ئەسما فەتحی

 

قاهیرە- سەرەڕای پێشکەوتن لە بواری پەروەردەدا، بەتایبەتی بۆ ژنان، ئەم پێشکەوتنە بە شێوەیەکی پێویست لە ڕێژەی دامەزراندندا ڕەنگدانەوەی نەبووە، ئەمەش پرسیار دەوروژێنێت سەبارەت بە کەلێنی نێوان دەرئەنجامە پەروەردەییەکان و پێداویستییەکانی بازاڕی کار، تا چەند سیاسەتەکانی ئێستا دەتوانن توانای ژنان بقۆزنەوە.

 

بە پێچەوانەوە، هۆکارە کۆمەڵایەتییەکان ڕۆڵێکی کاریگەر دەگێڕن لە داڕشتنی هەڵوێستی ژنان بەرامبەر بە کار، جا لە ڕێگەی چەشنە کۆنەپەرستانەکانەوە بێت یان ڕۆڵی نەریتی کە لەناو خێزاندا بەسەریاندا سەپێنراوە، ئەم هۆکارانە لەگەڵ ئاڵەنگاری ئابووریشدا یەکدەگرنەوە و دۆخەکە زیاتر ئاڵۆزتر دەکەن.

 

لەم چوارچێوەیەدا، چەندین ڕوانگە هەیە لەسەر هۆکارەکانی ئەم دابەزینە، لە هۆکارە پێکهاتەییەکانی پەیوەست بە بازاڕەوە تا هۆکارە کولتوورییەکانی پەیوەست بە تێڕوانینی کۆمەڵگە بۆ ڕۆڵی ژنان، ئەمەش پێویستی بە شیکارییەکی گشتگیر هەیە بۆ تێگەیشتن لە دیاردەکە و پەرەپێدانی چارەسەری ڕاستی.

 

”دابەزینی بەشداریکردنی ژنان: ژمارەکان کە ڕەنگدانەوەی ڕاستییەکی ئاڵۆزن”

لە هەوڵێکدا بۆ تێگەیشتن لە ڕادەی دابەزینی بەشداری ژنان لە بازاڕی کاردا، پێوەرە ژمارەییەکان خراوەتەڕوو کە گۆڕانکارییە ڕوونەکانی ساڵانی ڕابردوو ئاشکرا دەکەن، ئەم ژمارانە نەک هەر ڕەنگدانەوەی ڕاستیەکی ئابووریە، بەڵکو پەیوەستن بە چوارچێوەی کۆمەڵایەتی و کولتووری فراوانترەوە کە کاریگەرییان لەسەر دەرفەتەکانی ژنان هەیە.

 

لەم چوارچێوەیەدا، شیکارییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە دابەزینەکە بەهۆی یەک هۆکارەوە نییە، بەڵکو لە ئەنجامی یاریکردنی چەند هۆکارێکەوەیە، لەوانە دابینکردن و خواست لە بازاڕی کاردا، ئارەزووەکانی خاوەنکار و تێڕوانینە کۆمەڵایەتییە ڕەگداکوتاوەکانی قووڵ.

 

سەحەر حەسەن، پرۆفیسۆری مێژووی سەردەمی و هاوچەرخ و توێژەر لە ناوەندی مێژووی سەردەمی و هاوچەرخی میسر لە وەزارەتی ڕۆشنبیری وتی: لە ساڵی ٢٠١٦ەوە بەشداری ژنان لە بازاڕی کاردا کەمبووەتەوە و گەیشتووەتە نزیکەی ٢٢.٥٪.

 

ئەو هۆکارەکەی بۆ چەند هۆکارێک گەڕاندەوە، لەوانە ئاڵەنگاری ئابووری و زیادبوونی ژمارەی ئەو کەسانەی کە دەچنە بازاڕی کار بە بەراورد بە دەرفەتە بەردەستەکان، کە بۆشایییەکی ڕوونی دروستکردووە، هەندێک لە خاوەنکارەکان زیاتر لایەنگری پیاوانن، ئەمە جگە لە تێڕوانینە بەربڵاوەکانی کۆمەڵگە کە دامەزراندنی ژنان لەسەر حیسابی دەرفەتی پیاوان بێت.

 

جیاوازی موچە و فشارەکانی خێزان

لەگەڵ زیادبوونی ئاستەنگەکان لەناو ژینگەی کاردا، هۆکاری زیادە سەرهەڵدەدەن کە هەندێک لە ژنان لە بازاڕی کار دوور دەخاتەوە، لە نێو ئەم هۆکارانەدا جیاوازی موچە و ئەو فشارانەی پەیوەستن بە هاوسەنگکردنی کار و ژیانی خێزانییەوە.

 

ئەم ئاڵەنگاریانە بە تاک ڕووبەڕوو نابنەوە، بەڵکو ڕەنگدانەوەی نەبوونی سیاسەتی پشتیوانییە کە ژینگەیەکی کارکردنی دادپەروەرتر و نەرمتر بۆ ژنان مسۆگەر بکات، بە تایبەت بە لەبەرچاوگرتنی بەرپرسیارێتییە فرەییەکانیان.

 

سەحەر حەسەن ئاماژە بە جیاوازییەکی ڕوونی موچەی ڕەگەزی دەکات، کە بەهۆی هەستکردن بە نەبوونی توانای ئابوورییەوە، بەشێک لە ژنان لە کارکردن بێهیوا دەکات، هەروەها فشارە خێزانییەکان بەتایبەت بۆ ژنانی خێزاندار، بەربەستێکی بەرچاو بۆ بەردەوامبوون لە هێزی کاردا دروست دەکەن، بە لەبەرچاوگرتنی سەختی هاوسەنگکردنی داواکارییەکانی کار لەگەڵ بەرپرسیارێتی خێزانی.

 

”ژینگەی کار و پارؽزراوی: لە نێوان ڕاستی و گشتاندن”

جار جار پرسیارەکان سەبارەت بە پارێزراوی ژینگەی کارکردن دەوروژێنرێن بۆ ژنان و تا چەند ئەمە کاریگەری لەسەر بڕیارەکانیان هەیە بۆ چوونە ناو بازاڕی کار، ئەم باسە دەرگای گفتوگۆ سەبارەت بە سنووری گشتاندن و جیاوازی نێوان حاڵەتە تاکەکەسییەکان و دیاردە گشتییەکان دەکاتەوە.

 

هەروەها ئەم باسە ڕەنگدانەوەی گرنگی دابینکردنی ژینگەیەکی پارێزراوی کارکردنە بەبێ زیادەڕەویکردن لە ترسەکان بە شێوەیەک کە کاریگەری نەرێنی لەسەر بەشداری ژنان هەبێت، وتی: نابێت ئەو بیرۆکەیەی کە "ژینگەی کارکردن ناپارێزراون" گشتگیر بکرێت، کە بوونی چەند حاڵەتێک مەرج نییە بەو واتایە بێت کە دیاردەکە بەربڵاوە، ئەگەر ئەم ترسانە ڕاست بن، ئەوا دەتوانن هەندێک لە ژنان لە کارکردن ڕابگرن.

 

یەکێک لە تەوەرە سەرەکییەکانی گفتوگۆکە لە دەوری پەیوەندی نێوان پەروەردە و پێداویستییەکانی بازاڕی کار دەسوڕایەوە، تیشکی خستە سەر کێشەی ناتەبایی نێوان ئەوەی گەنجان لێی دەخوێنن و ئەوەی کە بازاڕ لە ڕاستیدا پێویستی پێیەتی.

ئەم ناتەباییە نەک هەر کاریگەری لەسەر هەلی دامەزراندن هەیە، بەڵکو بێزاری لەنێو دەرچووان دروست دەکات و ڕێژەی بێکاری زیاد دەکات، بەتایبەتی لەنێو ژناندا.

 

سەحەر حەسەن جەخت لەسەر پێویستی بەپەلەی پێداچوونەوە بە بابەتی پەروەردەییەکان دەکاتەوە بۆ ئەوەی لەگەڵ داواکارییەکانی بازاڕی کاردا بگونجێت، ئاماژە بە گرنگی دەستپێشخەرییە سەرهەڵداوەکانی وەک پێشانگای کار و پەرەپێدانی بابەت دەکات، کە ئامانجیان بەستنەوەی پەروەردە بە ئەزموونی پراکتیکییەوە، بەمەش بەشداریکردنە لە باشتر ئامادەکردنی گەنجان.

 

”گۆڕانکارییە تەکنەلۆژییەکان و هۆشیاری کۆمەڵگە”

لەگەڵ پێشکەوتنی خێرای تەکنەلۆژیدا، بووەتە شتێکی بنەڕەتی کە بیر لە سروشتی هەلی کارە بەردەستەکان بکرێتەوە، بەتایبەتی بە لەبەرچاوگرتنی کاریگەریی زیرەکی دەستکرد لەسەر هەندێک پیشە، ئەم گۆڕانکاریانە ئاڵەنگاری نوێ دەخەنە ڕوو بەڵام دەرفەتی جیاوازیش دەکەنەوە.

 

لەم چوارچێوەیەدا، هۆشیاری کۆمەڵگە وەک هۆکارێکی سەرەکی بۆ پشتگیریکردنی بەشداریکردنی ژنان و گۆڕینی تێڕوانینە کۆنەپەرستانەکانی پەیوەست بە کارەکانیانن، سەحەر حەسەن وتی: گەشەسەندنی تەکنەلۆژی، لەوانەش زیرەکی دەستکرد، ڕەنگە ببێتە هۆی نەمانی هەندێک هەلی کار، ئەمەش پێویستی بە ئامادەکاری بۆ ئەو گۆڕانکارییانە دەبێت.

جەخت لەسەر پێویستی بەرزکردنەوەی ئاستی هۆشیاری کۆمەڵگە لە گرنگی کاری ژنان و نەهێشتنی جیاکاری لە نێوان ئەوان و پیاواندا دەکاتەوە، هەروەها ژنان توانای کارکردنیان هەیە لە هەموو بوارەکاندا بەبێ جیاوازی.

 

”ڕۆڵە نەریتییەکان... بارگرانییەک کە بەردەوامی سنووردار دەکات”

ڕۆڵی نەریتی ژنان لەناو خێزاندا یەکێکە لە ئاستەنگە هەرە گرنگەکان کە کاریگەری لەسەر بەردەوامی بەشداریکردنیان لە بازاڕی کاردا هەیە، ئەم ڕۆڵانە سەرەڕای گرنگییەکانیان، لە نەبوونی پشتیوانییەکی پێویستدا دەتوانن ببنە بارگرانییەک، هەروەها ئەم ئاڵەنگاریە ڕەنگدانەوەی پێویستی دابەشکردنەوەی ڕۆڵەکانە لەناو خێزانەکەدا، کە ڕێگە بە ژنان دەدات هاوسەنگی لە ژیانی پیشەیی و کەسی خۆیاندا دروست بکەن.

 

سەحەر حەسەن وتی: بەرپرسیارێتی ژن وەک دایک و خاوەن ماڵ هەندێکجار ناچاری دەکات کارەکەی بەجێبهێڵێت بەهۆی سەختی داخوازییەکانی کار لەگەڵ پابەندبوونی خێزانی، ئەمەش ئەوەمان بۆ ڕوون دەکاتەوە کە بۆچی هەندێک لە ژنان سەرەڕای ئارەزووی بەردەوامبوونیان لە کارکردن لە بازاڕی کار دەکشێنەوە.

 

دابەزینی بەشداری ژنان لە بازاڕی کاردا تۆڕێکی ئاڵۆزی هۆکارە بەیەکەوە گرێدراوەکان ئاشکرا دەکات، کە لە دەرەوەی کایەی ئابووری درێژدەبنەوە و پێکهاتە کۆمەڵایەتی و کولتووری و پەروەردەییەکان دەگرێتەوە، لە کاتێکدا ئەو ژمارانە نیشاندەرێکی نیگەرانکەرن، بەڵام پێویستی بە پێداچوونەوەی ڕاستەقینەی سیاسەت و بەرنامەکان هەیە کە ئامانجیان بەهێزکردنی ژنانە.

 

ئەم کەیسە پشتڕاستی دەکاتەوە کە پاڵپشتیکردنی کاری ژنان تەنها لە دابینکردنی هەلی کاردا سنوردار نییە، بەڵکو پێویستی بە ژینگەیەکی گشتگیر هەیە کە کرێی دادپەروەرانە مسۆگەر بکات، هاوسەنگی لە نێوان ژیانی پیشەیی و خێزانیدا، جگە لە پەرەپێدانی پەروەردە بۆ ئەوەی هاوسەنگ بێت لەگەڵ داواکارییەکانی بازاڕ، ئەمەش وا دەکات بەهێزکردنی ژنان ببێتە بەرپرسیارێتییەکی هاوبەش کە لە هۆشیاری کۆمەڵگەوە دەست پێدەکات و لە سنووری بازاڕی کاردا کۆتایی نایەت.