جوان شەریفزادە 

 

بۆکان-بەرزبوونەوەی نرخ لە بەرگی پشتەوەیەوە چیتر بۆ خوێنەران شتێکی سەرسوڕهێنەر نییە. بازاڕی پەرتوکیش وەک بەرهەمەکانی دیکەی ئێران لە مێژە دەناڵێنێت و خوێندنەوەش لەژێر قورسایی هەڵاوساندا ڕووبەڕووی قەیرانێک دەبێتەوە.

 

پێشانگای پەرتوک و بەرەنگاربوونەوەی گرانی نرخ

پێشانگای پەرتوک لە مێژوودا وەک سەکۆیەک بۆ بەرەوپێشبردنی خوێندنەوە کاری کردووە، پێشانگای هاوینەی پەرتوکی مهاباد نموونەیەکە کە ئەمساڵ بە ڕێبازێکی بەرچاوتر بۆ گۆڕینی نرخەکان بەڕێوەچوو، لافیتەیەکی سوور کە لە هەردوو لای پێشانگاکەدا هەڵواسرابوو،  ئەو نرخانەی لەسەر بەرگی پشتەوەی پەرتوکی ناو پێشانگاکە چاپکراون، ئیتر کارا نین، 

بەڵام لەم پێشانگایەدا کە لە پێشانگاکانی پێشوو کەمتر زیندوو دەرکەوت، جوڵاندنی پەرتوکەکان بە کاغەزی دووبارە دروستکراو و پێشکەشکردنی داشکاندنی لەسەدا ١٠بۆ ٣٠ لەنێو ئەو بژاردانەدا بوون کە ڕێکخەران بۆ ڕاکێشانی خوێنەران پەسەندیان کرد.

 

لەناو ئەم پەرتوکانەش کە نمایش دەکرێن، دووبارەکردنەوە و شوێنی بەتاڵ سەرنجڕادەکێشێت، زۆرێک لەو پەرتوکانە وەرگێڕانن، لە دەرەوەی ئێران چاپ کراون، یان لە چەند ساڵی ڕابردوودا چاپ کراون.

 

داتاکانی هەڵاوسان و کێشەکان بۆ بڵاوکەرەوەکان

داتاکانی ماڵی پەرتوک و ئەدەبی ئێران دەریدەخەن کە سەرەڕای زیادبوونی ناونیشانەکان، لەم ساڵانەی دواییدا ژمارەی بڵاوکراوەکان کەمی کردووە، جگە لەوەش نرخی پەرتوک بەرزبووەتەوە، بەجۆرێک کە کۆی نرخی بەرگی پشتەوەی پەرتوکە چاپکراوەکان لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٤ بە بەراورد بە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٣ نزیکەی لەسەدا ٧٦.٣ بەرزبووەتەوە.

 

هەروەها گرانبوونی نرخی کاغەز و چاپەمەنی بۆ بڵاوکەرەوە، نووسەر، گۆڤار و هتد، یەکێکە لەو هۆکارانەی کە ڕێژەی بڵاوکردنەوەی بەرهەمەکانی کەمکردووەتەوە، لە لایەکی ترەوە، زیادبوونی فشارەکان لەسەر نووسەران و بڵاوکەرەوەکان، بە شێوەیەکی سەرەکی بەهۆی هۆکاری سیاسییەوە، لە دۆخێکی وادا، وایکردووە لە وڵاتانی دیکەدا چاپ و وەرگێڕان یان بڵاوکردنەوەی چاپی دیجیتاڵی بکەن.

 

کارمەندێکی گۆڤار لە شارەوانیی ڕۆژهەڵات، کە داوای کرد ناوی نەهێندرێت، ئەم گۆڕانکاریانەی بۆ دەزگاکەمان ڕوونکردەوە: تەنها لە ماوەی سێ مانگدا تێچووی چاپکردنی گۆڤارەکە نزیکەی پێنج هێندە زیادی کردووە، بەهۆی دۆخی ئابووری خێزانەکان کڕینی پەرتوک و گۆڤار کەمکردووەتەوە، ئێستاش لەگەڵ تێچووی زۆری چاپ و بڵاوکردنەوە و نەبوونی پاڵپشتی حکومەت، ناچارین بەدوای سپۆنسەردا بگەڕێین و وەشانی دیجیتاڵی پەرەپێبدەین بۆ ئەوەی گۆڤارەکە بەردەوام بێت.

 

بەربەستی سیاسی و زایەندی

گازیزا س.، نووسەر و شانۆنامەنووس، پسپۆڕی ئەدەبی منداڵان و گەنجان لە بەشی ئەدەبی کوردی، کە ئاستەنگ و سنووردارکردنی سیاسی کە لەلایەن بەشی ئیرشادی ئیسلامییەوە سەپێنراوە وەک یەکێک لەو کێشانە دەبینێت کە ڕووبەڕووی دەبێتەوەو وتی: من بە زمانی کوردی دەنووسم و ئامانجم ئەوەیە بگەمە منداڵی کورد، لەم چوارچێوەیەشدا هەوڵم داوە بە وێنە و وێناکردنی ڕەسەن ڕەمز و مێژوو و کولتووری کوردی بەڵگە بکەم، وەک ژنێک بەهۆی ئەم ڕاستییە سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئابوورییەوە، ناتوانم پەرتوکەکەم لە وڵاتێکی دیکەدا بڵاوبکەمەوە.

 

بەرەنگاری خوێندنەوە لە ناو قەیرانەکاندا

سەرەڕای سەختی و ئاستەنگەکانی ئێستا، هەندێک بەرهەم لە پێشانگای هاوینەی پەرتوکی مهاباد هێشتا خوێنەری زۆر بۆ خۆیان ڕادەکێشن، بەشی منداڵان و گەنجان کە بە هەردوو زمانی کوردی و فارسی بەردەستە، لە ڕیزی پڕفرۆشەکانە. ئەمەش لەبەر ئەوەیە کە زۆرێک لە دایک و باوکان پێیان باشە داهاتووی منداڵەکانیان لە ڕێگەی پەرتوک و خوێندنەوە بونیاد بنێن، تەنانەت ئەگەر توانای کڕینی کتێبیشیان نەبێت.

 

هەروەک بوارەکانی دیکە، کەرتی چاپ و چاپەمەنی لە ئێراندا لەناو قەیرانێکی سەختی ئابووریدایە، بەڵام نووسین بەردەوامە و هەوڵەکان بۆ بەرەنگاربوونەوەی سانسۆر، سنووردارکردنی ڕەگەزی و هەڵاوسانی ئابووری بەردەوامن.