RAJA XAÎRAT

Mexrîb – Gelek jin bi înkarkirina şîdeta ku pê re rû bi rû dimînin dijîn. Berovajî vê, çi ji ber zextên civakî çi jî nebûna mekanîzmayên psîkolojîk ên ku dê bihêlin bi rastiyê re rû bi rû bimînin û redkirina xwe ya şîdetê ragihînin, ew red dikin ku dîwarê bêdengiyê yê li dora ezmûnên xwe hilweşînin. Jinek ku şîdetê qebûl dike an normalîze dike, berpirsyariyek giran hildigre. Di serî de ji bo xwe û ya duyemîn jî ji bo zarokên xwe. Tiştê ku pê re rû bi rû dimîne, hem li ser xwe û hem jî li ser jiyana zarokên wê şopan dihêle. Zarok bê guman bi pirsgirêkên psîkolojîk ên bêhejmar mezin dibin ku bandorê li jiyana wan û hevjînên wan dikin.

‘Domandina zewacek tund û destdirêjker jinê dike ber guhertin û nehevsengiyên psîkolojîk’

Çalakvana mafên mirovan û psîkologa Mexrîbî Sofya El-Rajwanî bawer dike ku domandina zewacek tund û destdirêjker jinê dike ber guhertin û nehevsengiyên psîkolojîk ku kesayetiya wê qels dikin û hewcedarî û xwebaweriya wê ji holê radikin. Sofya El-Rajwanî diyar kir ku ev jin nikare cîhek jiyanê yê bi ewle biafirîne an jî xwe wek kesek ku hêjayî çêtir e bibîne û wiha domand: “Di encamê de, ew dibe qurbana înkarkirina tevahiya rewşê, ku dikare wê bike ber tundiya dijwar ku carna dibe ku jiyana wê winda bike.”

Têkçûna hişmendiyê

Psîkolog Sofya anî ziman jinek ku ji tundiyê rizgar bûye û wî qebûl kiriye, tewar bêyî nerazîbûn an redkirinê jî bi wê re bijî jî, ji "lawaziya psîkolojîk" a ku ji ber zexta civakî û bernameyên çewt ên ku berê pê re rû bi rû maye, dikşîne. Sofya Rajouanî diyar kir ku vê bernameyê ew qanih kiriye ku pêwîst e wêneyek civakî biparêze ku aramiya malbatê li ser hesabê tenduristiya wê ya psîkolojîk an bedenî dide pêşîn. Psîkolog Sofya Rajouanî wiha got: “Parastina mafên wê, nîqaşkirina tundiya ku wê dîtiye, an jî axaftina li ser tiştê ku di mala wê de diqewime...Em jin şert û li hember mercan tehemûl dikin û ger mêr çavkaniya xwe ya dahatê winda bike, em dikarin tehemûl bikin. Mînakî, ger kesek bi malbata xwe re dijî an nexweş bikeve, em nikarin li hember zirar û birîndariyê tehemûl bikin. Ji ber vê yekê, sebir, ji hêla exlaqî an jî olî ve, ne wisa ye. Dema ku ji me re tê gotin ku divê em sebir bikin, ev tê gotin dema ku em bi zehmetiyên ku ji şert û mercên ku ji derveyî kontrola me derdikevin re rû bi rû dimînin, ne dema ku em bi zirarê re rû bi rû dimînin.”

‘Jin dibin hedefa manîpulekirin û kontrola hestyarî’

Sofya destnîşan kir ku di encamê de, ev nirx an wate di hişê jinên ku rastî îstismaran hatine de têne çewtkirin û wiha pê de çû: “Ji ber rûbirûbûna dirêj a tundiyê, şiyana nirxandina rewşa xwe winda kirine. Her wiha, ji ber ku ew ji hişmendî û şiyana nirxandin û derbaskirina rewşa xwe bêpar in, dibin hedefa manîpulekirin û kontrola hestyarî. Çerxek jehrîn. Ew tiştê ku bi serê jinên rastî îstismara tê, wekî jinek rastî îstismarê tê, di nav çerxekê de asê dibe. Ev înkar dikare di gotinên jina ku rastî îstismara tê de bê hîskirin.”

‘Divê jin pêşî xwe xilas bike û paşê zarokên xwe’

Sofya, diyar kir ku berdewamiya zewacek destdirêjker jinê dike ber guhertinên psîkolojîk ku kesayetiya wê qels dikin û pêdiviyên wê yên hestyarî paşguh dikin, ku ew heq dike ku çêtir be. Sofya ragihand ku di encamê de, jin dibe ‘qurbana înkarkirina tevahî’, ku dikare bibe sedema tundiya dijwar ku dikare jiyana wê winda bike. Sofya vê yekê bi vî rengî vegot: “Mêrê ku destdirêjiyê li jina xwe dike, kesek nexweş e. Ez tundiya wî rewa nakim, lê ew jî hewceyî piştgiriya psîkolojîk e. Pêwîst e ku ew fêm bike ku tevgera wî neasayî ye. Hevjîna wî ne mecbûr e ku tevgera wî rast bike. Ji ber ku ew dibe ku di bin xeyala ew ê rojekê biguhere de be. Divê ew pêşî xwe xilas bike û paşê zarokên xwe. Ji ber ku ger ew li hember tundiyê tehemûl bike, ew ê zirarên psîkolojîk ên girîng bide wan.”

‘Rastiya ku ew mirovek û jinek xwedî hewcedarî ye’

Sofya El-Rajwanî tundiyê wekî "fenomenek tevlihev ku çareseriyên tevlihev hewce dike" bi nav kir û wiha got: “Her rewş cûda ye, lê divê neyê normalîzekirin. Ger jinek di înkarkirinê de bimîne, ew ê bi rengek bertek nîşan bide. Jinek ku rastî tundiyê tê, dibe ku bikeve depresyona giran û ji ber înkarkirina tiştê ku ew dijî, serî li tevgerên neasayî bide.” Li ser pirsa “Gelo ji bo jinên ku demek dirêj rastî tundiyê hatine pir dereng e?, Sofiya wiha bersiv da: “Ew kesên ku wê zilmê dikin, ji bîr dikin an jî paşguhkirinê hildibjêrin. Rastiya ku ew mirovek û jinek xwedî hewcedarî ye. Ji hêla psîkolojîk ve, dem hatiye ku ew jiyanek aram bijî, bêyî tundiya ku bi salan kişandiye. Ev yek jina ku rastî tundiyê hatiye motîve dike.”

‘Maf ê her jinê heye ku di aştî û aramiyê de bijî’

Sofiya piştrast kir ku redkirina tundiyê ne bi temenek diyarkirî ve girêdayî ye, bi şert û mercên û mirovên li dora jina ku rastî tundiyê hatiye ve girêdayî ye. Sofiya got ku “Û divê ev kes piştgirî û alîkariyê bidin qurbaniyê û tundiyê normal nekin. Her jin, bêyî ku temenê wê çi be, mafê wê heye ku di aştî û aramiyê de bijî.”

Cureyek zarok bi normalîzekirina tundiyê mezin dibin

Sofya El-Rajwanî, der barê bandora tundiyê ya li ser zarokan de diyar kir dayîkek ku rastî tundiyê hatiye du cure zarokan mezin dike û wiha got: “Cureyek zarok bi normalîzekirina tundiyê mezin dibin; bawer dikin ku hevjînê/a wan a pêşerojê divê li hember tundiyê tehemûl bike, ji ber ku ew ji diya xwe ne girîngtir in, ku rastî tundiyê hatiye û li ber xwe nedaye. Piştre ew hewl didin ku bi rêya jinên din tola diya xwe hilînin. Ev yek ji bo keçên ku tundiyê qebûl dikin an jî li dijî hevjînênên xwe tundiyê dikin jî derbas dibe. Ji ber ku ew bûye tiştekî asayî ku dibe sedema ji nû ve hilberandina tundiyê.”

Cureyek jî zewacê red dike

Sofya ragihand ku cureyek din a zarokan bi tevahî zewacê red dike, fêm dike ku ew saziyek têkçûyî û bêwate ye û wiha domand: “Zarok dê bi gelek dijwariyên mîna yên ku wan di zarokatiya xwe de bi bavên xwe re jiyan kirine re rû bi rû bimînin. Kesên awarte jî hene ku xwe bi pêş xistine û dikarin di senaryo û çarçoveyên cûrbecûr de mudaxele bikin da ku dayîkên xwe ji tundiyê rizgar bikin. Digel vê yekê, di şûna ku zarokatiyek hevseng hebe de ew pir caran bi sendroma "rizgarker" an "berpirsyar" mezin dibin. Ew hewl didin ku dayîkên xwe yên ku ji tundiyê xilas bûne biparêzin û her çend ew encamên psîkolojîk ên ezmûnên zarokatiya xwe derbas bikin jî, nexweşiya stresê ya piştî travmayê berdewam dike û dikare di tevahiya jiyana wan de bi wan re be.”

Divê zarok di hawîrdorek bi ewle û bê tundî de werin mezinkirin’

Sofya Rajwanî, di dawiyê de bang kir ku zarok di hawîrdorek bi ewle û bê tundî de werin mezinkirin û her cûre tundiyê red bikin. Sofya wiha got: “Dêûbavîtî di hemû qonaxên pêşveçûna zarokek de sebir û piştgiriyek domdar hewce dike. Bêyî ku bi tundiyê re rû bi rû bimînin. Bi vê yekê, em nifşek diafirînin ku tundiyê bi hemû awayên wê û ji hemû çavkaniyan red dike.”