HÊLÎN EHMED

Silêmanî – Careke din di navbera başûrê Kurdistanê û Bexdayê de mijara entegrekirina hêzên Pêşmerge bi saziyên parastinê yên Iraqê re bûye navenda nîqaşan. Ev mijar di rojeva danûstandinên siyasî û ewlehiyê de ye. Ji aliyê din ve, analîstên siyasî bawer dikin ku ger pêvajoya yekbûnê serkeftî be, dikare hevkariya ewlehiyê xurt bike û hevrêziya di şerê li dijî gefên ewlehiyê de baştir bike. Lê hin çavdêr hişyarî dikin ku ev mijar rasterast bi rewşa siyasî û avahiya destûrî ya Iraqê ve girêdayî ye. Di heman demê de li benda encamên danûstandinan berdewam dike, ji ber vê yekê her biryarek li ser pêşeroja hêzên Pêşmerge û hêzên çekdar ên Iraqê, di çarçoveya destûr û dostaniya siyasî de bê dayîn.

Endama saziyek mafên mirovan a teqawîtbûyî ya Pêşmerge Nahîde Ehmed Reşîd ji nûçegîhana ajansa me re axivî. Nahîde diyar kir ku ew berovajî jin û mêrên din xebitîne da ku tabûra jinan bibe dibistanek mezin ku gelek kadroyên siyasî û leşkerî perwerde bike. Nahîde got ku “ev hêz hêzeke rêxistinkirî ye. Kes nikare bêje ku ev hêz dê winda bibe.”

‘Jinên Pêşmerge di danasîna hêza jinan de roleke girîng lîstin’

Nahîde Ehmed Reşîd di destpêkê de diyar kir ku azadiya jinan piştî salên 1990’î û avakirina statûyekê ji bo Kurdan li herêmê kiriye armanc. Nahîde da zanîn ku di warên medyayê û leşkerî de jin hebûne û karîbûne pozîsyona xwe di şoreşa YNK’ê de ava bikin.  Nahîde wiha got: “Dîrokê şahidiya hebûna  gelek jinên Pêşmerge yên ku bi hevjînên xwe re li çiyayan bûn, kir.  Piştî rizgarkirina Kurdistanê ya di sala 1991’an de, jinên di rêxistinan de karîbûn xwe bi awayekî xweser û serbixwe rêxistin bikin. Her wiha rêxistin û komîteyên jinan bipêş ketin û bû bingeh da ku rola jinan bihêztir bibe. Piştî rizgarkirina Başûrê Kurdistanê, hêzên rêxistinan bûn yek û jin bi awayekî çalak beşdar bûn. Hejmarek rêxistinên jinan hatin damezrandin. Li çiyayan Yekîtiya Jinan hat damezrandin.”

‘Armanca hilgirtina çekan ji bo jinan mîna pênûsekê bû’

Nahîde ragihand ku di sala 1992’an de, 7 jin endamên parlementoyê bûne û wiha pê de çû: “Yekem wezîra jin Kafiya Silêman bû. Çend wezaretên me yên jinan hebûn. Van yekan hişt ku jin di hemû waran de gelek bipêş bikevin. Guhertinên ku dema şer li ser endamên komîteya me hat ferzkirin çêbûn, ji ber hesasiyeta herêmê, endamên komîteyê neçar man ku çekan hilgirin. Me, komek jinên li Silêmaniyê, biryar da ku hêzek jinan ava bikin. Di destpêkê de, em 18 jin bûn. Em li Silêmaniyê bi hêzên ewlehiyê re hatin perwerdekirin. Hêdî hêdî, gelek jinan bi me re têkilî danîn. Em bi rêya medyayê bûn dengê jinên li Herêma Kurdistanê. Armanca me, parastina destkeftiyên ku me bi dest xistine bû. Gelek hêzên Pêşmergeyên jin li herêmê hatin avakirin. Hêzên jinan di rûbirûbûna dijmin de rolek girîng lîstin. Di Tîrmehê de, me li Şarbajêr, Hewlêr, Ranya û bajarên din lêgerîn pêk anîn. Piştî rizgarkirina Iraqê, hêza jinan tekane hêz bû ku bi hezaran mêr beşdarî dewreya efseran bû. Li Iraqê 11 Pêşmergeyên jin hebûn.”

‘Me tabûra jinan veguherand dibistanekê û me zêdetirî  80-90 efseran perwerde kir’

Nahîde Ehmed Reşîd da zanîn ku destûra Iraqê dibêje ku divê silav li jinên Pêşmerge neyê kirin û wê pêvajoyê wiha vegot: “Me tabûra jinan veguherand dibistanekê. Me ji 80 heta 90 efseran zêdetir perwerde kir. Efsereke jin a bi navê Şehîd Rengîn ku ji tabûra min bû, di wê demê de nîşangira sûîqastê bû û yek ji Pêşmergeyên dilsoz bû. DAIŞ’iyan digotin ku çi bi serê me were, divê em bi destê jinan neyên kuştin. Hem li başûr û hem jî li Rojavayê Kurdistanê gelek astengî ji bo jinan hene, lê jinên berxwedêr ên Rojavayê Kurdistanê ew hişmendî şikandin. Kurdên Rojavayê Kurdistanê baweriya xwe bi hêza jinan tînin ku jin dikarin parastinê bikin.”

‘Hikûmeta Başûrê Kurdistanê berpirsyar e ku bêtir girîngiyê bide hêza jinan

Nahîde Ehmed Reşîd bi bîr xist ku hikûmeta Iraqê hikûmeteke federal e û ew jî herêmeke serbixwe ne û nirxandinên xwe wiha bidawî kir: “Hikûmeta Başûrê Kurdistanê berpirsyar e ku bêtir girîngiyê bide hêza jinan. Rast e ku Hikûmeta Herêma Kurdistanê dest bi rêxistinkirina hêzên Pêşmerge kiriye. Em hemû tiştên ne rast red dikin. Dema ku hêza jinan hat afirandin, ew hêzeke serbixwe bû. Me rê li ber cudabûna rola jin û mêran negirt. Em dixwazin hêzên me bi hêzên mêran re wekhev bin. Berovajî jin û mêran, em xebitîn da ku tabûra jinan bibe dibistanek mezin ku gelek kadroyên siyasî û leşkerî perwerde bike. Ev hêz, hêzeke rêxistinkirî ye. Kes nikare bêje ku ev hêz dê winda bibe.”