ELÎF AKGÜL

Stenbol – Yasaya çarçove di meha Tebaxê de bi 467 dengan li Parlamentoya Tirkiyê hat pejirandin, lê pêkanîna wê bi nirxandin û rapora piştrastkirinê ya Lijneya Ewlekariya Netewî (MGK) ve girêdayî bû. Her ku dawiya salê nêzîk dibe, rapor hîn nehatiye weşandin û komîteya çavdêriyê ya ku tê gotin ku di Parlamentoyê de hatiye damezrandin jî nehatiye avakirin. Hevberdevka Kongreya Demokratîk a Gelan (HDK) Meral Daniş Beştaş, qonaxa niha ya pêvajoyê ji bo ajansa me nirxand.

Meral Daniş Beştaş diyar kir ku di dîroka Tirkiyê de cara yekem e ku li Parlamentoyê bi beşdariya hemû partiyan ji bilî yekê maseyek hatiye danîn û girîngiya wê destnîşan kir: "Ev pir girîng e, me her tim qîmet daye wê. Ji ber ku ji roja yekem ve hem Birêz Ocalan, ku aktorê sereke yê vê pêvajoyê ye, hem jî em, wekî Partiya DEM, her tim diyar kirine ku divê cih û navenda çareseriyê Meclîsa Mezin a Tirkiyê be."

'Îradeya gel bi Konseya Ewlekariya Netewî ve hatiye girêdan'

Meral Daniş Beştaş bi bîr xist ku rapora komîsyonê ji du beşan pêk tê, ango yasaya çarçoveyî ya li ser gavên bêçekkirin û demokratîkbûnê, rexne li wê yekê kir ku pêkanîna yasayê bi Konseya Ewlekariya Neteweyî ve hatiye girêdan û wiha got:

“Di komîsyonê de karekî girîng û hêja hat kirin. Berî her tiştî, zimanê ku li wir hat bikaranîn baş bû, rêzdar bû. Ji bilî çend kesan, her çend ew ji cîhana derve re dibêjin 'Tirkiyeya bê teror', di rastiyê de, pirsgirêka Kurd û dîroka Tirkiyeyê bi hemû aliyên xwe li ser maseyê hatin nîqaşkirin. Pêşniyarên çareseriyê yên destpêkê  ku ji hêla aliyan ve hatin dayîn pir fireh bûn. Piştre komîsyonek hevbeş a nivîsandinê hat damezrandin û me, bi raya xwe ya nerazî, dengê erê da raporê ku ji vê komîsyonê derket. Sedema vê yekê ew bû ku rê were vekirin. Yasaya çarçove hat pejirandin. Ew bi kêmanî, valahî û rexneyên xwe hat pejirandin. Serokkomar jî ew pejirand, lê mixabin, pêkanîna yasayê bi şertê Konseya Ewlekariya Netewî ve girêdayî bû. Ev bi tevahî şertek nayê qebûlkirin bû. Ji ber ku em li ser pêşnûmeyasayek diaxivin ku di Meclîsa Netewî ya Mezin a Tirkiyê de bi dengê herî bilind di dîroka Tirkiyê de, ango 467 dengan hat pejirandin. Ji bo vê yekê mînakek tune. Îradeya Parlamentoyê jî îradeya gel e. Em rast nabînin ku Konseya Ewlekariya Netewî bi tena serê xwe biryar û piştrastkirinan bide. Komîsyonek parlamentoyê jî dê were avakirin. Jê re 'çavdêrîkirin' tê gotin, lê ew ê ne tenê çavdêrî be. Werin em wê wekî hêmanek bêbandor çavdêrî bikin, wê hingê. Ne wekî ku em dibêjin 'werin em tiştek nekin. Tiştê ku em ji komîsyona çavdêriyê fam dikin ev e ku, Konseya Ewlekariya Netewî jî divê rolek di destnîşankirin û pejirandina wekî saziyek ku îradeya gel temsîl dike de bilîze. Pêwîst e ku çavdêrî bike, pêşniyaran bike û fonksiyonên xwe bicîh bîne. Ev komîsyon dikare di hundurê xwe de an jî wekî saziyek cuda desteyek çavdêrî û kontrolê ava bike. Bi qasî ku ez dizanim, tevgera jinan jî projeyek wisa heye; desteyek çavdêriyê ku akademîsyen, pispor, parêzer, siyasetmedar û kesên serbixwe dihewîne.”

‘Kurtulmuş gotibû ku ew ê teşe bigire’

Serokê Parlamentoyê Numan Kurtulmuş di 1’ê Cotmehê de, roja vekirina sala nû ya yasadanînê, derbarê komîsyona çavdêriyê de gotibû, "Em ê di zûtirîn dem de wê ava bikin. Em ê bi hemû aliyan re rûnin û formula herî guncaw, forma herî guncaw bibînin.” Di 22’ê Cotmehê de jî Numan Kurtulmuş gotibû, "Di rojên pêş de, ev mijar dê şekil bigire. Her tişt bi rêkûpêk pêşve diçe." Hevserokê Partiya DEM Tuncer Bakirhan, di civîna koma xwe ya di 20’ê Cotmehê de ji hikûmetê pirsî, "Ger wan çekdarên xwe ji Tirkiyê vekişandine û baregeh û kampên xwe vala dikin, wê hingê em li benda çi ne?"

Meral Daniş Beştaş jî pirsî, "Lijneya Ewlekariya Netewî li benda çi ye?" û wiha domand: “Serokê Parlamentoyê gelek caran diyar kiriye ku komîsyonek dê were avakirin, ev girîng e û ew ê bi partiyan re şêwir bike. Hûn li benda çi ne? Mehek ji vebûna Parlamentoyê derbas bûye. Heta yasaya fonê jî hatiye pejirandin, pêvajoya budçeyê dest pê kiriye, lê ji bo avakirina komîsyona ku divê mijara herî girîng a dîroka Tirkiyê çareser bike, tu gav nayên avêtin.

Konseya Ewlekariya Netewî (MGK) li benda çi ye? Her roj em nûçeyan dixwînin; hêzên çekdar bi tevahî ji Tirkiyê hatine vekişandin, ev herêm hatiye valakirin. Medyayên wan jî li ser vê yekê dinivîsin, lê hîn jî raporek tune ku encamên wê piştrast bike. Dihat payîn ku di Cotmehê de bihata lidarxistin. Niha, civîna wan a din di 27’ê Mijdarê de ye. Lê belê, MGK ne hewce ye ku li benda wê dîrokê bimîne da ku bicive. Ev dikare bi hêsanî were kirin û were ragihandin. Lê mixabin, niha atmosferek nezelal heye. Em pêvajoyek dijîn ku tenê bi daxuyanî û axaftinan tê xuyangkirin. Serkêşiya tevgerê pir caran daxuyaniyan dide.

Karbidestên dewletê, karbidestên hikûmetê û berdevk daxuyaniyan didin. Lê gav tune ne. Em hewceyê kiryarên berbiçav in. Em hewceyê gavên ku her kes dikare bibîne ne." û bibhîzin. Em niha di rewşek wisa bêçare de ne û ev yek divê di zûtirîn demê de bê zelalkirin.”

'Bi hewldanek yekalî aştî pêk nayê'

Hevseroka Konseya Rêveber a KCK’ ê Bese Hozat di nirxandina xwe ya 27’ê Cotmehê de diyar kir ku dewletê ti gav neavêtiye. Bese Hozat got, "Rewşek bêçalakî û cemidandinê heye," û got, "Eşkere û bê guman e ku gerîla ji niha û pê ve heta ku Rêber Apo azad nebe û statuya wî fermî nebe, gavekê jî navêje." Meral Daniş Beştaş hişyarî da ku ev rewşa bêçalak hêviya çareseriyê di civakê de qels kiriye. Meral Daniş Beştaş rexne li wê yekê kir ku Lijneya Aştî û Siyasetkirinê hîn nehatiye damezrandin û got:

"Di navbera serokatiya tevgerê û dewletê de diyalogek, mekanîzmayek heye. Em ji daxuyaniyên serokatiya tevgerê tam fêm dikin ka çi diqewime. Ew dibêjin ku rê li ber bêçalakiyê vekiriye. Heta wan got ku 'rawestandinek' heye. Ev ne tiştekî baş e. Ev nezelalî ne tenê piştgiriya pêvajoyê di nav gel û welatiyên Tirkiyê de kêm dike, di heman demê de bêhêvîtiyê jî belav dike. Jixwe gelek pirsgirêk hene. Daketina endeksa baweriyê bi lez zêde dibe û hêviya çareseriyê jî qels dibe. Ev hestek pir xeternak e. Ger hûn bipirsin çima ew li bendê ne, xuya dike ku her carê şert û mercên nû têne pêşkêşkirin. Pêwîst e ku li ser maseyê astek herî kêm a baweriyê bê damezrandin. Her çend tenê du kes li wir rûnin jî, aştî bi hewldanek yekalî di tu danûstandinên aştiyê de nayê bidestxistin. Her du alî jî hewce ne ku îradeya xwe nîşan bidin û hevkariyê bikin û sozên hatine dayîn divê bên bicîhanîn. Ji bo ku ev pêk were, divê bingehek yasayî bê afirandin. Em dizanin ku pêvajo tenê bi teorîk, daxuyaniyên îradeyê û daxuyaniyên siyasî berdewam nake. Ne tenê biryara Lijneya Ewlekariya Netewî ye; Lijneya Aştî û Siyasetkirinê hîn jî nehatiye pejirandin." hat avakirin. Pêwîst e ku desteyek di bin koordînasyona Birêz Ocalan de bixebite. Divê serokatiya tevgerê bi serhişkî, bi domdarî û bi israr bike. Ew dibêjin, 'Em bi gotinên Rêberê xwe ve girêdayî ne.' Lê saziya Rêbertiyê çi ye û di bin çi şert û mercan de? Rojnamevan hîn jî nikarin biçin. Pispor hîn jî nikarin bi wan re hevdîtin bikin. Kesên ku dikarin ezmûnên xwe parve bikin û di pêvajoya aştiyê de pêşniyaran pêşkêş bikin hîn jî nikarin biçin. Komîte hîn nehatiye avakirin. Kî tê de ye? Ew ê çend caran civînan li dar bixin? Ji wê komîteyê çi biryar dê derkevin? Gel li benda vê yekê ye û em jî. Lijneya Çavdêrî û Nirxandinê ya di yasaya çarçoveyê de du civîn li dar xistine. Cîgirê Serokkomar serokê wê desteyê ye û ew hemû ji wezîran pêk tê. Baş e ew hatiye avakirin, lê çima desteya din nehatiye avakirin?"

'Ji bo berdanan biryara Lijneya Ewlehiya Netewî ne hewce ye'

Meral Daniş Beştaş, diyar kir ku pêvajoyê bandorek berbiçav li girtîgehan nekiriye, bal kişand ser paşxistina berdanan ji hêla biryarên desteya îdarî û çavdêriyê ve û rewşa girtiyên nexweş. Meral Daniş got "Niha pirsgirêkek momentûmê, pirsgirêkek berbiçavbûnê û meseleya bandora vê yekê li ser jiyanan heye" û wiha domand:

"Du roj berê, ez beşdarî civîneke çapemeniyê bûm ku ji hêla Komeleya Xizmên Girtiyan ve li ber Girtîgeha Bakirkoyê hate lidarxistin. Zêdetirî hezar kes, xizmên girtiyan hebûn. Wan diyar kir ku ew fêm nakin û ya herî xirab jî ev e ku em jî fêm nakin: Çima di pêvajoyek wisa de ceza têne dirêjkirin? Divê ew bên berdan, lê ji ber sedemên sivi, ku em bawer dikin ku qet ne sedemên yasayî ne, desteyên îdarî û çavdêriyê cezayên bi sedan kesan dirêj kirine. Li gorî hejmarên Komeleya Xizmên Girtiyan, ez difikirim ku cezayên 99 kesan di meha dawî de hatine dirêjkirin. Nêzîkî 10 roj berê, ez çûm Girtîgeha Bucayê. Min bi Sait Yildirim re hevdîtin kir, ku girtiyek nexweş e. Ew 34 sal in di girtîgehê de ye! Dema ku 36 saliya xwe temam bike, ew ê bê berdan. Ceza bê sedem têne dirêjkirin. Bi sedan girtiyên nexweş di hundir de hene. Ew nikarin bighîjin dermankirinê, nayên veguhastin, nikarin di şert û mercên girtîgehê de bimînin. Ji bo vê yekê ne hewce ye ku biryarek Konseya Ewlekariya Neteweyî hebe. Ew dikare bê terikandin. Aştî çawa tê bidestxistin? Bi rêya demokratîkbûn û civakîbûnê tê bidestxistin. Em dikarin vê pêvajoya avakirinê bi piştgirî û beşdariya gel temam bikin. Nimûneyên biçûk ên ku min dan, diyardeyên ku vê yekê qels dikin in.”