EZÎZA HISÊN

Lîbya – Li Lîbyayê bangên ji bo nirxandina zagonên ku mafên zarokan birêve dibin zêde dibin. Di bangan de daxwaza mîsogerkirina parastineke bibandor û pêkan hat kirin. Ev yek di demekê de tê ku zarok û dayîk jî di nav de pirsgirêkên tevlihev hene, di nav de nefeqe, hevberdan, welayet, tundî, îstismar, çewisandin û zordariya sîber heye.

Di rûniştineke diyalogê ku duh ji bo nîqaşkirina mafên zarokan ên di zagona Lîbyayê de hat lidarxistin de, beşdaran tekez kirin ku pêwîst e zagonên têkildarî zaroktiyê bên nirxandin û her guhertinên zagonî bi mekanîzmayên zelal ên ji bo pêkanîn, şopandin, çavdêrî û berpirsyariyê ve bên girêdan. Ev yek dê gihîştina zarok û dayîakan a edalet, parastin û xizmetên bingehîn mîsoger bike.

Parastina zarok bi parastina dayîkê dest pê dike

Di nîqaşan de hat diyarkirin ku parastina zarok nikare ji parastina dayîkê bê veqetandin. Beşdaran anî ziman, ji ber ku ew pir caran berpirsyariya sereke ya lênêrîn û pêdiviyên zarok hildigire ser xwe, bi taybetî jî piştî veqetînê an jî di rewşên nakokiyên malbatî de.

Ji vê perspektîfê ve, beşdaran banga xurtkirina parastinên zagonî ya ji bo hem dayîkan û hem jî zarokan kirin. Beşdaran, xwest mekanîzmayên ku ew bikaribin bighîjin mafên xwe û xizmetên zagonî, civakî û psîkolojîk peyda bikin, piştrast bikin ku binpêkirin têne şopandin û mexdûr bi prosedurên zagonî yên tevlihev re rûbirû namînin ku dikarin gihîştina wan a parastinê asteng bikin.

Şêwirmenda Hiqûqî ya Weşan û Belgekirinê Ezîza Ebû Bekir El-Îd diyar kir ku di civînê de têgeha mafên zarokan, pênasekirina peyva "zarok" û mafên ku ew ji jidayîkbûnê heta gihîştina temenê zagonî jê sûd digrin û pirsgirêkên ku zarok pê re rûbirû dimînin, hatine nîqaşkirin.

Ezîza Ebû Bekir destnîşan kir ku nîqaş her wiha li ser pêwîstiya pêşxistina yasadanînên têkildarî sûcên sîber û şantajê yên serhêl û nirxandina bendên têkildarî piştgiriya zarokan, bi taybetî ji ber zêdebûna lêçûnên jiyanê û enflasyonê, da ku piştrast bibe ku dravdanên piştgiriyê li gorî hewcedariyên bingehîn ên zarok in, hate kirin.

Dezgeheke taybet ji bo girêdana zarokan bi saziyên hikûmetê re

Di nav pêşniyarên ku di rûniştinê de hatin raberkirin de, avakirina dezgeheke taybet ji bo girêdana rasterast di navbera zarokan û saziyên hikûmetê de hebû. Ev dezgeh dê rê bide zarokan ku binpêkirinên ku ew rastî wan tên ragihînin, giliyên xwe bişopînin û piştrast bike ku dozgerî û dadgeh ne tenê rêyên parastinê ne ji bo wan.

Beşdaran her wiha banga pêşxistina mekanîzmayan ji bo çareserkirina tundî, çewisandin û şantajkirina sîber kirin û ji bo dabînkirina xizmetên piştgiriya psîkolojîk û civakî yên taybet ji bo zarok û dayîkan, bi taybetî di dema veqetîn û nakokiyên malbatî de kirin.

Ezîza Ebû Bekir El-Îd tekez kir ku pêşkêşkirina piştgiriya psîkolojîk, civakî û olî di dozên hevberdanê de dikare bibe alîkar ku bandorên neyînî yên veqetandinê li ser malbatê kêm bike, berjewendiya zarok bixe pêşiyê û piştgirî bide dayîkê di rûbirûbûna barên ku dibe ku ji dawiya têkiliya zewacê derkevin holê.

Ji guhertina zagonê heta mîsogerkirina bicihanîna wê

Rêvebera Nivîsgeha Belgekirin û Medyayê li Rêxistina Afirîner Fatimê Mihemed El-Mehdî, girîngiya hebûna zagonek ku zarok û dayîkan di warên cûrbecûr de, di nav de kar, zewac, perwerde û jiyana malbatê diparêze, tekez kir.

Fatimê El-Mehdî tekezî li ser pêwîstiya xurtkirina çavdêriya li ser keda zarokan û pêşîgirtina li îstismara zarokan di dikan, atolye û karên ku dibe ku wan ji perwerde û lîstikê bêpar bikin, an jî tenduristî û ewlehiya wan bikin xeterê, kir. Her wiha Fatimê banga parastineke zêdetir li dijî tundî, çewisandin û îstismara bi hemû awayên wê kir, digel nirxandina çarçoveyên yasayî yên têkildarî zarokên xwedîkirî da ku mîsoger bikin ku mafên wan têne parastin û ew di nav malbatê de rastî cudakarî an jî binpêkirina mafên wan nayên.

Pêşniyarên ji bo çaksaziya sîstema parastina zarokan

Rûniştin bi komek pêşniyaran bi dawî bû. Yên herî berbiçav: nirxandin û pêşxistina zagonên têkildarî mafên zarok û dayikê ji bo mîsogerkirina parastina zagonî ya bi bandor; amadekirina çarçoveyek yasayî ya yekgirtîtir ku nivîsên belavbûyî yên têkildarî maf û parastina zarokan yek dike; pêşxistina yasayên têkildarî zorbaziya sîber, tundî û çewisandinê da ku bi pirsgirêkên nû re hevaheng be û peydakirina xizmetên piştgiriya psîkolojîk û civakî ji bo dayîk û zarokan.

Her wiha xurtkirina çavdêriya li ser keda zarokan û parastina zarokan ji îstîsmar û çalakiyên ku mafê wan ê perwerde û pêşkeftina ewle tehdît dikin. Xurtkirina parastina yasayî ya zarokan ji tundî, çewisandin û îstîsmarkirinê di hemû awayên wê de, her wiha nirxandinek li ser çarçoveyên yasayî yên têkildarî zarokên xwedîkirî bi awayekî ku mafên wan biparêze û pêşî li cudakariya li dijî wan bigire, tê kirin.