Li Bexdayê rûniştina ‘Ne Şer e’ balê dikşîne ser rêyên têkoşîna li dijî tundiya li ser jinan
Beşdarên rûniştina diyalogê ya bi navê ‘Ne Şer e’ ya li Bexdayê, bal kişandin ser girîngiya xurtkirina parastina yasayî û peydakirina hêzdarkirina derûnî û civakî ya ji bo jin û keçan.
RAJA HAMID RAŞÎD
Bexda – Di nêzîkbûna kampanyaya "16 Rojên Çalakiyê li Dijî Tundiya li Ser Bingeha Zayendî" de, Iraqê dest bi organîzekirina çalakî, semîner û rûniştinên diyalogê yên curbecur kiriye. Armanca van destpêşxeriyan ew e ku ronahiyê bidin ser şêwazên cûda yên tundiyê û encamên wan ên civakî û derûnî. Di heman demê de hişyariya giştî derbarê mafên jinan û mekanîzmayên parastina wan de zêde bikin.
Di çarçoveya vê kampanyaya 16 rojî de, Beşa Karûbarên Jinan bi hevkariya Beşa Karûbarên Çand û Geştyariyê ya Rêveberiya Giştî ya Têkilî û Ragihandinê ya li Şaredariya Bexdayê, rûniştineke diyalogê bi sernavê ‘Ne Şer e’ li dar xist. Di vê rûniştinê de pisporên ji warên yasayî, ewlekarî û pêşxistinê amade bûn. Beşdaran behsa şêwazên cûda yên tundiya ku jin pê re rûbirû dibin, her wiha rêbazên pêşîlêgirtinê û stratejiyên ji bo rûbirûbûna van pirsgirêkan kirin.
Peyama rûniştina ‘Ne şer e’
Rûniştin, ji aliyê Maha Azad ve hat birêvebirin û pêşwaziya parêzer Basma El-Obeydî, Kolonel Saja El-Abaycî û Dr. Suha Mewlûd kir. Nîqaş li ser sê stûnên sereke yên wek yasayî, ewlekarî û pêşxistina avakirinê bû. Ev jî, ji bo çareserkirina pirsgirêka tundiya li ser jinan, bi armanca kêmkirina valahiya di navbera hişyariya giştî û çareseriyên pratîkî û yasayî de ye. Rêvebera Beşa Karûbarên Jinan Hamsa Fewzî El-Obeydî, destnîşan kir ku sernavê ‘Ne Şer e’ vê peyamê dide: pirsgirêkên jinan ne pevçûnek e di navbera mêr û jinan de ye, berpirsyariyeke civakî ya hevpar e ku bingeha wê li ser hişyarî û hevkariyê ye.
‘Hêzdarkirina jinan hewceyê hawîrdorek e ku mafên wan diparêze’
Wê diyar kir ku têkoşîna li dijî tundiya li ser jin û keçan mijarek e ku bandorê li malbat, civak û saziyên dewletê dike. Wê destnîşan kir ku armanca rûniştinê ew e ku diyalogê pêş bixe, sedemên bingehîn ên tundiyê lêkolîn bike û rêyên pêşîgirtina wê destnîşan bike. Wê da zanîn ku ev jî, bi rêya perspektîfên yasayî, psîkolojîk û civakî çareser dibe. Fewza tekez kir ku hêzdarkirina jinan hewceyê hawîrdorek e ku mafên wan diparêze û beşdariya wan di hêza kar û pêvajoyên biryardanê de destek dike. Wê bi bîr xist ku mêr di avakirina civakek bi ewle, pêşxistina çandek rêzgirtinê û redkirina tundiyê de hevkarên bingehîn in. Wê her wiha bang kir ku encamên rûniştinê veguherînin pêşniyarên pratîkî yên ku beşdarî guhertina rastîn di tevgera civakî de dibin.

Formên ji destdirêjiya fizîkî wêdetir
Parêzer Basma El-Obeydî ku li ser aliyê yasayî axivî, rave kir ku tundiya li dijî jinan ne tenê bi êrîşa fîzîkî ve sînordar e û wiha domand: “Ew di heman demê de bêparbûna aborî jî vedihewîne. Mîna înkarkirina mafê jinê ya dayîna biryarên darayî û her wiha bikaranîna zarokan wekî amûrek ji bo zext an gefan, di dema nakokiyên zewacê de. Îstismara devkî ya domdar û tundiya navmalî ku ji hêla çandek bêdengiyê ve tê tevlihevkirin, dikare bibe sedema encamên giran ku di nav de kuştin jî heye. Pêwîstiya lezgîn a şikandina vê çanda bêdengiyê û peydakirina piştgiriya malbatî ji bo jinan, li şûna ku ew ji bo parastina malbatê û parastina zarokan zextê li wan bikin ku îstîsmarê tehemûl bikin, heye. Di derbarê aliyê yasayî de, hin formên tundiyê û pratîkên civakî bi eşkereyî li gorî Yasaya Ceza ya Iraqê nayên sûcdarkirin, heya ku ew bi kiryarên ku di bin rêziknameyên yasayî yên heyî de ne ku ceza ferz dikin re nebin.”
Stereotîpkirina civakî ya ku jin dema ajotinê pê re rûbirû dimînin
Di çarçoveya ewlehiya trafîkê de, Kolonel Saja El-Abayjî destnîşan kir ku jin pir caran dema ajotinê rastî tacîz û îstîsmara devkî tên û wiha got: “Ev ji stereotîpan derdikeve holê ku şiyanên jinan kêm dike û serdestiya xwezayî ya mêran di ajotina wesayîtan de pêşbînî dike. Ev jî, bi pêvajoyek perwerdehiya civakî ve girêdayî ye ku sînordarkirinan ferz dike û tirsê di keçan de diçîne, di dawiyê de baweriya wan bi xwe kêm dike. Berpirsiyariya mezinkirina zarokan li ser her du hevjînan e. Gelek jin ji ragihandina tacîzê, çi ji ber tirsê be an jî ji ber nebûna baweriyê bi rayedarên ewlehiyê, dudil in. Di vê navberê de, statîstîkên trafîkê nîşan didin ku mêr piraniya mezin a kesên ku berpirsiyarê qezayên trafîkê ne pêk tînin.”

Hêzdarkirina derûnî û civakî wek deriyek ji bo çareserkirina tundiyê ye
Ji perspektîfeke pêşketinê ve, Dr. Suha Mewlud jî tekez kir ku mijara rûniştinê bandorên ku ji tundiya rasterast wêdetir diçin, dihewîne. Wê destnîşan kir ku jiyana zewacê, ceribandinên cûrbecûr ên jiyanê û beşdariya jinê di civakê de, divê ne şerên ku ew bi tena serê xwe tê hiştin bin. Dr. Suha Mewlûd wiha domand: “Jin ji qelsiya xwezayî dûr in, hewceyê hêzek psîkolojîk û civakî ne û her wiha amadekariyek guncaw in ji bo ku baweriya xwe bi xwe xurt bikin, bikaribin bi dijwariyan re rû bi rû bimînin û mafên xwe îdîa bikin. Dibe ku hin jin zehmet bibînin ku tundiya ku ew dijîn eşkere bikin, çi ji rayedarên yasayî re an jî di nav civakê de. Di heman demê de zextên psîkolojîk û civakî yên ku ew pê re rû bi rû dimînin, carna dikarin wekî tevgerên neyînî di nav malbatê de xuya bibin. Ev yek hewcedariya xurtkirina bernameyên hişyariyê, piştgiriya psîkolojîk û rehabîlîtasyona civakî destnîşan dike, ku dikarin bibin alîkar ku sedemên bingehîn ên tundiyê çareser bikin û encamên wê sivik bikin.”
Rûniştin, destwerdan û nîqaşên cûrbecûr dihewîne ku pirsgirêkên ku jin di nav malbat, civak û cihên kar de pê re rû bi rû dimînin, ligel pêşkêşkirina têgihîştin û pêşniyarên ji bo xurtkirina parastinên yasayî û civakî, lêkolîn dikin. Lihevkirina di navbera beşdaran de ew bû ku têkoşîna li dijî tundiya li dijî jin û keçan tenê bi tedbîrên yasayî nayê bidestxistin. Berovajî vê, ew çarçoveyek berfireh hewce dike ku yasadanîn, hişmendiya giştî û bihêzkirina psîkolojîk û aborî ku çandek rêzgirtin, wekhevî û berpirsiyariya hevbeş bipêş dixe di dawiyê de ava bike ku civakek bi ewle ava bike ku rûmet û mafên jinan biparêze.
Li kêleka rûniştinê, Dr. Xeyal el-Cewahîrî ya ku keça helbestvan Mihemed Mehdî el-Cewahîrî ye, banga zêdekirina hewildanên civakî û parêzvaniyê kir da ku ji bo pejirandina yasayên pêwîst ên ji bo parastina jinan û sînordarkirina tundiyê zextê bikin. Wê girîngiya danîna parastinên yasayî ji bo parastina jinan ji her cûre îstîsmar û binpêkirinê tekez kir.