Navenda Nûçeyan – Di van demên dawî de zêdebûnek xemgîn a tundiya navmalî û civakî di civaka Îranê de hatiye dîtin. Kuştin, xwekuştin û darvekirin, bûne diyardeyek dubare. Ev jî bi taybetî bandorê li jin û zarokan dike. Ev yek pêwîstiya lezgîn a reformên berfireh li Îranê destnîşan dike ku edaletê pêş ve bibin û ji bo jin û zarokan hawîrdorek bi ewle peyda bikin.

Li Meşhedê, zilamek hevjîna xwe ya 60 salî bi kêrê serjê kir. Paşê laşê wê bi zikê wê bi meqesê  perçe kir û hewl da ku lingên wê jêke. Ev bûyer divê wekî sûcek navmalî ya îzole neyê hesibandin, wekî nîşanek xeternak a tundiya navmalî ya li dijî jinan a zêde dibe.

Mala ku divê ji bo jinan cîhê herî ewle be, pir caran vediguhere hawîrdorek gef û xetereyê. Dubarebûna sûcên wiha, nîşan dide ku tundiya li dijî jinan ne bûyerek biçûk e pirsgirêkek avahîsaziyê ya kûr e ku roj bi roj xirabtir dibe. Bêdengiya civakî, nebûna piştgiriyek bi bandor ji bo jinan, normalîzekirina şîdeta navmalî û qelsiya mekanîzmayên sazûmanî, hemû faktorên ku di civaka Îranê de dibin sedema berdewamî û belavbûna vê diyardeyê ne.

Rapora mehane ya ajansa me îstatîstîkên kuştin û mirinên bi guman ên li Rojhilatê Kurdistanê û Îranê di navbera 22’yê Mijdarê û 21’ê Kanûnê de û sedemên wan dişopîne. Li gorî daneyan, 32 jin û 9 zarok hatine kuştin û 6 jin di bin şert û mercên nepenî de mirine. Wekî din, cezayê darvekirinê li 7 jinên ku berê bi sûcên kuştin û sûcên têkildarî tiryakê hatine mehkûmkirin, hatiye birîn.

Bûyerên di meha Mijdarê de hatin jiyîn wiha ne:

*Di Mijdarê de li bajarokê Nodj ê Kermanê, zilamek jina xwe Fatemeh Şeybanî û xwişka wê Masûme bi hinceta nakokiya navmalî kuşt.

*4 roj şûnda, jineke 55 salî ji navçeya Kavar bi heman hincetê hat kuştin û jineke 75 salî ji navçeya Ekhtiyariye ya Tehranê ji aliyê kurê xwe ve ji bo dizîna zêran hat kuştin.

*Di 26’ê Mijdarê de jineke bi navê Mahîn Rehîmî ku berê ji ber kuştina bi zanebûn cezayê darvekirinê lê hatibû birîn, li Girtîgeha Vakilabadê ya Meşhedê hat darvekirin.

*Jineke bi navê Mîna Sadûgî ku ji ber sûcên têkildarî madeyên hişber hatibû mehkûmkirin jî, li Girtîgeha Adelabadê ya Şîrazê hat darvekirin.

*Cenazeyê jineke ji Ahwazê ku li Selmasê dijî û 8 meh berê ji aliyê mêrê xwe ve hatibû kuştin, li gundê Rigabadê yê Selmasê hat dîtin.

*Dora rojê, jineke 52 salî ji Bandar Anzalî ji aliyê êrîşkarek nenas ve ji bo zêrên xwe hat kuştin.

*Jineke ciwan a bi navê Yasmîn Bilhorî ji Nahawendê ji ber sedemên nediyar ji aliyê birayê xwe ve hat kuştin.

*Di 28’ê Mijdarê de, jineke 30 salî ya bi navê Fatemeh Kerbardaz a ji Bandar Ebasê, ji aliyê hevjînê xwe ve bi hinceta namûsê de hat kuştin.

*Li Îsfehanê, jineke 24 salî ya bi navê Şebnem Ehmedî ji aliyê hevjînê xwe ve bi hinceta namûsê bi awayek hovane hat kuştin. Kurekî 14 salî yê bi navê Amir Hosseîn Pîro ji Gachsaranê, ji ber sedemên nediyar xwe kuşt. Dora rojê cenazeyê zarokekî perçe perçe û nenas li depoyeke çopê ya li Konarakê hat dîtin.

Meha Kanûnê:

*Di 1’ê Kanûnê de 5 kesên di wesayîtek de, li Îranşarê ji aliyê êrîşkarên nenas ve hatin kuştin. Di nav wan de Hamza Mîrbalûşzahî (14) û keçeke 12 salî ya nenas jî hebûn.

*2’yê Kanûnê, jineke 32 salî ya li taxa Pars a Tehranê ji aliyê zilamek ve piştî destdirêjiya zayendî hate kuştin. Hemşîreyeke 38 salî û dayîka zarokekî ku li Nexweşxaneya Panj Azar a li Gorganê dixebitî, hat angaştin ku xwe kuştiye.

*Di 3’yê Kanûnê de, jineke ciwan a li navçeya Qerçaxê ji ber nakokiyên malbatî ji aliyê birayê xwe ve hate kuştin. Li Tehranê, jineke 45 salî ji aliyê kurê xwe ve bi hinceta kuştina namûsê bi awayek hovane hate kuştin. Jineke nenas ku berê ji ber sûcên têkildarî tiryakê cezayê darvekirinê lê hatibû birîn, li Girtîgeha Vakilabadê ya Meşhedê hate darvekirin. Rana Faraj Oghli, ku berê jî ji ber sûcên têkildarî kuştinê cezayê darvekirinê lê hatibû birîn, li Girtîgeha Navendî ya Tebrîzê hate darvekirin.

*Di 4’ê Kanûnê de, zarokek 5 salî li bajarê Zabulê ji aliyê nasekî xwe ve bi hinceta nakokiya malbatî bi awayek hovane hate kuştin. Li gundekî Şahrodê, jineke 58 salî ji aliyê kurê xwe ve, dîsa bi hinceta nakokiyeke malbatî, hat kuştin. Di heman rojê de, cenazeyê jineke 24 salî ya Afganî ya bi navê Saghar a ji Çaharbaxê, piştî ku ji aliyê zirbavê xwe ve hate kuştin, li çolê hate dîtin.

*Di 5’ê Kanûnê de jineke ciwan a bi navê Leyla Azerî ya ji gundê Kanî Allah Sayeda Bokanê, ji ber sedemên nediyar ji aliyê hevjînê xwe yê berê ve hate kuştin.

*Di 6’ê Kanûnê de, cenazeyê jineke ciwan a ji parêzgeha Alborzê li Bedestan Savar, li parêzgeha Qezvînê hate dîtin. Hat diyarkirin ku ev jin, ji aliyê ajokarekî mînîbusê ve bi mebesta dizîna zêran hatiye kuştin. Cenazeyê jineke 27 salî ya bi navê Somayeh Şîrmohammadlî ya ji parêzgeha Gonbad Kavusê ye jî, hate dîtin. Hat diyarkirin ku ew jî ji aliyê wênevanek ve bi mebesta dizîna zêran hatiye kuştin.

*Di 7’ê Kanûnê de, jineke 37 salî bi navê Zeyneb Hatami Nazarî ya ji taxa Akbarabad a li Yasucê ku zarokek wê yê biçûk hebû, piştî ku daxwaza zewacê ya pismamê xwe red kir, hat kuştin.

*Di 8’ê Kanûnê de, jineke ciwan bi navê Turan Ahmadpour a ji gundê Dîlanşarx Soufla li Neqadayê, piştî ku hevjînê wê bi jineke din re zewicî, xwe kuşt.

*Di 10’ê Kanûnê de, jineke ciwan a bi navê Narges ku li Tehranê dijî, ji aliyê hevjînê xwe ve bi hebên siyanûrê hat kuştin.

*Di 11’ê Kanûnê de, zilamekî ji gundê Siahgundan a li Reştê, baltûza xwe ya berê ya 52 salî Serwar Rencber û hevjînê wê yê 56 salî, bi hinceta nakokiyên navmalî kuşt. Di heman rojê de, keçeke bi navê Tanya Shaft ku li Bokanê dijî, ji ber sedemên nediyar xwe kuşt. Jineke ciwan ji Arakê dîsa bi hinceta nakokiyên navmalî, ji aliyê hevjînê xwe ve hat kuştin.

*Di 12’ê Kanûnê de li Tebrîzê zilamek, hevjîna xwe ya berê ku red kir ku vegere cem wî, kuşt. Di heman rojê de, cenazeyê şewitandî yê pîrejinek ku li taxa Afsariye ya Tehranê dijiya, di hundirê mala wê de hat dîtin. Her wiha, keçeke çar salî ya bi navê Nûf Safarî ku li herêma Ahan Afşar a Ehwazê dijiya, ji aliyê kesekî nenas ve hat gulebarankirin û kuştin.

*Di 13’ê Kanûnê de, Sedîgeh Ghorbanî ya 29 salî û Hamîdeh Cebbari ya 41 salî bi tohmeta kuştinê li girtîgehên Urmiye û Qumê hatin darvekirin. Cenazeyê Mihemed Xalegî (Fîdadî) yê 15 salî, ku niştecihê Çabaharê bû, du roj piştî windabûna wî, li pişt girtîgeha bajêr bi hovane hat kuştin û şewitandin.

*Di 14’ê Kanûnê de, hemşîreyeke bi navê Şîda Arzanî ku li Nexweşxaneya Îmam Riza ya Kirmaşanê dixebitî, hat angaştin ku ji ber sedemên nediyar xwe kuştiye.

*Di 15’ê Kanûnê de, jineke 51 salî li taxa Ferhengiyan a navçeya Tel Xosrow a li Yasucê, ji ber nakokiyên navmalî ji aliyê kurê xwe ve hat kuştin. Kurekî 16 salî yê bi navê Îmran Barakî, ku li Sib û Soran dijî, ji aliyê kesên nenas ve hat kuştin.

*Di 16’ê Kanûnê de jineke 38 salî ya nenas ku li Tehranê dijiya, ji ber sedemên nediyar ji aliyê hevjînê xwe ve hat kuştin.

*Di 17ê Kanûnê de, Raziyeh Abbasî ya 40 salî li girtîgeha Qezel Hesar a li Kerecê bi tohmeta kuştinê hat darvekirin. Termê keçeke 14 salî ya nenas ku li Nahawend dijî, çar roj piştî windabûna wê hat dîtin. Jineke pîr a bi navê Amîna Ezîmî ku li Javanrudê dijî, ji ber sedemên nediyar hat angaştin ku xwe kuştiye.

*Di 18’ê Kanûnê de, jineke 27 salî ya bi navê Niko Nazari Zarounî ku li Kuhdeşt dijî, ji aliyê bav, apê xwe û birayê xwe ve ji ber daxwaza hevberdanê hat kuştin. Cenazeyê jineke 26 salî bi navê Mahasti Nomadik, ji aliyê masîgirên herêmî ve li Bendava Bokanê hate dîtin.

*Di 19’ê Kanûnê de jineke 60 salî ya ji Meşhedê, ji aliyê mêrê xwe ve bi hovane hate kuştin.

*Di 20’ê Kanûnê de cenazeyê jineke 33 salî ji Kazerunê, 55 roj piştî windabûna wê, di bîrekê li nêzîkî bajêr de hate dîtin. Tê gotin ku ew ji ber nakokiyeke navmalî ji aliyê mêrê xwe ve hatiye kuştin. Di heman rojê de, jineke 45 salî ya nenas ji Urmiyê ji aliyê nasekî xwe ve li Kolana Bostanê ya li taxa Saadî ya bajêr tê gotin ku ji ber nakokiyeke navmalî hatiye kuştin. Her wiha di heman rojê de Fatemeh Bazvand ku jineke 23 salî ji navçeya Rumeşgan a Loristanê ye, piştî ku birayê wê bi destê makîneya paqijkirinê bi tundî lê da, ket komayê û piştî du hefteyan li nexweşxaneyê mir.

*Di 21’ê Kanûnê de hat ragihandin ku jineke 22 salî ji Kazerûnê du meh berê ji ber sedemên nediyar ji aliyê mêrê xwe ve hatiye şewitandin û cenazeyê wê  li nêzîkî bajêr di bîrekê de hatiye dîtin. Li Cavanrudê, jineke navsere bi navê Aîna Mosizadeh ji aliyê dadiya xwe ve bi îdiaya dizîna zêrên wê hat kuştin.

*Li gorî amarên herî dawî, di 6‘ê Mijdarê de li Culq Saravan bûyerek trajîk qewimî; kurekî 5 salî bi navê Sohaib (Îsrafîl) ji aliyê bavê xwe ve bi tundî hatiye lêdan û hatiye kuştin. Her wiha, roja 18’ê Mijdarê, zilamekî li Tehranê dijî îtîraf kir ku hevjîna xwe ya 46 salî piştî ku salek û nîv berê serlêdana veqetînê kiriye, kuştiye.