ROJBÎN PELÎN

Her çend pêkanîna peymana Adara 2025’an a di navbera rêveberiya demkî ya Sûriyeyê û Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê de dihat hêvîkirin û her çend di destpêka sala nû de ji bo vê armancê danûstandinên dawîn hatin lidarxistin jî, hemû hevkêşe di şevekê de guherîn.

Li şûna prensîba dilsoziyê, rêveberiya demkî ya Sûriyeyê bi hêzek leşkerî ya mezin û bi deh hezaran endamên komên cîhadîst ên cûrbecûr, êrîşî taxên Eşrefiyê û Şêx Meqsûd ên Helebê kir. Ez ê nekevim nav hûrguliyên tiştê ku li vir qewimî. Weşanên ku bi awayekî rastgo bûyeran ragihandin, nîşan dan ku êrîşên li ser van her du taxan ji êrîşên Kobanê ne kêmtir bûn, ne di naverokê de û ne jî di armancê de. Komkujiya sivîlan, komkirina mirovan bi awayekî ku dişibe kampên komkirinê yên Naziyan ên di serdema Hitler de, nîşandana giştî ya cenazeyên hêzên ewlehiyê yên jin ên ku nifûsa sivîl a Kurd diparastin, û hwd... Agahdarî jixwe pir in lê rewş, analîzek li ser armanca li pişt van lîstikên hovane hewce dike.

Wisa xuya dike ku plankerê pratîkî di vê lîstikê de Tirkiye û Wezîrê Derve yê wê Hakan Fîdan e. Fîdan hema hema mîna serokê Sûriyeyê tevdigere. Avahiya ku wî li ser erdê afirandiye "Encumenek" e ku hemî komên ku berê li dijî Kurd, Durzî û Elewiyan şer kirine vedihewîne. Li gorî belgeyan, hin ji van hêzan ji Tirkan pêk dihatin û wêneyên wan li ser medyaya civakî hatin parvekirin.

Biryara berxwedanê ji bo pêşîgirtina li komkujiyên din

Ev êrîş ji hêla Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê ve dihatin hêvîkirin, ji ber vê yekê rayedarên leşkerî û siyasî yên herêmê hin tedbîr girtine. Vekişîna Hêzên Sûriya Demokratîk (QSD) ji taxên Kurdan ên li Helebê, gavek bû ku di çarçoveya lihevkirinekê de ji bo dûrketina ji Hikûmeta Demkî ya Sûriyeyêş ji bo hincetek hat avêtin. Vekişîna Hêzên Ewlekariya Hundirîn ji bo parastina nifûsa sivîl bû, ku berê komkujiyên Durzî û Elewiyan dîtibûn. Hêzên Ewlekariya Hundirîn dizanibûn ku El Colanî tenê helwesta xwe guhertiye, bi heman zîhniyeta DAIŞ’ê tevdigere û dikare di her kêliyê de êrîş bike. Û bi rastî jî, ev yek qewimî. Lê belê Hêzên Ewlekariya Hundirîn ên li Eşrefiye û Şêx Meqsûdê, biryar dan ku li ber xwe bidin, bi armanca ku nîşan bidin ku El Colanî guhertoyek din a "Baasiyên bi rih" e, gel wekî erkek ehlaqî û şoreşgerî biparêzin û bala cîhanê bikişînin da ku pêşî li komkujiyên din bigirin.

Vekişîna ji Helebê bêyî berxwedanê tê wateya qebûlkirina ji nû ve kontrolkirina hemû herêmên din ên Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê, wekî ku ji hêla El Colanî ve bi daxwaza Tirkiyeyê hatiye plankirin û bi eşkereyî li hev hatiye kirin. Girîng e ku êrîş û komkujiyên li ser taxên Kurdan ên Helebê yekser piştî peymana li Parîsê di navbera Emrîka, Îsraîl û Sûriyeyê de (bi beşdariya nerasterast a Tirkiyeyê) çêbûn, pêk hatin. Tom Barrack ku dostê Erdogan e, di vê peymanê de roleke pir neyînî lîst. Dema ku em şertên peymanê lêkolîn dikin, em çêtir fêm dikin ka komkujiya Helebê çawa rewa bû, çawa planeke qirêj li dijî îradeya azad a Kurd li Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê pêk hat û ev çawa bandor li projeya "Aştî û Civaka Demokratîk" a Rêber Apo û beşên din ên Kurdistanê kir. Bûyer bi hev ve girêdayî ne, mîna goşt û hestiyan.

Li pişt van hesaban çi heye?

Ji ber vê yekê, ev hesab çi ne ku divê werin zelalkirin? Ji ber ku bêyî ku li pişt perdê û paşxaneyê binêrin, di bûyerên rojane de asê mayîn ne bes e. Bila ez vê yekê jî bêjim, tiştê ku ji bo kesên ku bîra wan a dîrokî qels e neçaverêkirî bû, sirra li pişt spasiya ji bo Mesûd Barzanî ku serokê KDP’ê ye, ji hêla El-Colanî (Ehmed Şara, Serokê Hikûmeta Demkî ya Sûriyeyê) ve, tam di dema êrîşên li ser Kurdan li Helebê de bû. Ev spasî di hişê gelek kesên ku baweriya wan bi aştî, jiyana hevbeş, demokrasî û wekheviyê heye de pirs derxist holê. Hin çavkanî destnîşan dikin ku Emrîka ji bo gihandina alîkariyê ji niştecihên Eşrefiye û Şêx Meqsûd re piştgiriya darayî daye Weqfa Alîkariyê ya Barzaniyê Nemir. Ez dixwazim bala we bikşînim ser panîka di medyaya KDP’ê de, hewldanên pêşkêşvanan ên ji bo "qehremankirinê" û hevpeyvîna ku kanalek KDP’ê (El Şems) bi Colanî re kiriye.

Li gorî rêxistinên mafên mirovan û bernameya bi Colanî re, di pêşerojê de pêvajoyek tê plankirin ku Colanî dê bi navbeynkariya Mesûd Barzanî li ser maseyê bi Kurdên Rojava re rûne. Dema ku ew nekariye yek pirsgirêkek di navbera Herêma Kurdistanê û Bexdayê de çareser bike, çawa dikare di çareserkirina pirsgirêka Kurd a li Sûriyeyê de navbeynkariyê bike? Li gorî agahiyên dawî, ev bername li ser daxwaza Colanî hate paşxistin (an betalkirin) ji ber ku ew lîstikê bi xwe eşkere kir û bû delîlek ji bo pîlanek wisa.

Tam di vê demê de, êrîşek berfireh li ser medyaya dîjîtal heye ku armanc dike ku prestîja Mazlum Abdî û Îlham Ehmed têk bibe. Ev kampanya bi awayekî hevrêz ji hêla medyaya dîjîtal a Kurd, Ereb û Tirk ve tê meşandin. Peyam ev e: "Ew nikarin we temsîl bikin; em berdevkên we ne." Erê, armanc ew e ku bandor û temsîliyeta doza Kurd li wê beşa Kurdistanê ku 12 hezar şehîd lê hatine dayîn ji holê were rakirin. Hewldanên bêrûmetkirina Mazlum Abdî û Îlham Ehmed bi têkçûna hewldanên kişandina SDG’ê ya nav êrîşên li Helebê ve girêdayî ne. Dema ku ew armanc nehat bidestxistin, wan kampanyayek medyayî da destpêkirin. Her kes dizane ku rizgarkirina Reqa, Tebqa, Minbîç û gelek deverên din ên Ereb ji DAIŞ’ê ve bi alîkariya hêzên QSDê pêk hat. Bêyî QSDê, ev yek ne mumkin dibû.

Ev lîstik ne tenê bi vê yekê ve sînordar e; pir mezintir e. Ev lîstik navneteweyî, herêmî û xwecihî ye; ew peymanek qirêj e ku berê li ser Şengalê hatiye çêkirin. Di cih de piştî civîna hêzên navneteweyî û herêmî li Urdunê di sala 2014’an de bi pêşengiya Tirkiyeyê, bi hezaran Kurdên Êzîdî ji aliyê komên cîhadîst ve hatin qirkirin û kolekirin. Niha heman lîstik li ser Rojava tê lîstin. Lê vê carê, Erebistana Siûdî jî tê de ye; bi pereyên xwe, dezgehên medyayê (El Arabiya û El Hadath), îstîxbarat û medyaya Tirkiyeyê, ew dixwazin bi heman sernav û naverokê heman armancê bi dest bixin.

Ji bo Kurdan, ev pêvajo hincetek e ku meseleya Rojava radestî Barzanî bikin. Hemû bûyerên li bakur û serdana Barzanî ya ji bo cerdevanên li Şirnexê, di heman çarçoveyê de bûn. Ev lîstik du alî hene: Kurdên saf û hestyar bawer dikin ku KDP alîgirê yekîtiya neteweyî ye; lê belê, aliyê din ê madalyonê lîstikek qirêj e ku tê de nasnameyeke azad a Kurdî tê qurbanîkirin. Ew li ser danîna hemû hêkan di sepeta Barzaniyê ku hêkên wî jixwe şikestî ne, di çareseriya pirsgirêka Kurd de ye. Ew li ser veguherandina Kurdekî ye ku amade ye ji bilî xwe xizmeta her kesî bike. Armanc ew e ku nasnameyeke Kurdî were afirandin ku her tim li derve dinêre, da ku dema ku hêzek herêmî an navneteweyî hewce bike were bikaranîn. Hin kes di nav civaka Kurd de, wekî berdevkên hêzên navneteweyî tevdigerin, dipirsin "Çima Kurd bi Îsraîl û Emrîkayê re li hev nakin?" Mîna ku deriyê Kurdan ji bo peymanên bi hêzên herêmî û navneteweyî re girtî be... Lê belê, Kurdên azad êdî ne ji wan kesan in ku bi hesabê hebûn û azadiya xwe li ber berjewendiyên tu hêzek serdest an dagirker serî ditewînin.

Baş e, lê çareserî çi ye?

Ev hemû bûyer nîşan didin ku Tirkiye naxwaze ji projeya korîdora enerjiyê û rêyên bazirganiyê yên nû derkeve û hêzên din ên navneteweyî amade ne ku li ser her tiştî tawîzan bidin, hetta bi bihayê tepeserkirina Kurdan û destûrdayîna ku ev proje li ser cenazeyên gelên ku hatine qirkirin derbas bibin, da ku Tirkiyeyê ji navendên din ên hêzê veqetînin. Tenê projeya ku dikare pêşî li vê yekê bigre îradeya gel e, ku li ser projeya "Civaka Aştî û Demokratîk" a Rêber Apo ye, ku armanc dike çareseriyek bingehîn ji bo pirsgirêkan, zemîna pevçûnê ji holê radike û li ser bingeha entegrasyona demokratîk û rêbazên destûrî-qanûnî ye.