SARAH PÛRXEZARÎ

Kirmanşan -  Ji destpêka şerê li Îranê ve, yek ji amûrên sereke yên propagandayê yên rejîmê, ronîkirina mirina sivîlan bi destên Dewletên Yekbûyî û Îsraîlê bû. Bê guman, kuştina mirovên asayî di her şerekî de trajediyek mirovî ye û tê şermezarkirin.

Lê tiştê ku bala mirov dikşîne ew e ku rejîm çawa van bûyeran bikar tîne. Armanca vê nêzîkatiyê ew e ku bîra kolektîf a bûyerên xwînî yên Çileyê ji holê rake û raya giştî ber bi bûyerên nû ve bibe. Sûcê Komara Îslamî yê di Çileyê de, dikare wekî yek ji komkujiyên herî bêhempa di dîroka vê rejîmê de were hesibandin. Bûyerek ku di demek kurt de, bi hezaran kes bi awayekî hovane mirin.

Bi dehan zarok ji ber gulebarana rasterast a hêzên hikûmetê mirin

Hikûmet niha hewl dide ku bûyerên 8 û 9’yê Çileyê xwe dispêre qurbaniyên şerê dawî marjînalîze bike. Bi vî awayî, hewl hatiye dayîn ku bala raya giştî were kişandin ser di nav de bi ronîkirina bûyera dibistana Minabê û kuştina xwendekaran. Lê belê, divê bîra kolektîf ji bîr neke ku di meha Çileyê de, bi dehan zarokan jî ji ber gulebarana rasterast a hêzên hikûmetê jiyana xwe ji dest dan. Ji vê perspektîfê ve, tiştê ku îro diqewime ne tenê nîşana karesatekê ye, her wiha bikaranîna wê ye ji bo paqijkirina wêneya hikûmetê. Raport her wiha destnîşan dikin ku li hin deverên niştecîbûnê, nexweşxane û dibistanan, bicihkirina çekên leşkerî van navendan xistiye xetereyê û bûye sedema zêdebûna qurbaniyên sivîl.

Endezyariya raya giştî û xirabkirina vegotinê

Ev siyaset beşek ji stratejiya mezintir a Komara Îslamî ya endezyariya raya giştî ye; stratejiyek ku li ser xirabkirina rastiyê û veguheztina berpirsiyariyê ye. Hikûmet hewl dide ku bi çêkirina vegotinên alternatîf û veşartina rastiyê di nav girseyek nûçe û wêneyên nakok de bîra dîrokî ya civakê qels bike. Lê ezmûnê nîşan daye ku bîra kolektîf, her çend dibe ku demkî ji hêla propagandaya hikûmetê ve were zext kirin jî, di dawiyê de vedigere rastiyê.

Tenê di du şevan de nêzî 40 hezar kes hatin kuştin

Şîva N., çalakvanek civakî ku li Kirmaşanê ye, destnîşan kir ku di bûyerên 11’ê Çileyê de, Sipaha Pasdarên Şoreşê û îstîxbarata Komara Îslamî hewl dan ku mirina xwepêşanderan bi bandora biyanî ve girêdin. Şîva N. da zanîn ku heta gelek peyamên nivîskî şandine û hişyarî dane mirovan ku zarokên xwe ji ber hebûna biyanî û terorîstan ji kolanan dûr bixin û wiha got: “Di wan rojan de, rapor hatin weşandin ku nîşan didan ku di du şevan de nêzîkî 40 hezar kes hatine kuştin. Piştî ku pêla xwepêşandanan bilind bû û amarên nefermî hatin weşandin, hikûmetê dosyayek weşand ku nav û taybetmendiyên nêzîkî 3 hezar kesan tê de hatine behskirin da ku vê îdiayê red bike û îdia kir ku hejmara qurbaniyan ji ya ku çalakvanên mafên mirovan ragihandibûn pir kêmtir e. Lê belê, belgekirin û naskirina gelek miriyan ji hêla rêxistinên mafên mirovan ên serbixwe ve vegotina fermî ya hikûmetê xistiye bin gumanê û îdiaya komkujiya berfireh piştrast kiriye.”

‘Hikûmetê xwest komkujiyan rewa bike’

Şîva N. got ku çima hikûmetê bi berdewamî van bûyeran ji nû ve şîrove kiriye û tahrîf kiriye? Şîva diyar kir ku piştî şerê dawî, Komara Îslamî hewl daye ku bi îstismarkirina hestên giştî û çandina tirsa dijminên biyanî, hikûmetê girîngiya xwe li ser gel ferz bike Şîva wiha got: “Bi bangkirina Çileyê... Bi tawanbarkirina xwepêşanderan wekî terorîst û girêdana xwepêşandanan bi şer, hikûmetê hewl da ku komkujiyê rewa bike û xwe ji sûcê kuştina welatiyên bêguneh rizgar bike. Bi rastî, bi berdewamî afirandina çîrokekê, hewl da ku nîşan bide ku xwepêşander bi Dewletên Yekbûyî û Îsraîlê ve girêdayî ne û şerê dawî berdewamiya heman xwepêşandanan bû. Mîna ku ev hemû bûyer beşek ji planeke biyanî li dijî welêt bin.”

‘Divê rastî bijî da ku dengê qurbaniyan neyê birrîn’

Şîva anî ziman ku erka çalakvanên civakî û parêzvanên rastiyê ew e ku rê li ber Komara Îslamî bigrin ku bi rêya tahrîfkirina rastiyan û lîstina bi hestên mirovan bîra kolektîf jê bibe. Şîva destnîşan kir ku divê ew rê nedin ku komkujiya Çileya 1999’an ji serhildanek mezin a gel, wekî serhildana şoreşgerî ya Jin, Jiyan Azadî, wekî projeyek ku bi biyaniyan ve girêdayî ye were pêşkêşkirin. Şîva got ku divê ew rê nedin ku şer sûcê Komara Îslamî di Çileyê de bêbandor bike û bibe hincetek ji bo veşartina sûcên berê û veguherandina rûyên şervanên azadiyê bo terorîstên xeyalî. Şîva da zanîn ku divê rastî bijî da ku dîrok neyê tahrîfkirin û dengê qurbaniyan neyê birrîn.

Wek amûrek ji bo tepeserkirin û jiholêrakirina dijberan şer

Şîva ragihand ku di hefteyên dawî de di nîvê şer de, Komara Îslamî çend xwepêşanderên ku di Çileya 1999’an de hatine girtin darve kiriye û wiha domand: “Bi îdiaya ku ev kes ajanên Dewletên Yekbûyî û Îsraîlê bûn, hikûmetê hewl da ku rewşa şer veguherîne amûrek ji bo jiholêrakirina dijberên xwe yên siyasî. Bi rastî, dikare were gotin ku Komara Îslamî ji bo xwe hincetek (mafdar) çêkiriye da ku hemû girtiyên Çileyê ber bi mirinê ve bibe û vê komkujiyê di bin navê parastina ewlehiya neteweyî de rewa bike.”

Du armancên Komara Îranê

Şîva da zanîn ku ev meyl nîşan dide ku hikûmet ne tenê ji xwepêşandanên Çileyê bi kûrahî ditirse, di heman demê de hewl dide ku her muxalefeta gelêrî bi şiklê (dijminê biyanî) bi girêdana wê bi şerê dawî re ji nû ve pênase bike. Şîva got ku vegotinek wiha di heman demê de du armancan dişopîne û wiha rave kir: “Ya yekem, jêbirina bîra kolektîf a xwezaya gelêrî û azadîxwaz a xwepêşandanan û ya duyemîn, afirandina atmosferek tirs û terorê da ku pêşî li serhildanên bi vî rengî di pêşerojê de bigire. Lê rastî ev e ku darvekirinên dawî, ji bilî ku nîşanek hêza hikûmetê bin, nîşanek qelsiya wê û tirsa wê ji dengê gel in. Her cara ku Komara Îslamî serî li tepeserkirina fîzîkî û jiholêrakirina dijberan dide, di rastiyê de qebûl dike ku ew nikare bersiva daxwazên civakî û siyasî bide. Ev çerxa tundiyê, her çend dibe ku demkî bêdengiyek ferzkirî biafirîne jî, di demek dirêj de dê tenê hêrs û berxwedana mirovan zêde bike.”

’Ji bo dijberên xwe tenê mirin an windakirinê rewa dibîne’

Şîva ragihand ku di xwepêşandanên Çileyê de, bi ewlehî dikare bê gotin ku zêdetirî 100 hezar kes ji aliyê Komara Îslamî ve hatin girtin û wiha pê de çû: “Ew şandin zîndanê. Bê guman ev kes hemû li benda mirin û darvekirinê ne; ji ber ku dema hikûmetek di du şevan de karîbû zêdetirî 40 hezar kesan bikuje, dê ji bo wê hêsantir be ku 100 hezar dijberên xwe yên din ji holê rake. Em bi sîstemekê re rû bi rû ne ku ji bo dijberên xwe tenê çarenûsek heye, mirin an darvekirin, bêyî ku derfetek ji bo parastina xwe an darizandinek adil hebe.”

Zêdebûna girtinan û têkoşîna ji bo jiyanê

Şîva bi bîr xist ku ji bilî pêla darvekirinê, hikûmetê di hefteyên dawî de gelek kes bi hinceta hevkariya wan bi ajanên biyanî re, girtine û wiha got: “Di Sibata 2015’an de, Rêveberiya Îstîxbarata Giştî ya Parêzgeha Kirmaşanê ragihand ku wan 54 "rêberên xwepêşandanan" girtine ku îdîa dikirin ku bi Îsraîlê re têkilî hene. Gelekan difikirîn ku di nav şerê dawî de, Komara Îslamî ku li ber hilweşînê ye, dê makîneya xwe ya kuştin û girtinê rawestîne. Lê hefteya borî, Dozgerê Giştî yê Kirmaşanê ragihand ku 30 kesên din ji ber hevkariya bi Îsraîl û Dewletên Yekbûyî re hatine girtin. Di nav tohmetên ku li dijî van kesan hatine vekirin de dozên wekî hilgirtin û xwedîkirina amûrên ragihandinê yên wekî Starlink, şandina vîdyo û wêneyan ji bo torên biyanî û heta xwedîkirina çekan jî hebûn. Ev celeb tohmeta ku ji hêla hikûmetê ve bi berdewamî û bi awayekî kêfî têne bilindkirin, nîşan didin ku Komara Îslamî rêbazek nû ji bo tepeserkirin û girtina dijberên xwe bi îstismara şert û mercên şer û etîketa ‘sîxuriyê’ îcad kiriye.”

Zext û stresa psîkolojîk wek bingehek serdestiyê dibîne

Şîva derbarê van girtinan de jî wiha got: “Di meha Çileyê û piştre de, hikûmetê gelek kes ji ber ku di xwepêşandanan de pêşeng bûn û bi hêmanên biyanî re hevkariyê kirin. girtin. Mirina xwepêşanderan di dema xwepêşandanan de jî ji heman kesan re hate girêdan da ku hikûmet bikaribe xwe ji berpirsyariyê rizgar bike. Niha, di şerê berdewam de, Komara Îslamî careke din heman hincet bikar aniye û gelek dijberên xwe bi tohmeta hevkariya bi hêmanên biyanî re girtine. Bi rastî, şerê dawî ji bo hikûmetê bûye derfetek ku xwe bispêre şert û mercên şer û atmosfera aloz a di civakê de da ku dijberan bi hêsanîtir ji holê rake. Zext û stresa psîkolojîk a ku li ser gel serdest e, bingehek ji bo Komara Îslamî peyda kiriye ku gelek kesan bi azadî bigire û sûcên xwe yên di tepeserkirina xwepêşandanan de rewa bike.”

‘Tiştê ku dimîne îradeya gel ji bo azadî û edaletê ye’

Şîva got ku bi gelemperî, divê bê zanîn ku hikûmeta Komara Îslamî dema ku li ser rêya hilweşînê ye, hewl dide ku derbên xwe yên dawî li avahiya civakê û dijberan bide da ku pêşî li hilweşînek dawî bigire. Şîva nirxandihên xwe wiha bidawî kir: “Lê ev hewldanên dawî ji nîşana hêzê bêtir nîşana qelsî û bêçaretiyê ne. Dîrokê nîşan daye ku tu hikûmet nikare bi zext û tundiyê bijî. Tiştê ku dimîne îradeya gel ji bo azadî û edaletê ye. Hêzek ku zû yan dereng dê rêça pêşerojê diyar bike. Û ev hêz divê rê nede hikûmetê ku şerekî ku bi xwe çêkiriye rewa bike û dîrok û sûcên xwe di meha Çileyê de paqij bike.”