FATIMA FEWZÎ

Navenda Nûçeyan – Li Mexrîbê tundiya li dijî jinên ciwan li dibistanan ne tenê jihevketinek tevgerî ya derbasbûyî ye, her wiha îfadeya kêmasiyek avahîsaziyê ye ku ji temsîlkirinên çandî û nehevsengiyên di pêşanîyên polîtîkayên giştî de xwedî dibe. Di vê çarçovê de, pêwîst e ku mirov bi vê bûyerê re wek pirsek siyasî û ehlaqî ku bi wateya dibistanê bi xwe ve girêdayî ye, mijûl bibe: Ma ew cihek ji bo rizgariyê û hilberîna hemwelatîbûnê ye, an tenê saziyek ji bo ji nû ve hilberandina têkiliyên hêzê yên serdest di civakê de ye?

Entegrekirin dibistanê li ser bingeha wekheviyê ava dike

Tenê xwe dispêrin rêbazek cezakirinê. Her çend di hin rewşan de pêwîst be jî, bandora wê bi sînor dimîne heya ku ew di nav vîzyonek pêşîlêgirtinê ya veguherîner de neyê entegrekirin ku avhewaya dibistanê li ser bingehên wekhevî û rûmetê ji nû ve ava dike.

Ji ber vê veguherîna ji mantiqek cezakirinê ber bi mantiqek xurtkirina ehlaqî û avahîsaziyê ve, pêdivî bi ji nû ve nirxandina awayê birêvebirina jiyana dibistanê, naveroka gotûbêja perwerdehiyê û xwezaya têkiliya di navbera dibistan û hawîrdora wê de heye.

Bandorên tundiya surreal

Di vê çarçovê de, em nikarin tiştê ku wekî şîdeta surreal tê binavkirin, ew şîdeta nedîtî ku li pişt henekên rojane, şîroveyên derbasbûyî û çewisandina sembolîk ku wekî normal têne pêşkêşkirin vedişêre. Ew şîdetek e ku bêdeng dikeve hişmendiyê û qebûlkirina cudakariyê wekî çarenûs saz dike.

Ev cure şîdet ne tenê bi qanûnan, bi hilweşandina avahiyên derûnî yên ku hebûna wê dihêlin jî, tê rûbirûkirin. Ji ber vê yekê, pêdivî bi nirxandinek kûr a bernameyên xwendinê û pirtûkên dersê heye da ku temsîliyetek dadperwer a wêneya jinê were mîsoger kirin, dûrî şablonên amade yên ku rolên wan dikin çarçoveyek teng.

Pêwîstî bi avakirina çavdêriyek dibistanan heye

Her wiha pêwîst dibe ku mekanîzmayên sazûmanî yên bi bandor werin avakirin ku ji aliyê fermî yê vê yekê wêdetir biçin. Wek mînak avakirina çavdêriyek dibistanan a herêmî ji bo şopandina şîdeta li ser bingeha zayendî ku karmendên perwerdehiyê, aktorên sendîkayan, nûnerên malbatan û xwendekaran tê de cih digire û raporên periyodîk ên ku prensîba şefafî û hesabdayînê pêşve dixin qebûl dike. Divê şaneyên guhdarîkirinê jî bi çavkaniyên mirovî yên pispor di piştgiriya psîkolojîk û civakî de werin peydakirin da ku ew bêyî bandorek rastîn nebin rûpoşên îdarî yên tenê.

Ji ber vê jiholêrakirina tundiya surreal di heman demê de tê wateya hêzdarkirina xwendekarên jin bi qadên rastîn ji bo îfade û beşdarbûnê, ne tenê wekî objektên parastinê, her wiha mîna beşdarên çalak di çêkirina çareseriyan de.

 Meclîsên xwendekaran ger bi awayekî demokratîk werin bicîhkirin, dikarin bibin laboratuwarek rojane ji bo perwerdehiya li ser wekheviyê û cihek ji bo fêrbûna danûstandin û nerazîbûnê bêyî tundiyê. Wekî din, entegrekirina bernameyên perwerdehiya dîjîtal ên krîtîk dê formên tundiya sîber û şantajê sembolîk ên ku di qada virtual de zêde dibin, dihewîne.

Baştirkirina mercên perwerdê parêzvaniya jîngehek dibistanê ya ewle ye

Di vê çarçoveyê de, aliyê sendîkayê di navendî de dimîne ji ber ku parastina rûmeta jinên ciwan di nav dibistanê de ji parastina dibistana giştî bi xwe nayê veqetandin. Qerebalixî, nebûna çavdêriya têrker û kêmbûna karmendên pispor hemû faktor in ku şiyana pêşîlêgirtin û destwerdanê qels dikin. Ji ber vê parêzvaniya ji bo baştirkirina şert û mercên xebata perwerdehiyê di heman demê de parêzvaniya jîngehek dibistanê ya ewle û wekhev e.

Ji nûve avakirina hişmendiya kolektîf di dibistanê de hewce ye

Analîza felsefî ya vê bûyerê me ber bi wê yekê ve dibe ku em tundiya li dijî keçan wekî cureyek serdestiya sembolîk ku ramana rexnegir behsa wê kiriye, serdestiyek ku carinan bi nezanî tê kirin, lê bandorên kûr li ser baweriya bi xwe û li ser pêvajoya dibistanê çêdike. Ji ber vê berxwedana li dijî wê, ji nû ve avakirina hişmendiya kolektîf di nav dibistanê de bi belavkirina çandeke naskirin û rêzgirtina hevbeş û bicihkirina prensîba ku rûmet ne îmtiyazek e lê mafek xwezayî ye, hewce dike.

Divê dibistan veguhêre cihekî bi ewle

Di vê çarçoveyê de, dijwariya rastîn ew e ku dibistan were veguherandin bo cihekî ku hêza sembolîk bi awayekî dadperwerane ji nû ve belav dike, da ku keç hîs bike ku hebûna wê rewa ye, dengê wê tê bihîstin û laşê wê tê parastin. Her reformeke perwerdehiyê ku van nirxan nexe navenda pêşîniyên xwe, reformeke bê ruh û teknîkî dimîne, ji ber ku kalîte ne tenê bi nîşaneyên hejmarî tê pîvandin, lê bi asta ku xwendekarên jin xwe ewle û naskirî hîs dikin tê pîvandin.

Têkoşîna li dijî şîdetê ne tenê şerekî paşguhkirî ye

Têkoşîna li dijî şîdeta li dijî jinên ciwan ne şerekî paşguhkirî ye, lê belê ceribandinek e ji bo ciddiyeta projeya civakî di pejirandina wekheviyê wek vebijarkek stratejîk de. Ew berî ku bibe şerekî proseduran, şerekî hişmendiyê ye û berî ku bibe tenê tedbîrek îdarî, şerekî edaletê ye. Dema ku dibistan ji bo rûmeta keçên xwe bi ser dikeve, ew ji bo ramana civaka dadperwer a ku em dixwazin bi ser bikeve.