REHMÊ ŞANZÛR

Yemen – Li ser kaxezê, qanûna Yemenê jinan ji ajotinê yan girtina ehliyeta ajotinê qedexe nake, bêyî ku di vê mafên de tu cudahî di navbera wan û mêran de hebe. Lê belê, sînorkirinên civakî ji bo gelek jinên ku dixwazin ajotinê bikin astengiya herî mezin dimînin.

Li gelek deveran, kevneşopî ji metnên qanûnî girîngtir in. Li wê derê ajokarên jin bi rastiyeke cuda re rûbirû dimînin, rastiyek ku ji qanûnan bêhtir bi nerînên civakî ve tê birêvebirin. Jin rojane ne tenê wek ajokar lê di heman demê de weke têgehek ku normên civakî dixe ber pirsê jî tên ceribandin.

Dijwarî bi têgihîştinên civakî ve namînin; ew dirêjî şîroveyên rasterast li ser kolanê, pirsa li ser şiyanên ajotinê û carna tacîza devkî dibin ku hemû zexta psîkolojîk li ser ajokarên jin zêde dikin. Ev di hawirdorek trafîkê de ku jixwe ji rêxistinek xirab û kêmbûna disîplînê di hinek deveran de dikşîne, diqewime ku ezmûnê hîn tevlihevtir dike.

Di vê raporê de, em şahidiyên jinên Yemenî pêşkêş dikin ku tevî çavên dadbarker ajotinê hilbijartine û ew hûrguliyên tacîza ku ew di civakek de ku hîn jî bi ramana jinek li pişt dîreksiyonê re rûbirû dimînin vedibêjin.

Tacîza rojane li kolanê

Îşraq Ehmed, jineke Yemenî ku bi rêkûpêk diajo, dibêje ku ew ji ber ajotina xwe gelek caran rastî tacîzê tê û ew hîn bûye ku dema li pişt dîreksiyonê ye şîroveyên êşdar bibihîze. Îşraq dibêje: "Ez ji ber ajotina xwe li Yemenê gelek rastî tacîzê têm. Hinek xurt dibêjin ku cihê jinê di malê de ye û divê ew dernekeve derve. Ajotin ji bo jinan ne qedexe ye û ne jî şerm e û ne tenê ji bo mêran e. Jin dikarin biajon û gelek tiştan bikin."

Îşraq Ehmed destnîşan dike ku pirsgirêk ji ber nebûna pergaleke trafîkê ya baş rêxistinkirî zêde dibe. Dibe ku hinek destpêker bêyî ezmûna têrker li deverên qerebalix biajon ku ev jî rexneyan zêde dike. Hin kes dibêjin 'Jinek çawa dikare biajo?' Her çendî jinên xwedî ezmûn û baş ajotinê hene jî. Lê ji aliyekî din ve, destpêker hene û dibe ku hin ji wan bêyî ezmûna têrker li deverên qerebalix ajotinê bikin. Bi nebûna pergalek trafîkê ya başrêxistinkirî li Yemenê, hinek pirsgirêk derdikevin holê û ev yek rexneyan zêde dike.

Pêşveçûna gav bi gav

Rojnamevan Salî El-Maxlafî bawer dike ku ajotina jinan dest bi pêşveçûnek berbiçav kiriye lê dîsa jî bi pirsgirêkên civakî re rû bi rû ye. Gelek jin niha xwediyê wesayîdan in û ajotinê dikin û ev pêşveçûnek eşkere ye. Salî wiha li gotinên xwe zêde dike: "Civak hîn jî bi tevahî fikra ajotina jinan qebûl nake û hin kes bawer dikin ku ew di rewşên dijwar de bêtir meyla tevlihevî yan tirsê dikin."

Salî El-Maxlafî vê mijarê wek girêdayî nêrîna civakê ya li ser jinan bi gelemperî dibîne. Ger civak qebûl neke ku jin dixebitin an beşdarî jiyana giştî dibin, xwezayî ye ku ew ê ajotina wan jî red bike.

Pîvanên duqat

Xwendekara zanîngehê Maalî Ehmed rastiyekê ku ew rojane pê re rûbirû dimîne, vedibêje: ”Nakokiya eşkere di çawaniya çareserkirina xeletiyên ajotinê de. Dibe ku zilamek ji ber xeletiyek ajotinê were efûkirin lê jinek bi tundî rexne lê tê kirin. Li ser wê ramanek pêşwext heye, mîna ku ew bi xwezayî bê kalîte be."

Maalî Ehmed zêde dike ku civaka Yemenê bi gelemperî qebûl nake ku keçek ajotinê bike, her çendî ew bizanibe çawa. Şîroveyên heqaretkar ên wek "Tu nizane çawa ajotinê bikî" yan "Ajotina te xirab e" ji bo ajokarên jin bûne tiştekî asayî.

Astengiyên ku jin pê re dimînin

Şahidiyên jinan nîşan didin ku guhertin, her çend hêdî be jî dest pê dike. Belavbûna perwerdeyê, ketina jinan nav hêza kar û şêwazên jiyana bajarî yên pêşketî hemû beşdarî ji nû ve şekildana gav bi gav a nerînên kevneşopî dibin.

Di navbera pejirandin û redkirinê de, jinên ku li Yemenê ajokariyê dikin mijareke vekirî ya nîqaşê dimîne ku civakek nîşan dide di qonaxek veguhêz de di navbera rabirdû guhertinê de, di navbera tiştê ku nas bû tiştê ku bûye rastiyek nû her roj xwe li ser riyan ferz dike, derbas dibe.