MEMÎHAN HÎLBÎN ZEYDAN
Wan – Jinên ku ji sedemên li pişt tundiyê haydar dibin, di dawiyê de ji bo xwe û hemû jinên ku rastî tundiyê tên an jî bi gefa tundiyê re rû bi rû dimînin, dest bi têkoşînê dikin.
Çîroka Sîbel Avag a 34 salî jî di vê têkoşînê de yek ji çîrokên ku hêvî dide jinan e. Sîbel hê 13 salî ye û diçe pola 7’an, malbata wê bêyî ku haya wê ji tiştek hebe, ew bi zilamek ku 11 sal ji wê mezintir re dizewicîne. Zilamê ku wê pê re zewicî, tiyê xwişka wê bû. Rojekê dema ku Sîbel vegeriya malê, malbata wê jê re got, "Me te zewicand" û ji wê rojê û pê ve, jiyan li wê bû jehr. Bi qasî sê meh û nîvan nîşankirî bû û qet destgirtiyê xwe nedît. Meha yekem a piştî zewacê, ji hevjînê xwe dûr ket. Li her quncikê malê xwe ji wî zilamî veşart. Sîbel wan rojan wiha vegot: “Ji ber ku ez zarok bûm û min nedikarî nêzîkbûna wî ya bi min re qebûl bikim. Di wê heyamê de psîkolojiya min têk çû. Min hê nû laşê xwe nas dikir, hê nû edet dibûm.”

Hê 15 salî bû bi nasnameya kesek din li nexweşxanê zarok anî dinê

Sîbel, di 14 saliya xwe de ducanî bû û di sala 2007’an de hê ku ew bi xwe jî zarok bû, di 15 saliya xwe de bi nasnameya jinek din, li nexweşxaneyek zarok anî dinê. Bijîşkan nasnameya sexte ferq kirin, lê muxtarê gund mudaxele kir, bûyerê veşart. Sîbel diyar kir ku ger wê demê bêdeng nemaya, dibe ku zaroka xwe ya duyemîn derengtir bianiya dinyayê û wiha got: “Lê ez salek û nîv şûnda bi zaroka xwe ya duyemîn ducanî bûm.”

‘Malbata min zarokên min nexwest’

Sîbel bi du zarok û hevjînê xwe re di xaniyê malbata wî de dijiya. Ev serdem ji bo wê veguherî serdemeke ku her cûre tundî bi hev ve girêdayî bû. Her çend piştî erdheja Wanê çûbin Stenbolê jî, ji ber zexta psîkolojîk a hevjînê wê vegeriyan gundê xwe yê li Wanê. Sîbel, rastî zexta psîkolojîk a sîstematîk a hevjînê xwe û malbata wî dihat. Di sala 12’emîn a zewaca xwe de biryar da ku ji hevjînê xwe veqete. Lê belê, ji ber ku piştgiriya pêwîst ji bo pêkanîna vê biryarê nedît, Sîbel neçar ma ku vegere "herêmên tundiyê". Sîbel wan rojên neçariyê bi van gotinan vegot: “Min her du zarokên xwe girtin û bi biraziya xwe re çûm Stenbolê. Piştî ku ez çûm, wan got, 'Ew bi hevalê xwe re reviyaye.' Piştî ku ez du rojên pêşîn li cem xwişka xwe mam, çûm mala malbata xwe. Ez bi zarokên xwe re çûbûm Stenbolê. Piştî ku ez 7-8 mehan li wir mam, malbata min zarokan nedixwest. Malbata hevjînê min her tim telefon dikir û digot, 'Zarokên me vegerînin.' Ez neçar mam ku zarokên xwe vegerînim.”

Bi ducaniya xwe ya sêyemîn nehesiya

Sîbel bi biryar e ku jiyana xwe ava bike. Lê belê, ji bo vê yekê li piştgiriyê digere. Dema ku bi tenê dimîne, nizane serî li kê bide. Ji ber vê yekê dikeve bin zexta ku pê re rû bi rû dimîne. Sîbel ji ber zexta ku pê re rû bi rû ma, dilê wê baristan neda ku ji zarokên xwe cuda bimîne û piştî demekê ji ber zexta ku pê re rû bi rû ma, vegeriya ba malbata hevjînê xwe. Sîbel got ku “Ji zarokên min re bi gotinên xerab behsa min dikirin. Piştî vegerê, ez bi zaroka xwe ya sêyemîn ducanî bûm. Ducaniya min pir dijwar bû. Min heta nizanibû ku ez ducanî me jî. Heta ku min fêm kir, zarok jixwe 6 mehî bû.”

‘Hîn jî li ser rûyê min birîn hene’

Ji ber ku keça wê nexweşa çolyak e, dijwariyên di jiyana wê de zêdetir dibin. Sîbel pêvajoya ku ber bi veqetînê ve çû, wiha vegot: “Ez 24 salî bûm û min û hevjînê xwe her roj li ser dermankirina keça min şer dikir. Di şerekî wisa de, min êdî nekarî tehemûl bikim û min li hevjînê gilî kir. Min rewş tam wekî ku di îfadeya xwe ya ku daye de, rave kir. Di tevahiya zewaca xwe de, rastî şîdeta fîzîkî û psîkolojîk hatim. Hîn jî li ser rûyê min birîn hene. Piştî dayîna îfadeya xwe, hîn bûm ku stargehên jinan hene. Ji ber ku ez ji malbata xwe jî hêrs bûm, min li stargehekê dest bi mayîna bi zarokên xwe re kir. Kurê min 12 salî bû, ji ber vê yekê wan ew li wir qebûl nekir. Ew li cem bavê xwe ma. Ez 3 meh û nîvan li stargeha jinan mam.”

Dev ji nefeqe berda û wesiyeta zarokên xwe bi dest xist

Sîbel, di dema pandemiyê de bi derfetên xwe xaniyek cuda kirê kir, têkoşîna xwe di gelek waran de domand. Sîbel wan rojan bi van gotinan anî ziman: “Di wê heyamê de, min karên zêde kirin, her tim dixebitîm. Kurê min li cem bavê xwe bû û wan wesayeta sê zarokên min nedidan min. Dema ku ez ji hevjînê xwe veqetiyam, min daxwaza nefeqe, tezmînat û wesayetê kir. Doza hevberdanê hate nîqaşkirin. Di wê pêvajoyê de, kurê min nexweş ket û ew birin nexweşxaneyê. Ew ji wir hat ba min û min ew neşand gund. Wan got ku heke ez dev ji daxwazên xwe yên nefeqe û tezmînatê û giliya xwe berdim, doz dê bi awayekî dostane berdewam bike. Ji ber vê yekê min dev ji daxwazên xwe yên nefeqe û tezmînatê berda. Ez di 27 saliya xwe de ji hevjînê xwe bi awayê fermî jî veqetiyam û min wesayeta zarokên xwe bi dest xist.”

Di nav xebatên jinan de cih digre

Ew dibêje ku piştî hevberdanê 7 salan ji malbata wê kesî pê re pêwendî çênekiriye. Sîbel a ku bi hezar zor û zehmetî xwe bi jiyanê ve girêda û hemû pirsgirêkan derbas kir, wiha got: “Ez heta ku doza hevberdanê bi dawî bû jî xebitîm û ez hîn jî dixebitim. Herdu zarokên min diçin dibistanê. Kurê min diçe lîseyê, lê naxwîne. Ew li cîhekî wekî aşpêjê şîraniyan dixebite. Me di dawiyê de jiyana xwe ava kir.”
Sîbel bawer dike ku hevgirtina jinan pir girîng e. Ji ber vê yekê, wekî çalakvanek di bin sîwana Komeleya Jinan a STAR û Tevgera Jinên Azad (TJA) de dixebite. Ew dixwaze ku dest bide jiyana jinên din.

Pêvajoya beşdarbûna li têkoşîna jinan

Sîbel Avag dibêje piştî ku bi Tevgera Jinên Kurd a Tevgera Jinên Azad (TJA) re hevdîtin pêk aniye, wê di têkoşîna rizgariya jinan de roleke çalak girtiye û paşê dest bi xebata li Komeleya Jinan a STAR kiriye. Sîbel çîroka xwe ya tevlîbûnê bi van gotinan anî ziman: “Ez îro di vê nuqteyê de me ji ber ku baweriya min bi xwe heye. Ez dikarim li ser piyê xwe bisekinim û ez dixwazim piştgiriyê bidim hemû jinên ku mîna min rastî zilmê hatine. Ger min bizanibûya ku wê demê komeleyên wiha hene, ez ê pêşî bihatama vir. Ez dixwazim Komeleya Jinan a STAR bêtir bidim nasîn. Ji ber ku wekî jinên ku tundiyê dîtine, em jinên din ên ku tundiyê dîtine çêtir fam dikin. Wekî din, li vir em dikarin çîrokên xwe bi zimanê xwe vebêjin. Min berê nizanibû ku cîhek heye ku ez dikarim çîroka xwe bi zimanê dayîka xwe vebêjim û kesek dê min fêm bike.”
Sîbel Avag tenê yek ji jinên Kurd e ku bi israr û biryardariyê, di rewşên dijwar de li jiyanê xwedî derket. Bi baweriya xwe, wê dev ji têkoşîna xwe berneda û bi saya vê têkoşînê, pêşî jiyana xwe xilas kir û niha jî beşdarî têkoşîna jinên din ên ku rastî tundiyê hatine dibe. Dibêje ku “Kesî dengê min nebihîst, ez li vir im ku bibim dengê yên din” ew dibêje û têkoşîna xwe li kêleka jinan didomîne.