تبخیر آب در زهکشهای معدن پتاس؛ نگرانی تازه برای تالاب گاوخونی
در حالی که فعالیت معدن پتاس در حوضه آبریز تالاب گاوخونی بیش از یک سال است متوقف شده، کارشناسان هشدار میدهند زهکشهای ایجادشده همچنان آبهای زیرزمینی را در معرض تبخیر قرار داده و میتوانند بحران خشکی و گردوغبار در این تالاب را تشدید کنند.
مرکز خبر - بررسیهای میدانی نشان میدهد زهکشهای ایجادشده در محدوده معدن پتاس واقع در حوضه آبریز تالاب گاوخونی، با وجود توقف فعالیت معدن از حدود یک سال پیش، همچنان محل تبخیر تدریجی آبهای زیرزمینی هستند؛ موضوعی که به گفته کارشناسان میتواند رطوبت محدود تالاب را کاهش داده و بحران زیستمحیطی این پهنه بینالمللی را تشدید کند.
براساس گزارش منتشر شده توسط رسانههای داخلی، این زهکشها با طول تقریبی دو کیلومتر، عرض حدود پنج متر و عمق یک تا دو متر، در مسیر جریان آبهای زیرزمینی منتهی به تالاب گاوخونی قرار گرفتهاند. کارشناسان معتقدند ادامه تبخیر آب در این کانالها، بخشی از منابع آبی مورد نیاز تالاب را پیش از رسیدن به آن از بین میبرد.
فعالیت معدن پتاس سال گذشته پس از اعتراض فعالان محیطزیست و به دلیل نگرانی از برداشت آبهای زیرزمینی، نبود مطالعات جامع زیستمحیطی و هیدرولوژیکی و نامشخص بودن آثار آن بر تالاب متوقف شد. با این حال، زهکشهای ایجادشده همچنان باقی ماندهاند و هنوز زمان مشخصی برای تعیین تکلیف آنها اعلام نشده است.
کارشناسان هشدار میدهند در شرایطی که تالاب گاوخونی با خشکی گسترده روبهرو است، حفظ هر میزان رطوبت اهمیت حیاتی دارد؛ زیرا رطوبت موجود در بستر تالاب از برخاستن ذرات نمک و رسوبات آلوده به فلزات سنگین جلوگیری میکند و کاهش آن میتواند کانونهای گرد و غبار را در منطقه تقویت کند.
میثم تدین، عضو هیئت علمی گروه زمینشناسی دانشگاه اصفهان، در گفتوگو با ایرنا گفته است: در شرایط طبیعی، لایهای از نمک روی سطح تالاب تشکیل میشود که همانند یک پوشش محافظ از تبخیر آب جلوگیری میکند، اما ایجاد شیارها و زهکشها این تعادل را برهم زده و با رساندن آب زیرزمینی به سطح، میزان تبخیر را افزایش میدهد.
به گفته میثم تدین افزایش تبخیر علاوه بر افت سطح آب زیرزمینی، خطر شور شدن بیشتر آبخوانها و مهاجرت آب شور به منابع آب شیرین را نیز به همراه دارد و در بلندمدت کیفیت منابع آب زیرزمینی را تهدید میکند.
این استاد دانشگاه با تأکید بر اینکه فعالیت معدن متوقف شده اما زهکشها همچنان پابرجاست، خواستار پر شدن سریع این کانالها و بازگرداندن منطقه به شرایط طبیعی شد و تصریح کرده است: هرگونه معدنکاری روباز در بسترهای نمکی، چه برای استخراج پتاس و چه نمک، موجب افزایش تبخیر و افت سطح آبهای زیرزمینی خواهد شد.
او همچنین به نتایج مطالعات دانشگاه اصفهان درباره رسوبات تالاب گاوخونی اشاره کرده و در این باره گفته است: بررسیها وجود غلظتهای بالای فلزات سنگینی مانند آرسنیک، سرب، کادمیوم و جیوه را در این منطقه نشان میدهد و کاهش رطوبت تالاب میتواند انتشار این آلایندهها را از طریق گرد و غبار تشدید کند.
تالاب بینالمللی گاوخونی در شرق اصفهان یکی از مهمترین تالابهای کشور است که در سالهای اخیر به دلیل نرسیدن حقابه و تداوم خشکسالی، بخش عمدهای از آن خشک شده است. کارشناسان هشدار میدهند ادامه کاهش رطوبت این تالاب میتواند آن را به یکی از کانونهای اصلی گرد و غبار در مرکز ایران تبدیل کند و مناطق وسیعی را تحت تأثیر قرار دهد.