ڕەجا حەمید ڕەشید

 

عێراق-لە "ستوديو عشرة"ەوە تا نازناوی "دایکی عێراقییەکان"، لە هەوڵێکی تیرۆرکردنەوە کە نزیک بوو دەنگی بێدەنگ بکات بۆ گەڕانەوەی بەهێزتر کە سەلماندی تەنانەت ١٠٪ی تواناکانی بەسە بۆ دروستکردنی کاریگەرییەکی لەبیرنەکراو، پیشەیەکی میدیایی کە بە بەهرە و بنەمای لە قاڵب داوە، بە ئەزموون و ئاڵەنگاریە چەسپێنراوەکان، ئەمەش وایکردووە ببێتە یەکێک لە کەسایەتییە گرنگەکانی مێژووی ڕادیۆ و تەلەفزیۆن لە عێراقدا.

 

ئامال مودەرسی، کەسایەتیەکی پێشەنگی میدیاییە، تەمەن ٧٩ ساڵ، یەکێکە لە کەسایەتییە میدیاییە هەرە دیارەکانی عێراق کە زیاتر لە شەش دەیە لە ڕادیۆ و تەلەفزیۆندا جێپەنجەی جیاوازی بەجێهێشتووە، ناوەکەی بە ئامادەبوونی ناوازە و دەنگە ئاوازدارەکەی ناسراوە، هاوواتای بەرنامە بەناوبانگەکەی "ستوديو عشرة"یە، کە لە ساڵی ١٩٩٦ەوە دەستی بەکارەکانی کردووە، لە یادی خەڵکدا بە توندی چەسپاوە، لە ساڵی ٢٠١٨ گەڕایەوە بۆ ئەوەی دووبارە پێشکەشی بکاتەوە دوای ماوەی دە ساڵ وەستان و هەوڵێکی تیرۆرکردن کە لە ٩٠٪ کەمئەندامی لێکەوتەوە، بەڵام دووپاتی دەکاتەوە، کە ئەو لە ١٠٪ەی کە ماوەتەوە بەس بووە بۆ ئەوەی بەردەوام بێت لە خزمەتکردنی وڵاتەکەی و وەرگرتنەوەی ئامادەیی میدیایی خۆی، کە هەمیشە بە دەستەواژەی بەناوبانگی "کۆماری ڕادیۆیی عێراق لە بەغداوە" لەگەڵیدا بووە.

کاتێک پێشکەشکاری پێشەنگ ئامال مودەریس گەڕایەوە بۆ پێشکەشکردنی یەکەم ئەڵقەی بەرنامە بەناوبانگەکەی دوای پشوویەکی زۆر، دانگدانەوەیەکی زۆری پەیوەندییەکانی گوێگران بوو، زۆرێکیان بە فرمێسکی خۆشی بوون، بە "دایکی عێراقییەکان" ناویان دەبرد، نازناوێک کە بە یەکێک لە گەورەترین کەرامەتەکانی ژیانی پیشەیی خۆی دەزانێت، کە لە ڕاستیدا، سەرکەوتنی ڕاستەقینەیەتی.

 

ئامال مودەرس وردەکارییەکانی کارەکانی لە بواری میدیا بەگشتی و بە تایبەتی لە ڕادیۆدا ڕوونکردەوە، کە سوودی لە ژیانی زیاتر لە شەست ساڵەی خۆی وەرگرتووە و وتی: کاتێک لە ساڵی ١٩٦٢ چوومە بواری میدیا، زۆر گەنج بووم، دوای وەرگرتنی ڕەزامەندی خێزانەکەم داوام لێکرا کە لە ڕادیۆیەک کاربکەم، دایکم شێوازی ڕەزامەندی واژۆکرد و هەمیشە لەگەڵمدا بوو بۆ کارکردن.

 

ئامال مودەرس یەکەم پێشکەشکاری ژن بوو کە سەرۆکایەتی بەشی بێژەرەکان بوو و یەکەم پێشکەشکاری ژن بوو کە لە ماوەی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا بەشداری لە لیژنەی هەڵبژاردنی بێژەرەکاندا کرد، نازناوی "شەوی ڕادیۆ و تەلەفزیۆن"ی پێبەخشرا و لە ڕاپرسییەکی گشتیدا کە کەناڵی شەباب لە ساڵی ٢٠٠٠ ئەنجامیدا، وەک "بێژەری سەدە" کاندید کرا، هەروەها لەلایەن کۆمەڵەی دەوڵەتانی عەرەبی لە قاهیرە وەک باشترین کەسایەتی میدیایی عێراقی لە ساڵی ٢٠١٧دا ڕێزی لێگیرا و لەلایەن ڕێکخراوێکی بەریتانی لە لەندەن وەک ژنی ساڵ هەڵبژێردرا.

 

ئاڵەنگاری پیشەیی

سەبارەت بەو ئاڵەنگاریە بەرچاوەکانی کە ڕووبەڕووی بووەوە، وتی: ئاڵنگاری زۆر هەبوون، بەڵام ئازاربەخشترینیان ئەو ئاڵەنگاریانە بوون کە لە هاوڕێی نزیکەوە هاتبوون یان ناپڕۆفیشناڵ بوون، لە میدیاکاندا کەسانێک هەن هەوڵدەدەن بەشێوەیەکی ناپڕۆفیشناڵ ڕکابەری بکەن، بە بێدەنگی وەڵامم دایەوە، تاوەکو ئێستاش وەڵامی دەدەمەوە، ئاڵەنگاریەکی دیکەش ئەو هەوڵە تیرۆرکردنە بوو کە لە ساڵی ٢٠٠٧دا ڕزگارم بوو لێی، بەڵام لە سەرەتاوە ڕووبەڕووی بوومەوە و گەڕامەوە سەر کارەکەم لە ساڵی ٢٠١٧، لە ساڵی ٢٠١٨ لەلایەن ڕێکخراوی ژنی ساڵ لە لەندەن ڕێزیان لێگرتم، ئەوانیش بە ژنی ئاسن ناویان بردم.

 

سەبارەت بە یەکسانی ڕەگەزی لە بواری میدیادا، وتی: لە ڕێگەی ئەزموونی کەسیی خۆم و کارەکانم وەک پەخشکەر و پێشکەشکاری تەلەفزیۆن، بۆم دەرکەوتووە کە پاداشتەکان پەیوەستە بە خۆبەخشی و باشی و داهێنانەوە، بەبێ گوێدانە ئەوەی کە پیشەیی میدیا پیاوە یان ژن.

 

بەهرە بناغەی کاری میدیاییە

جەختیشی لەوە کردەوە، کە کاری میدیایی ئەمڕۆ ڕووبەڕووی قەیران و ئاڵەنگاری زۆر بەرچاو دەبێتەوە، بەڵام ئەمە بەو واتایە نییە کە هەموو ئەوانەی تێیدا کاردەکەن، بێ بڕوانامەن، گەنجی بەهرمەند هەن کە توانای ئەوەیان هەیە بە سەرکەوتوویی ڕێگاکانیان لەم بوارەدا دروست بکەن ئەگەر سەرەتا بتوانن خۆیان هەڵسەنگێنن و خاوەنی بڕوانامەی پیشەگەرێکی سەرکەوتووی میدیا بن.

 

بە وتەی کەسایەتی میدیایی ئامال مودەرس، مەرج هەیە بۆ سەرکەوتنی پیشەگەری میدیایی کە یەکەمیان بەهرەیە، ئەم بەهرەیە دەبێت پەروەردە بکرێت و پەرەی پێبدرێت و لێهاتووییەکانی پاڵاوتە بکرێت بۆ ئەوەی مرۆڤ سەرکەوتن لە پیشەکەیدا مسۆگەر بکات، هەروەها چەندین تایبەتمەندی و بڕوانامەی دیکە پێویستن، لە هەمووی گرنگتر شارەزایی زمان و گەیاندنی قسەخۆش و کەسایەتییەکی گونجاو بۆ کارەکە.

 

بارودۆخی نائاسایی و وانەی لەبیرنەکراو

پێشکەشکار ئامال مودەرس کۆمەڵێک بارودۆخی ئاشکرا کرد کە ئەزموونی پیشەیی ئەویان لە قاڵب داوە، دیارترینیان گواستنەوەی بووە لە بەشی دراما و بەرنامە تایبەتەکان، کە بە زانکۆیەک دەزانێت، کە تێیدا فێری لایەنە جیاوازەکانی پەخش بووە، ڕاهێنانی لەم بەشەدا توند بوو، پێشکەشکار لە بەرنامە تۆمارکراوەکانەوە دەست پێدەکات، تۆمارەکان دووبارە دەکرێنەوە کاتێک هەڵەیەک ڕوودەدات، لەگەڵ ڕاستکردنەوەی بێژەر و تۆن و شێوازی گەیاندن تا ئەو کاتەی شایستەی خوێندنەوەی هەواڵەکان دەبێت.

 

هەروەها ڕووداوێکی شەرمەزارکەری لە ڕۆژانی سەرەتای ژیانیدا گێڕایەوە وەک بێژەرێکی بەردەوامی کە گۆرانی و بەشەکانی ڕادیۆیی ناساند، لەکاتی پێشکەشکردنی بەشێک لەسەر مەقامی عێراقی، بەر دەستەواژەیەک کەوت کە لێی تێنەگەیشتووە، بە هەڵە بە ناونیشانی گۆرانییەکی زانی، چووە دەرەوە بۆ ئەوەی پرسیار لە هاوکارێکی بکات، ئەویش واتکەی بۆ ڕوونکردەوە، پێش ئەوەی هەڵەیەک بکات لە پەخشدا فێری، لەم ڕوداوە فێری  گرنگی پرسیارکردن بوو.

 

دوای دوو ساڵ کارکردن، گواسترایەوە بۆ بەشی بێژەری هەواڵ، چونکە ئامادە بوو بۆ پێشکەشکردنی هەواڵ، بەڵام ڕاستەوخۆ بۆ پەخشی هەواڵەکان دەستنیشان نەکرابوو بەڵکو پرۆسەیەکی توندی پەرەپێدانی پیشەیی بەسەردا هات، بە پێچەوانەی ئەوەی ئەمڕۆ ڕوودەدات، ئاماژەی بەوە کرد، کە هەندێک لە بێژەرەکان بەبێ ئەوەی ڕاهێنانی پێویستیان هەبێت ڕاستەوخۆ پاڵیان پێوەدەنرێتە ناو ستۆدیۆی هەواڵەکانەوە، ئەمەش بە نادادپەروەرانە دەزانێت بەرامبەر بە پیشەکە.

 

تەکنەلۆژیا و میدیای سەردەمی

سەبارەت بە پێشکەوتنە خێراکانی تەکنەلۆژیا، بەتایبەتی بەکارهێنانی بێژەری هەواڵی زیرکی دەستکرد لەلایەن هەندێک کەناڵی هەواڵەوە، جەختی لەوە کردەوە، کە ئەستەمە بەراوردکردنی بێژەری هەواڵی ژنان بە بەرهەمە تەکنەلۆژییەکان کە مرۆڤایەتی دروستی کردووە.

 

جەختی لە گرنگی تەکنەلۆژیا بۆ هەمووان کردەوە، بەڵام جەختی لەسەر پێویستی زانینی بەکارهێنانی دروست کردەوە، وتی: هەندێک کەس تێڕوانینێکی هەڵەیان هەیە سەبارەت بە تەکنەلۆژیای سەردەم، هەندێک لە ڕۆژنامەنووسان بە سادەیی دەقەکان لە مۆبایلەکانیانەوە دەخوێننەوە بەبێ ئەوەی گرنگی بە شێوازەکە بدەن، بۆیە زۆر گرنگە ڕۆژنامەنووسان شارەزابن لە زمانی عەرەبی و شێوازی خوێندنەوە.

 

ئەزموونی ڕۆژنامەنووس ئامال مودەریس زیاترە لە مێژوویەکی پیشەیی، بەڵگەیەکی زیندووە لەسەر هێزی ئیرادەو بەهرەی قووڵ و پابەندبوونێکی ڕاستەقینە بە ئەرکی ڕۆژنامەگەری، سەرەڕای ئاڵەنگاری ترسناک و هەوڵەکانی بێدەنگکردنی، بەڵام بە ئامادەبوون و کاریگەرییەکی زیاترەوە گەڕاوەتەوە، لە نێوان سەرکەوتنە درێژخایەنەکان و ئەزموونە پڕ لە ئازارەکان و وانە لەبیرنەکراوەکاندا، بووەتە نموونەیەک بۆ ئەو ڕۆژنامەنووسانەی کە لە ڕێگەی کاری قورس و توانای پەرەسەندنەوە جێپەنجەی خۆیان تۆمار دەکەن.