مەميهان هیلبين زەيدان

 

وان-لە کاتێکدا گەلی کورد بەردەوامە لە تێکۆشان بۆ مافی قسەکردن بە زمانی دایک، تووڕەیی گشتی لە تورکیا ساڵانێکە لەسەر پەراوێزخستنی زمانی کوردی لە کایەی گشتی و بەردەوامی نەبوونی پێگەی فەرمی لەناو سیستەمی پەروەردەدا بەردەوامە.

 

کورد پێیوایە قەتیس کردنی زمانەکەی لە ناو ماڵدا هەڕەشەی لەناوچوونی دەکات، جەخت لەوە دەکاتەوە، کە پاراستنی پێویستی بە بوونی هەیە لە ژیانی گشتیدا، بیکاتە زمانێکی دیار و بەکارهێنراوی بەرفراوان، بۆیە داواکارییەکان بەردەوامن بۆ پێدانی پێگەی فەرمی لە بوارە جیاجیاکاندا، هەر لە خوێندن بە زمانی دایکیەوە تا دەگاتە خزمەتگوزارییە ناوخۆییەکان، لەگەڵ بەردەوامیی پڕۆسەی ئاشتی و بونیاتنانی کۆمەڵگەیەکی دیموکراتی، زۆر کەس پێیان وایە کە هەنگاوە یەکەمەکان دەبێ لە ناسینی زمانەوە دەست پێبکەن.

 

ژنان لە پێشەنگی ئەم خەباتە دەیان ساڵەیەن، دایکان حەز دەکەن لەگەڵ منداڵەکانیان بە زمانی کوردی قسە بکەن و هۆشیاری زمانەوانییان تێدا بچێنن، لە نێویاندا، شەهریبان دورمش کاچاک (٣١ ساڵ) هەیە، کە هەوڵدەدات منداڵەکەی بە زمانی دایکی پەروەردە بکات، هەرچەندە بەهۆی ئەو سیاسەتانەی کە لە زمانەکەی دووری دەخستەوە، بە زمانی کوردی شارەزا نییە، بەڵام ئێستا لەگەڵ منداڵە سێ ساڵانەکەی فێری زمانی کوردی دەبێت.

 

”زمانی دایکم دەفرەی خەم و خۆشییەکانمە”

شەهریبان دورمش کاچاک پێش دەستپێکردنی قسەکانی داوای مۆڵەتی کرد، ڕوونیکردەوە، کە بە زمانی تورکی قسە دەکات، کە بێتوانایی لە دەربڕینی بە زمانی کوردی خەسارەتێکی پڕ لە ئازارە بۆی، وانەکان وەردەگرێت بۆ ئەوەی بگاتە ئاستێک کە بتوانێت بە زمانی دایکی قسە بکات، زمانی دایکی یەکەم پەیوەندییە کە مرۆڤ لەگەڵ جیهاندا دروستی دەکات، هەروەها ئەو ئامرازەیە کە هەستەکانی لە قووڵترین شێوەی خۆیدا دەردەبڕێت.

 

پێی وایە زمانی دایک بەردی بناغەی شوناس پێکدەهێنێت، ئەو کەشەی کە بیرکردنەوەکان زۆرترین ئازادی بەدەست دێنن، هەروەها مرۆڤ کاتێک بە زمانی زگماکی خۆی قسە دەکات، هەست بە بەهێزی و ئاسوودەیی زیاتر دەکات، بۆ ئەو و بۆ ملیۆنان کەسی دیکەش، کوردی تەنها ئامرازێک نییە بۆ پەیوەندیکردن، بەڵکو دەفرێکە کە هەڵگری کولتوور و مێژوو و خەون و چیرۆک، هەم ئازار و هەم شادییە، بۆیە لەدەستدانی زمانی دایکی وەک ئەوە وایە بەشێک لە خۆی لەدەست بدات.

 

”منداڵ سەرەتا زمانی دایکی فێردەێت”

شەهریبان دورمش کاچاک جەختی لە گرنگی پەروەردەکردنی منداڵ بە زمانی دایکی کردەوە و وتی: لە سەردەمی منداڵیمدا کە لە نێوان دوو زماندا گیربووم، هەندێک جار تێبینیم دەکرد کە ناتوانم بە ڕوونی هەستەکانم دەرببڕم، کاتێک بووم بە دایک و لێکۆڵینەوەی زانستیم خوێندەوە، بڕیارمدا منداڵەکەم بە زمانی دایکی پەروەردە بکەم، پێویستە منداڵێک سەرەتا زمانی دایکی خۆی فێربێت، چونکە زمانی دایکی خۆی خێراترین قۆناغی گەشەسەندنی زمان، ئەگەر بناغەکانی زمانی دایکی لەم ماوەیەدا جێگیر نەبن، دواتر بەم زیادبوونی هۆشیارییە، زیاتر وابەستەی زمانەکەم بووم و دڵنیا بوومەوە کە منداڵەکەم هەست بە ئاسوودەیی دەکات، لە کاتی قسەکردن بە زمانی کوردی.

 

دووپاتی دەکاتەوە، پەروەردەکردنی منداڵان بە زمانی دایکی سوودی زانستی ڕوونی هەیە، ئەو منداڵانەی بە زمانی دایکیان فێر دەبن، توانایان بەرزتر دەبێت لە تێگەیشتن، خوێندنەوە، تێگەیشتن و چارەسەرکردنی کێشەکان بەدەست دەهێنن، زمانی دووەم بە شێوەیەکی بەردەوام و کاریگەرتر فێر دەبن، لەگەڵیدا بەدەست هەستی کەمتەرخەمی یان نامۆبوون لە کولتوورەکەیانەوە ناناڵێنن، ئەمەش هەستێکی بەهێزتری خود پەروەردە دەکات.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، چەندین لێکۆڵینەوەی نێودەوڵەتی، لەوانەش توێژینەوەکانی یونسکۆ، پشتڕاستی دەکەنەوە کە پەروەردە بە زمانی دایک ئاستی سەرکەوتنی ئەکادیمی لە ماوەی شەش ساڵی یەکەمدا بەرز دەکاتەوە، هەروەها منداڵێک کە بە زمانی دایکی پەروەردە دەکرێت دەتوانێت پەیوەندی قووڵتر لەگەڵ دایک و باوکیدا دروست بکات و هەستەکانی بە ئاسانی دەرببڕێت، ئەمەش کاریگەری ئەرێنی لەسەر تەندروستی دەروونییان دەبێت، وتی: ئەو تاکانەی شارەزای زمانی دایکی و زمانی دووەمیان هەیە، لە ژیانی پیشەیی و کۆمەڵایەتی و کولتووریدا سەرکەوتووترن، منداڵێک کە زمانی دایکی بەهێزە دەتوانێت لە یەک کاتدا بە دوو جیهاندا بڕوات بەبێ ئەوەی ڕەگ و ڕیشەی خۆی لەدەست بدات یان هەست بە نامۆبوون بکات لەو کۆمەڵگەیەی کە تێیدا دەژی.

 

"تەنها بە زمانی کوردی لەگەڵ منداڵەکەم قسە دەکەم"

شەهریبان دورمش کاچاک ڕوونی کردەوە، کە بە زمانی کوردی تەنها لەگەڵ منداڵەکەیدا قسە دەکات، جەختی لەسەر گرنگی بەکارهێنانی زمانی دایکی لە هەموو لایەنەکانی ژیانی ڕۆژانە لەگەڵ منداڵان کردووە، جا چ لە کاتی یاریکردن، چ لە کاتی چیرۆکگێڕان یان گۆرانی وتن لە کاتی خەوتندا، وتی: منداڵەکەم بە هەر شێوەیەک بێت لە قوتابخانە فێری زمانەکانی دیکە دەبێت، هەروەها گرنگە هەرکاتێک بتوانرێت پەرتوک و گۆرانی و فیلم و چیرۆکی کوردی دابین بکرێت، بەتایبەت کە لە سەردەمی ئینتەرنێتدا دەستڕاگەیشتنیان زۆر ئاسانتر بووە، کاتێک منداڵ دەست بە خوێندن دەکات، دەبێت بە هەمان شێوە بەردەوام بین لە بەکارهێنانی زمانی دایک لە ماڵەوە، هەروەها دەتوانین لەگەڵ خێزانە کوردییەکانی تر کۆببینەوە بۆ ئەوەی منداڵەکان بتوانن یاری کوردەواری بکەن، لە ڕێگەی خوێندنەوە، پەرە بە خۆمان دەدەین و وشەسازیمان دەوڵەمەند دەکەین، ئەمەش وامان لێدەکات ڕۆڵی زمانەوانیمان باشتر بێت بۆ منداڵەکانمان، جەختی لەسەر پێویستی چاندنی خۆشەویستی بۆ زمانی دایکی لە ڕێگەی میهرەبانی و بەکارهێنانی سروشتییەوە کردەوە، نەک لە ڕێگەی سزا یان ناچارکردنەوە.

 

دووپاتی دەکاتەوە، کە خوێندن بە زمانی کوردی مافێکی بنەڕەتییە، هەروەها فێربوون بە زمانی دایکی باشترین دەرفەت بە منداڵ دەبەخشێت بۆ بەدەستهێنانی زانست، ئەزموونی وڵاتانی وەک سویسرا و کەنەدا و فینلاند دەهێنێتەوە کە پەروەردەی فرە زمانییان بە سەرکەوتوویی جێبەجێ کردووە.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، زمانی دایکی کوردی ملیۆنان منداڵە لە تورکیا، ئەمەش وادەکات پێشخستنی بەکارهێنانی لە کۆمەڵگەسا و زیادکردنی بەرهەمی کولتووری تێیدا هەنگاوێکی پێویست بێت بۆ ناساندنی فەرمی، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە پاراستنی زمانی کوردی لە ماڵەکاندا لە ڕێگەی پەرتوک و گۆڤار و شانۆ و گۆرانی نوێنەرایەتی بناغەی یەکەم دەکات.

 

وتی: زیادکردنی خوێندن بە زمانی دایکی لە چوارچێوەی یاسایی و دەستوریدا بابەتێکی گرنگی پەروەردەیی و دیموکراتییە، لە بنەڕەتدا، مافێکی مرۆڤە، نابێت هیچ منداڵێک بەهۆی زمانی دایکیەوە ڕووبەڕووی هەڵاواردن یان بێبەشی ببێتەوە، چونکە ئەمە لە بەرژەوەندی تاک و کۆمەڵگەدایە.