ڕەحمە شەنزوور

 

یەمەن- لەسەر کاغەز یاسای یەمەن شۆفێری یان وەرگرتنی مۆڵەتی شۆفێری ژنان قەدەغە ناکات، بەبێ ئەوەی هیچ جیاوازییەک لە نێوان ئەوان و پیاوان لەم مافەدا هەبێت، بەڵام سنووردارکردنی کۆمەڵایەتی وەک گەورەترین بەربەست بۆ زۆرێک لەو ژنانەی کە ئارەزووی شۆفێری دەکەن.

 

لە زۆر بواردا نەریتەکان لە دەقە یاساییەکان زیاترن، لەوێدا شۆفێرانی ژنان ڕووبەڕووی ڕاستیەکی جیاواز دەبنەوە، کە زیاتر بە دیدگای کۆمەڵایەتی بەڕێوەدەچێت نەک بە یاسا، ژنان ڕۆژانە نەک تەنها وەک شۆفێر، بەڵکو وەک بیرۆکەیەک کە ئاڵەنگاری نۆرمەکانی کۆمەڵگە دەکەن.

 

ئاڵەنگاریەکان لە هەڵوێستە کۆمەڵایەتییەکان ناوەستن، بەڵکو ئەوان درێژدەبنەوە بۆ سەرنجی ڕاستەوخۆ لەسەر شەقام، پرسیارکردن لە تواناکانی شۆفێری و هەندێکجاریش هەراسانکردنی زارەکی، ئەمەش فشاری دەروونی لەسەر شۆفێرانی ژنان زیاد دەکات، ئەمەش لە ژینگەیەکی هاتوچۆدا دێت کە لە ئێستاوە بەدەست خراپی ڕێکخستن و نەبوونی دیسیپلین لە هەندێک بواردا دەناڵێنێت و ئەزموونەکە ئاڵۆزتر دەکات.

 

لەم ڕاپۆرتەدا، ئێمە گەواهی ژنانەی یەمەن دەخەینەڕوو کە سەرەڕای لێکۆڵینەوەکان شۆفێرییان هەڵبژاردووە، ئەوانیش ئەو هەراسانکردنە دەگێڕنەوە کە ڕووبەڕوویان دەبێتەوە لە کۆمەڵگەیەکدا کە هێشتا لەگەڵ بیرۆکەی ژنێک لە ناو ئۆتۆمبێلدا دەجەنگن.

 

هەراسانکردنی ڕۆژانە لەسەر شەقام

ئیشراق ئەحمەد، ژنێکی یەمەنییە و بە بەردەوامی شۆفێری دەکات، وتی: بەهۆی لێخوڕینی ئۆتۆمبێلەکەمەوە زۆرجار ڕووبەڕووی هەراسانکردن دەبمەوە و ڕاهاتووم لەکاتی لێخوڕینی ئۆتۆمبێلدا گوێی لە قسەی ئازاربەخش بێت، بەهۆی لێخوڕینی ئۆتۆمبێل لە یەمەن ڕووبەڕووی هەراسانێکی زۆر دەبمەوە، هەندێک گەنجان دەڵێن شوێنی ژن لە ماڵەوەیە و نابێت بچێتە دەرەوە.

 

ئاماژەی بەوەشکردووە، کێشەی سەرەکی توانای لێخوڕینی خۆی نییە، بەڵکو دیدگا کۆمەڵایەتییەکانە، هەروەها شۆفێریکردن بۆ ژنان قەدەغە نییە و شەرمەزارکەر نییە، تایبەت نییە بە پیاوان، ژنان دەتوانن شۆفێری بکەن.

جەخت لەوە دەکاتەوە، کە کێشەکە بەهۆی نەبوونی سیستەمێکی هاتوچۆی باش ڕێکخراوەوە زیاتر دەبێت، ڕەنگە هەندێک لە کەسانی سەرەتایی لە شوێنە قەرەباڵغەکاندا لێبخوڕن و ئەزموونی پێویستیان نەبێت، ئەمەش ڕەخنەکان زیاتر دەکات، وتی: هەندێک کەس دەڵێن ژن چۆن دەتوانێت شۆفێری بکات؟ هەرچەندە ژنان هەن کە بە ئەزموونن و بە باشی شۆفێری دەکەن.

 

بەڵام لە لایەکی ترەوە کەسانی سەرەتایی هەن و ڕەنگە هەندێکیان لە شوێنە قەرەباڵغەکاندا لێبخوڕن و ئەزموونی پێویستیان نەبێت، لەگەڵ نەبوونی سیستەمێکی هاتوچۆی ڕێکخراو لە یەمەن، هەندێک کێشە سەرهەڵدەدەن و ئەمەش ڕەخنەکان زیاتر دەکات.

 

گەشەسەندنی هێواش

ڕۆژنامەنووس سالی مەخلەفی پێی وایە کە شۆفێری ژنان دەستی کردووە بە بینینی پێشکەوتنی بەرچاو، بەڵام هێشتا ڕووبەڕووی ئاستەنگی کۆمەڵایەتی دەبێتەوە، هەروەها ئێستا زۆرێک لە ژنان خاوەنی ئۆتۆمبێلن و لێدەخوڕن، ئەمەش پێشکەوتنێکی ڕوونە، کۆمەڵگە هێشتا بە تەواوی بیرۆکەی لێخوڕینی ژنان قبوڵ ناکات و هەندێکیش پێیان وایە لە دۆخە سەختەکاندا زیاتر تووشی سەرلێشێواوی یان ترس دەبن.

 

سالی مەخلەفی وتی: ئەو پرسە پەیوەندی بە تێڕوانینی گشتی کۆمەڵگەوە هەیە بۆ ژنان، ئەگەر کۆمەڵگە قبوڵ نەکات ژنان کار بکەن یان بەشداری لە ژیانی گشتیدا بکەن، ئەوە سروشتییە کە لێخوڕینی ئۆتۆمبێلیان ڕەتبکاتەوە.

 

دوو پێوەر

مەعالی ئەحمەد، خوێندکاری زانکۆ باس لە ڕاستیەک دەکات کە ڕۆژانە ئەزموونی دەکات، کە لە دژایەتییە ڕوونەکەی مامەڵەکردن لەگەڵ هەڵەکانی لێخوڕیندا دەردەکەوێت، وتی: ڕەنگە پیاوێک لێی خۆش ببن ئەگەر هەڵەی لێخوڕینی ئۆتۆمبێل بکات، لەکاتێکدا ژنێک ڕەخنەی توندتری لێدەگیرێت، بڕیارێکی پێشوەختە لە دژی هەیە، وەک ئەوەی لە بنەڕەتدا بێ شایستە بێت.

 

وتیشی: کۆمەڵگەی یەمەن بە گشتی ڕازینییە ژنێکی گەنج ئۆتۆمبێل لێبخوڕێت، تەنانەت ئەگەر بشزانێت، هەروەها قسەی بێڕێزی وەک "نازانیت چۆن ئۆتۆمبێل لێبخوڕیت" یان "لێخوڕینی تۆ ترسناکە" بۆتە شتێکی باو بۆ شۆفێرانی ژن.

 

سەرەڕای ئەوەش، شایەتحاڵی ژنان ئاماژە بەوەدەکەن کە گۆڕانکاری، هەرچەندە خاو بێت، بەڵام دەستی پێکردووە، بڵاوبوونەوەی پەروەردە، چوونە ناو هێزی کار و گۆڕینی شێوازی ژیان لە شارەکاندا، هەموویان هۆکارن بۆ دووبارە داڕشتنەوەی وردە وردەی تێڕوانینە نەریتییەکان.

 

لە نێوان قبوڵکردن و ڕەتکردنەوەدا، پێشەنگایەتی ژنان لە یەمەن وەک پانتاییەکی کراوە بۆ گفتوگۆ دەمێنێتەوە، ڕەنگدانەوەی کۆمەڵگەیەکە کە لە قۆناغێکی گوازرەوەدا دەژی لەنێوان ڕابردوو و گۆڕانکاریداو لە نێوان ئەوەی کە ئاشنایە و ئەوەی بووەتە ڕاستیەکی نوێ کە ڕۆژانە خۆی بەسەر ڕێگاکاندا دەسەپێنێت.