مامۆستایانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لەنێوان هەژاری و سەرکوتکردندا... پیشەیەک خاوەنەکانی ماندوو دەکات و داهاتوویەک هەڕەشەی داڕمانی لەسەرە
کەمیی موچە و نەبوونی پێداویستییەکانی خوێندن لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، مامۆستایان ناچار دەکات کار بکەن لە پیشەی زیادەدا یان واز لە پیشەکە بهێنن، لە کاتێکدا داواکارییەکانیان ڕووبەڕووی ناڕەزایەتی و سەرکوتی ئەمنی دەبێتەوە.
جوان شەریف زادە
مهاباد- سیستەمی پەروەردەی ئێران لە بەردەم ئاستەنگە بەربڵاوەکاندایە، لە کەمی موچەی مامۆستایان و خراپتربوونی سەختی ئابوورییەوە تا دەگاتە نەبوونی سەرچاوەی پەروەردەیی، ئەم مەرجانە بوونەتە هۆی زیادبوونی ژمارەی مامۆستایان بۆ وەرگرتنی کاری دووەم و سێیەم بۆ ئەوەی بتوانن بژێوی ژیانیان دابین بکەن، لە کاتێکدا ڕەوتێکی گەشەسەندنی جێهێشتنی مامۆستایان لە پیشەکەدا سەرهەڵدەدات، سەرەڕای کەمیی مامۆستایان، بەڵام لە ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا ئەم ڕەوتە بە بەردەوامی بەرەوڕووی سەرکوت دەبێتەوە و پێش ئەوەی بتوانێت ڕەگ داکوتێت، دەخنکێت.
لە کەمترین ئاستی موچەوە بۆ کارکردن لە دوو و سێ پیشەدا
بەپێی ئامارە فەرمییەکان، هێڵی هەژاری دەگاتە نزیکەی ٧٥ ملیۆن تمەن، لە کاتێکدا هەندێک لە چالاکوانانی سەندیکایی تێچووی سەبەتەی بژێوی بە نزیکەی ٩٠ ملیۆن تمەن دەخەمڵێنن، لە بەرامبەردا، تێکڕای موچەی مامۆستایان تەنها بە نزیکەی ٢٥ ملیۆن تمەن دەخەمڵێنرێت.
تانیا.ک کە ڕەتیکردەوە ناوی خۆی ئاشکرا بکات بۆ پاراستنی پارێزراوی ئەمنیی، مامۆستایەکە خاوەنی حەوت ساڵ ئەزموونە، وتی: موچەکەم کە لە لیستی موچەدا تۆمارکراوە دەگاتە ٢٢ ملیۆن تمەن، بەڵام لە ڕاستیدا مانگانە تەنها ١٣ ملیۆن تمەن وەردەگرم، دوای بڕینی بەشدارییەکانی بیمە و سندووقی خانەنشینی و قیستی قەرزەکان.
وتیشی: لە سایەی ئەم موچە کەمەدا، ناچارم قەرز بکەم بۆ دابینکردنی سادەترین پێداویستییەکانی بژێویم، ئەگەر دۆخەکە بەم شێوەیە بەردەوام بێت، هیچم لە موچەکەم بۆ نامێنێتەوە».
تانیا کە. لەگەڵ ژمارەیەکی زۆر لەو مامۆستایانەی کە لە ڕێگەی زانکۆی فەرهەنگیانەوە پەیوەندییان بە وەزارەتی پەروەردەوە کردووە، ڕووبەڕووی کۆت و بەند دەبێتەوە کە ڕێگرییان لێدەکات لە وازهێنان لە پیشەکە، چونکە ڕێککەوتنەکانی خزمەت و بەڵێننامە فەرمانبەرییەکان ناچاریان دەکەن بەردەوام بن لە کارکردن، لەگەڵ سەپاندنی سزای دارایی لە حاڵەتی هەڵوەشاندنەوەیاندا، ئەمەش وا دەکات دەستلەکارکێشانەوە بۆ ماوەیەک کە دەگاتە هەشت ساڵ ئەستەم بێت، ئەمەش زۆربەیانی ناچار کردووە بەدوای سەرچاوەی داهاتی زیادەدا بگەڕێن و لە پیشەی دووەم و سێیەمدا کار بکەن.
ئەسرین.ش، کە مامۆستایەکە و لە بواری بەرگدووریشدا کار دەکات، ئاماژەی بەوەشکرد، کە ناچاربوونی مامۆستایان بۆ ئەنجامدانی کاری تر ڕەنگدانەوەی نەرێنی هەبووە لەسەر پێگە کۆمەڵایەتییەکەیان، وتی: کارکردن لە پیشەی دووەمدا کاریگەری لەسەر پێگەی کۆمەڵایەتیی مامۆستا هەبووە، لە شۆفێریکردنی تەکسی و پاسی گواستنەوەی خوێندکارانەوە، تا کارکردن لە چێشتخانەکان و فرۆشیاری و هی تر، بە دەگمەن مامۆستایەک دەدۆزیتەوە کە تەنها بە پیشەی مامۆستایەتییەوە بوەستێت، چونکە داهاتەکەی چیتر بەشی دابینکردنی پێداویستییەکانی ژیان ناکات.
قوتابخانەکان بێبەشن لە سادەترین پێداویستییەکان و کەمییەکی زۆر لە میلاکاتدا هەیە
ئازارەکانی مامۆستایان تەنها لە کەمیی موچە و قەیرانەکانی بژێویدا قەتیس نابن، بەڵکو درێژ دەبنەوە بۆ بارودۆخی کارکردن لە ناو قوتابخانەکاندا، کە بەدەست کەمییەکی لە سادەترین پێداویستییەکانی خوێندنەوە دەناڵێنن.
گەلاوێژ.م ، کە یاریدەدەری بەڕێوەبەری یەکێک لە قوتابخانەکانی مهابادە، وتی: دابینکردنی پێداویستییە بنەڕەتییەکان، وەک کاغەزی چاپکردن لە قەبارەی ئەی فۆر، بووەتە کارێکی یەکجار سەخت، لە کاتێکدا بودجەی تەرخانکراو بۆ قوتابخانەکان تەنانەت بەشی پێدانی یەک پسوولەی کارەباش ناکات.
ڕوونیکردەوە، کە مامۆستا ناچار دەبێت بە پێنوس تەختەڕەش بنووسێت کە خێرخوازان بەخشییویانە، وتی: کاغەز یان حیبری چاپکەرەکانمان نییە کە پێویستن بۆ چاپکردنی پرسیاری تاقیکردنەوەکان، هەروەها پرۆگرامەکانی خوێندن بەرەو بابەتانێک دەڕۆن کە چاوپۆشیکردن لە وانەوتنەوەیان بووەتە پێویست، لە کاتێکدا مامۆستا ئازادیی هەڵسوکەوتی نییە لە هەڵبژاردنی ئەوەی کە دەکرێت بدرێتەوە.
چونکە کاری زیادە بۆ زۆرێک لە مامۆستایان، بەتایبەتی لە قۆناغی ئامادەیی، لە هەڵبژاردنەوە گۆڕاوە بۆ ئەرکێکی نیمچە سەپێنراو، سەرەڕای ئەوەی کرێی یەک کاتژمێری تەنانەت ناگاتە ١٠٠ هەزار تمەنیش.
تا کاتی ئامادەکردنی ئەم ڕاپۆرتە، هەندێک لە پۆلەکانی خوێندن لە دوو قوتابخانەی سەرەتایی لە شاری مهاباد، کە بریتین لە ”ئقتدار” و ”محەمەد سەفا”، هێشتا بێ مامۆستا بوون.
بەپێی سەرچاوەیەک لە بەڕێوەبەرایەتی پەروەردە و فێرکردن لە مهاباد، تا ئێستا هیچ مامۆستایەک ڕازی نەبووە وانەکانی کاری زیادە لەم ماوەیەدا بگرێتە ئەستۆ بەرامبەر بە کرێیەک کە دەگاتە ٧٨ هەزار تمەن بۆ هەر کاتژمێرێک، لە ئەنجامدا، بەڕێوەبەرەکان و یاریدەدەرەکانیان و دایک و باوکی خوێندکاران ناچار بوون بەرپرسیارێتی فێرکردنی منداڵان لەو پۆلانەدا لە ئەستۆ بگرن.
سەرکوتکردنی سیستماتیکی ناڕەزایەتی و داواکارییەکانی مامۆستایان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان
بە درێژایی سێ دەیەی ڕابردوو، مامۆستایان پەنایان بردووەتە بەر چەندین ئامراز بۆ دەربڕینی داواکارییەکانیان و بەرگریکردن لە مافەکانیان، لەوانە چالاکی ڕاگەیاندن و ئاراستەکردنی نامە و کۆکردنەوەی واژۆ و ڕێکخستنی کۆبوونەوەی ناڕەزایەتی، بەڵام سادەترین جووڵە داواکارییەکان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان زۆربەی کات ڕووبەڕووی کاردانەوەی توندی ئەمنی دەبنەوە.
ماندووبوونی مامۆستایان و داهاتووی خوێندن
سەرەڕای هەموو ئەم قەیرانانە، بابەتێکی تر دەمێنێتەوە کە کەمتر لە گفتوگۆ گشتییەکاندا ئامادەیی هەیە، ئەویش ماندووبوونی بەردەوامی نەوەیەک لە مامۆستایانە کە چاوەڕوان دەکرێت بەرپرسیارێتی پەروەردەکردنی نەوەکانی داهاتوو و ئامادەکردنیان لە ئەستۆ بگرن.
ئەم ماندووبوونە کە بەهۆی هەژاری و فشارەکانی کار و نەبوونی سادەترین پێداویستییەکانەوە دروست بووە، کاریگەرییەکەی تەنها لە بارودۆخی بژێویی مامۆستایاندا قەتیس نابێت، بەڵکو لێکەوتەکانی سنووری ژیانی کەسی و پیشەیی ئەوان تێدەپەڕێنێت، تا زوو بێت یان درەنگ ڕەنگدانەوەی هەبێت لەسەر کوالێتی خوێندن و داهاتووی خوێندکاران.
چونکە کاتێک مامۆستا بە تەنها بەجێدەهێڵرێت لە ڕووبەڕووبوونەوەی هەژاری و پەراوێزخستن و فشارە ئەمنییەکاندا، تەنها زیانلێکەوتوو خودی مامۆستا نابێت، بەڵکو تەواوی پرۆسەی خوێندن و لەگەڵیشیدا نەوەی تەواو لە خوێندکاران، دەکەونە بەردەم داهاتوویەکی زیاتر ناڕوون.