قامیشلۆ

 

بەشداربووانی ناڕەزایەتییەکە جەختیان لەوە کردەوە، کە هەڵمەتە ناڕاستەکانی میدیایی سیستماتیکی هاوبەشی ڕاستەوخۆن لەو تاوانانەی کە لە شاری حەلەب دژی هاوڵاتیانی مەدەنی و ڕۆژنامەنووسان ئەنجام دەدرێن، ئەمەش بەشدارە لە ئاڵۆزکردنی ڕاستییەکان و پاساوهێنانەوە بۆ پێشێلکارییەکان، ئەوان داوایان لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و نەتەوە یەکگرتووەکان کرد کە بەرپرسیارێتی یاسایی و ڕەوشتی خۆیان لە پاراستنی ئازادی ڕۆژنامەگەری و لێپرسینەوە لە تاوانباران ڕابگرن.

 

لە نێوان پەرەسەندنی هێرشە سیستماتیکییەکان کە هاوڵاتیانی مەدەنی و ڕۆژنامەنووسان دەکەنە ئامانج و لەگەڵ هەڵمەتی زانیاری ناڕاستی میدیایی مەترسیدار بە ئامانجی شێواندنی ڕاستییەکان و ساختەکردنی ڕووداوەکان، دەنگە ئازادەکان لە ڕەتکردنەوەی بێدەنگی و هاوبەشیکردندا بەرز دەبنەوە، ئەم دەنگانە لە دژی ئەو سیاسەتە سیستماتیکانە دەوەستنەوە کە هەوڵی سەرکوتکردنی ڕاستییەکان دەدەن و پاساو بۆ ئەو تاوانانە دەهێننەوە کە بەرامبەر هاوڵاتیانی بێتاوان ئەنجام دەدرێن.

 

یەرەئە بە پشتبەستن بە بەرپرسیارێتی ڕەوشتی و پیشەیی خۆی بۆ بەرگریکردن لە ڕاستی و ئازادی ڕۆژنامەگەری، ١٤ی کانوونیدووەم لە قامیشلۆی باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا، ناڕەزایەتییەکی ڕێکخست و لەو ماوەیەدا ڕاگەیاندراوێک خوێندرایەوە.

ئەم ناڕەزایەتییە لە چوارچێوەی جەختکردنەوەدا دێت کە بە ئامانجگرتنی ڕۆژنامەگەری ڕووداوێکی تێپەڕ و پێشێلکاری تاکەکەسی نییە، بەڵکو بە ئامانجگرتنی ڕاستەوخۆی مافی زانینی هاوڵاتیانە، هەروەها هەوڵێکی ڕوونە بۆ شاردنەوەی ئەو تاوان و پێشێلکارییە قورسانەی کە بەرامبەر بە هاوڵاتیانی مەدەنی ئەنجام دەدرێن، لە پێشێلکردنی ئاشکرای هەموو یاسا و ڕێکەوتننامە نێودەوڵەتییەکانە کە مسۆگەری پاراستنی ڕۆژنامەنووسان دەکەن لە کاتی ململانێکاندا، لەگەڵ دەستەبەرکردنی ئازادی ڕادەربڕین و دەستڕاگەیشتن بە زانیاری بەبێ درۆکردن یان ترساندن.

 

یەرەئە، لە ڕاگەیا دراوەکەیدا، بە توندی ئەو تاوان و پێشێلکارییە قورسانەی شەرمەزارکرد کە لە گەڕەکی شێخ مەقسود و ئەشرەفیە بەرامبەر بە هاوڵاتیانی مەدەنی و ڕۆژنامەنووسان ئەنجامدراون، ئەم تاوانانە بەشێک بوون لە هەڵمەتێکی سیستماتیکی کە بریتی بوون لە تۆپبارانی بێ جیاوازی و گەمارۆیەکی خنکێنەر و بەئامانجگرتنی ڕاستەوخۆی ناوچەی نیشتەجێبوون، جگە لە وێرانکردن و بەئامانجکردنی دامەزراوە مەدەنی و تەندروستییەکان، ئەمەش پێشێلکارییەکی ئاشکرا و ڕوونی یاسای مرۆیی نێودەوڵەتی و پێشێلکردنی ئاشکرای ڕێککەوتننامەکانی جنێڤ و هەموو ڕێککەوتنە نێودەوڵەتییە پەیوەندیدارەکان سەبارەت بە پاراستنی هاوڵاتیانی مەدەنی لە کاتی شەڕە چەکدارییەکان پێکدەهێنێت.

 

لە درێژەی ڕاگەیاندراوەکەیدا هاتووە، ئامانجکردنی ڕاستەوخۆ و بە ئەنقەستی ڕۆژنامەنووسان، لە ڕێگەی تۆپباران و بریندارکردنی ڕاستەوخۆ و ڕفاندن و هەڕەشە و هەراسانکردن و ڕێگریکردن لە ڕووماڵکردنی میدیای سەربەخۆ، تاوانێکی گەورە و سیاسەتێکی سیستماتیکی پێکدەهێنێت کە ئامانجی بێدەنگکردنی ڕۆژنامەگەری ئازاد و تەمومژاویکردنی ڕاستییەکان و شاردنەوەی ڕاستییەکانە لە بیروڕای گشتی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی، کە هێرشێکی ڕاستەوخۆیە بۆ سەر ئازادی ڕادەربڕین و مافی کۆمەڵگەکان بۆ دەستڕاگەیشتن بە زانیاری، مسۆگەری لێپرسینەوەی یاسایی تەواو دەکات بەپێی یاسا و ڕێککەوتننامە نێودەوڵەتییەکان.

 

دووپاتی کردەوە، کە یەرەئە بە توندی ئەو هەڵمەتە ناڕاستە ڕێکخراوانە شەرمەزار دەکات کە لەگەڵ هێرشەکان بوون، بە سەرۆکایەتی میدیای فەرمی حکومەتی کاتی، هاوشانی دەزگاکانی ڕاگەیاندن کە لەلایەن قەوارەکانی کەنداو و تورکیاوە پاڵپشتی و پارەیان بۆ دابین دەکرێت، ئەم پلاتفۆرمانە کاریان کرد بۆ پاساوهێنانەوە بۆ ئەو کۆمەڵکوژیانە، گۆڕینی ڕاستییەکان، سپیکردنەوەی تاوانەکان، خستنەڕووی گێڕانەوەی لایەنگری یەکلایەنە، شێواندنی ڕۆڵی ڕۆژنامەگەری ئازاد و سەربەخۆ، لە هەوڵێکدا بۆ بەلاڕێدابردنی بیروڕای گشتی و شەرعیەتدان بەو پێشێلکاریانەی کە بەرامبەر بە هاوڵاتیانی مەدەنی ئەنجام دەدرێن.

 

پێی وایە ئەم هەڵمەتە ناڕاستەی زانیاری کەمتر مەترسیدار نینە لەو تاوانانەی کە لەسەر زەوی ئەنجام دەدرێن، بەو پێیەی ئەو کەسانەی بەرپرسیارن لێیان دەکەنە هاوبەشی ڕاستەوخۆی تاوانەکان و لێپرسینەوەی تەواویان لەڕووی ڕەوشتی و یاساییەوە دەکەن لە بەرامبەر ئەو لێکەوتە کارەساتبارانەی کە هاوڵاتیانی مەدەنی و بەتایبەتی ژنان و منداڵان و بەتەمەنەکان تووشی دەبن، بەهۆی مەترسی خستنە سەر ژیانی ڕۆژنامەنووسان و هاندانی هێرشکردنە سەریان و دروستکردنی تاوانێکی ژینگەی دوژمنکارانە کە هەڕەشە لە پارێزراویان دەکات و کارە پیشەییەکانیان سنووردار دەکات.

 

یەرەئە داوای ڕاگرتنی دەستبەجێ و هەمەلایەنەی هەموو جۆرەکانی بەئامانجکردن لە دژی هاوڵاتیانی مەدەنی و ڕۆژنامەنووسان کرد، هەروەها داوای لێکۆڵینەوەی سەربەخۆ و ڕوونی نێودەوڵەتی کرد بۆ ئاشکراکردنی ئەنجامدەرانی ئەو تاوانانە و لێپرسینەوەی هەموو ئەوانەی بەرپرسن، یەکێتی دەستدرێژکارانی و هەرکەسێک کە بەرگی میدیایی و سیاسی بۆ دابین بکات، بەرپرسیارێتی تەواوی پارێزراوی هاوڵاتیانی مەدەنی و میدیاکارانی لە ئەستۆیە.

 

هەروەها لە ڕاگەیاندراوەکەدا جەخت لەسەر مەترسی قسەی ڕقاوی و ساختەکردنی ڕاستییەکان و هاندانی خێڵەکی و هەموو جۆرەکانی دەستکاریکردنی میدیا کراوەتەوە کە بەشدارن لە پاساوهێنانەوە بۆ تاوانەکان و سووتەمەنی توندوتیژی و تێکدانی ئاشتی کۆمەڵایەتی، ئەم پراکتیزانە مەترسییەکی ڕاستەوخۆ بۆ سەر پەیکەری کۆمەڵایەتی و هەر ئاسۆیەکی ئاشتی و سەقامگیری پێکدەهێنن.

 

یەرەئە لە کۆتایی ڕاگەیاندراوەکەیدا، دووپاتی کردەوە، کە ئەو تاوانانەی دژی هاوڵاتیانی مەدەنی و ڕۆژنامەنووسان ئەنجام دەدرێن، یاسای بەسەرچوونیان نییە، هەوڵدان بۆ بێدەنگکردن یان بە زۆر ملکەچکردنی چاپەمەنی ئازاد سەرکەوتوو نابێت لە تەمومژاویکردنی ڕاستییەکان، چونکە دەنگی زیانلێکەوتووان و ویژدانی مرۆڤایەتییە، هەروەها پابەندبوونی نەگۆڕی خۆی بە وەستانەوە لەگەڵ مرۆڤایەتی و ڕاستییەکان و ڕۆژنامەنووسان و بەرگریکردن لە ئازادی میدیا وەک پایەیەکی بنەڕەتی دادپەروەری و شکۆمەندی مرۆڤ دووپاتکردەوە.