ئەلیف ئاکگول

ئیستەنبوڵ-لە کاتێکدا، کە پرۆسەی ئاشتی لە تورکیا دەچێتە قۆناغێکی نوێوە، سەرنجەکان لە هەنگاوە سەرەتاییەکانی چەکداماڵین و پێکهێنانی لیژنەی پەرلەمانی تێدەپەڕێت بۆ بونیادنانی چوارچێوەیەکی یاسایی و دامەزراوەیی کە بەردەوامیی پرۆسەکە مسۆگەر بکات و بیگۆڕێت بۆ ڕێڕەوێکی سیاسی و کۆمەڵایەتی گشتگیرتر.

 

لەو چوارچێوەیەشدا، پرسی دەستبەسەرکراوان و سزادراوان، ئاوێتەکردنەوەی ئەو شەڕڤانانەی چەکەکانیان لەناوبردووە بۆ ژیانی سیاسی و کۆمەڵایەتی، چارەسەرکردنی ناڕەزایەتی و سنووردارکردنی یاسایی و گەڕان بەدوای هاوپەیمانییەکی کۆمەڵایەتی فراوانتر لەسەر بنەمای یەکسانی و بەشداری دیموکراتی گرنگن.

 

"دەبێت ئاستی پشتڕاستکردنەوە تێپەڕێنرێت"

سێڤدا چەلیک ئۆزبینگۆل، هاوسەرۆکی لیژنەی یاسا و مافی مرۆڤ لە دەم پارتی پێکهاتەکانی پرۆسەی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتی لە ماوەی دوو ساڵی ڕابردوودا بە پێشکەوتنی خێرا پێناسە کرد، بڕیاری چەکداماڵین و پێکهێنانی لیژنەی پەرلەمانی و دواتر پەسەندکردنی یاسای چوارچێوە بە هەنگاوی یاسایی گرنگ زانی، سەرەڕای پێویستی ڕێسای یاسایی زیاتر.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، قۆناغی داهاتوو پێویستی بە دامەزراندنی ئۆرگان و لیژنەکان هەیە کە توانای بەڕێوەبردنی پرۆسەکەیان هەبێت، لەگەڵ میکانیزمەکانی چاودێریکردن و دڵنیابوون لە بەشداریکردنی پێکهاتە جیاوازەکانی کۆمەڵایەتی، وتی: جێبەجێکردنی یاساکە لەسەر زەمینە پێویستی بە تێپەڕاندنی قۆناغی "دڵنیاکردنەوە و پشتڕاستکردنەوە" هەیە، کە بە ئاستەنگێکی چارەنووسساز دەزانێت نابێت درێژبکرێتەوە.

 

ڕوونیکردەوە، کە پڕۆسەکە تەنها لە چەکداماڵیندا سنوردار نییە، بەڵکو کۆمەڵێک بابەتی یاسایی و کۆمەڵایەتی بەرفراوان لەخۆدەگرێت، هەر لە بارودۆخی دەستبەسەرکراوان و سزادراوان و ئەوانەی لە دەرەوەی وڵات نیشتەجێن، تا دەگاتە دووبارە تێکەڵکردنەوەی شڕڤانانی پەکەکە بە ژیانی سیاسی و کۆمەڵایەتییەوە، لەگەڵ چارەسەرکردنی ئەو ناڕەزاییانەی کە تاکەکان تووشی بوون بەهۆی تۆمەتەکانی پەیوەست بەو ڕێکخراوە.

 

جەختی لە پێویستی پرۆسەکە بۆ چارەسەرکردنی بارودۆخی زیندانەکان کردەوە، لەوانە درێژکردنەوەی سزاکان، کێشەکانی پەیوەست بە جێبەجێکردنی یاساکانی سزا، هەروەها دۆخی زیندانیانی نەخۆش.

 

پێویستی هاوپەیمانی کۆمەڵایەتی و بەشداری کۆمەڵگە

سێڤدا چەلیک ئۆزبینگۆل دووپاتی کردەوە، کە ئامانجی فراوانتر دەبێت، بۆ بونیادنانی هاوپەیمانییەکی کۆمەڵایەتی کە لەسەر بنەمای هاوڵاتیبوونی یەکسان و ڕێکخستنی دیموکراتی بێت، بەشداری بکات لە چاککردنەوەی ئەو ناکۆکییەی کە لە ماوەی سەدەیەکدا کۆبووەتەوە و ببێتە بناغە بۆ داهاتوویەکی ئارام.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، لە ڕاپۆرتی لیژنەی پەرلەمانیدا بە شێوەیەکی فراوانتر باسی لە گواستنەوەی دیموکراتی کردووە نەک تەنها پرسی چەکداماڵین، بەڵکو جەختی لەسەر پێویستی بەشداریکردن لە ژیانی سیاسی و کۆمەڵایەتی، ئازادکردنی نزیکەی چوار هەزار دەستگیرکراو و سزادراو، باس لە دۆخی هەزاران کەسی دەربەدەری، زیندانیکراو یان ئەوانەی ڕووبەڕووی لێپێچینەوە دەبن، هەروەها یەکخستنەوەی چەک ئەو شەڕڤانانەی کە چەکەکانیان دادەنێن.

 

ئاماژەی بە توێژێکی زۆری دانیشتووان کرد، کە بە فەرمان بە زەبری یاسا (KHK) لە ژیانی ئابووری و کۆمەڵایەتی دوورخرانەوە، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی گەڕاندنەوەی هەندێک ماف و چارەسەرکردنی ئەو ناڕەزاییانە بەشێکە لە پرۆسەیەک کە کاریگەری لەسەر سەدان هەزار کەس هەیە.

 

دووپاتی کردەوە، کە نابێت ڕۆڵی لیژنەی پەرلەمان تەنها لە چاودێریکردنی پێکهاتەکاندا سنوردار بێت، بەڵکو پێویستە سەرنجی لەسەر دەستنیشانکردنی کێشەکان و پێشنیارکردنی یاسای پێویست بۆ قۆناغی داهاتوو بێت، جەختی لە گرنگی بەشداریکردنی هەموو لایەنە سیاسییەکان و دەستەبەرکردنی نوێنەرایەتی ژنان و پێکهێنانی لیژنەی لاوەکی بەپێی پێویست و بەشداریکردنی ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی و چالاکوانانی مافی مرۆڤ و ئەکادیمیستەکانی کردەوە.

 

ڕوونیکردەوە، ئاشتی تەنها پرۆسەیەکی پەرلەمانی نییە، بەڵکو "مەیدانێکی کۆمەڵایەتییە و سەرنجی خەباتێکی کۆمەڵایەتییە"، داوای لە هەموو چین و توێژەکانی کۆمەڵگە کرد بەشداری تێدا بکەن.

 

چارەسەرکردنی کەموکوڕییە یاساییەکان

پێی وایە کە لیژنەکە پێویستە چارەسەری کەموکوڕییە یاساییەکانی ئێستا بکات، تەنانەت بەبێ ئەوەی هەمیشە پێویستی بە یاسای نوێ هەبێت، داوای پێشنیارەکانی پەیوەست بە جێبەجێکردنی بڕیارەکانی دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا دەکات، ناڕەزایەتییەکانی پەیوەست بەو پراکتیکانەی کە ئیرادەی هەڵبژێردراو دەکەنە ئامانج، لە پێش هەموویانەوە دانانی ئەمیندارەکان بۆ بەڕێوبەرایەتیە هەڵبژێردراوەکان.

 

دووپاتی کردەوە، کە قۆناغی ئێستا نوێنەرایەتی سەرەتای پرۆسەکە دەکات، ئەوەی پێویستە بەردەوامبوونە لە کارکردن بەبێ درێژکردنەوەی کاتەکە، بە ئامانجی بونیادنانی ئاشتییەک لەسەر بنەمای ئیرادەی بەکۆمەڵ، نەک تەنها لە تورکیا، بەڵکو لە ناوچەکە و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستیشدا.

 

"ڕێبەر ئۆجالان بەڕێوەبەری ڕاستەوخۆی پرۆسەکە و یەکێکە لە گرنگترین بونیادنەرەکان"

سەبارەت بە ڕۆڵی ڕێبەری گەلی کورد عەبدوڵا ئۆجلان، سێڤدا چەلیک ئۆزبینگۆل ڕایگەیاند، کە ئەو بەڕێوەبەری ڕاستەوخۆی ئەم پرۆسەیە و یەکێکە لە گرنگترین بونیادنەرەکانی، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە بە ڕوونی پێناسەکردنی پێگەی یاسایی و سیاسی ئەو توخمێکی بنەڕەتییە لە بەڕێوەبردنی قۆناغی داهاتوودا.

 

ڕوونیکردەوە، کە ڕێبەر ئۆجالان پێگەیەک داگیر دەکات کە توانای ئەوەی هەیە لە قۆناغەکانی داهاتوودا زەبری پرۆسەکە بدات، بۆیە دەبێت ڕۆڵ و پێگەی بە ڕوونی دیاری بکرێت، قۆناغی داهاتووش بە بەشداری ڕاستەوخۆ و هەماهەنگی ئەو بەڕێوە بچێت، جەختی لە پێویستی جێبەجێکردنی یاساکە بەبێ جیاوازی و پێدانی کاریگەریی ڕاستەقینە بە "یاسای ئاشتی" بە پێناسەکردنی پێگەی یاسایی ڕێبەر ئۆجالان بەپێی پێداویستییەکانی پرۆسەکە کردەوە.

 

سێڤدا چەلیک ئۆزبینگۆل لە کۆتاییدا، جەختی لەوە کردەوە، کە هەنگاوی داهاتوو دەبێت دانانی چوارچێوەیەکی یاسایی و سیاسی بێت کە ڕێگە بە ڕێبەر عەبدوڵا ئۆجالان بدات "بە ئازادی بژی و کار بکات"، ئەمەش یارمەتی پرۆسەکە دات بۆ گەیشتن بە ئەنجام.