ناوەندی هەواڵ

 

ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی ڕایگەیاند، کە لە مانگی شوباتەوە ئەمریکا بەشێوەیەکی بەرچاو سیاسەتی دیپۆرتکردنەوەی کۆچبەرانی لە خاکەکەیەوە فراوانتر کردووە بۆ ئەو وڵاتانەی کە وڵاتی ڕەسەنیان نین و هیچ پەیوەندییەکیان لەگەڵدا نییە، ئەمەش لە ژێر پەردەی "نیشتەجێکردنی وڵاتی سێیەم".

 

ڕێکخراوەکە دووپاتیکردەوە، کە ئەم کارە "نایاساییە"، پێشێلکردنی مسۆگەری پرۆسەی یاسایی و هەزاران کەس دەخاتە بەردەم مەترسی پێشێلکردنی جددی مافەکانی مرۆڤ.

 

ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی لە ڕاگەیاندراوەکەدا، کە ٢١ی حوزەیران بڵاویکردووەتەوە، ڕوونیکردووەتەوە، کە بەڕێوبەری ترەمپ تا ئێستا ڕێککەوتنی لەگەڵ زیاتر لە ٣٠ وڵات ئەنجامداوە بۆ وەرگرتنی دیپۆرتکراوی نەتەوەکانی دیکە، لەوانە ١٢ وڵاتی ئەفریقای وەک کیپ ڤێرد، کامێرون، کۆماری کۆنگۆی دیموکراتی، ئۆگاندا، ڕواندا، سیرالیۆن، ١٥ وڵاتی ئەمریکا، لەوانە مەکسیک، گواتیمالا، هندۆراس، سەلڤادۆر، پەنەما و کۆماری دۆمینیکان، وڵاتانی دیکەی وەک کۆسۆڤۆ و پۆڵەندا و ئۆزبەکستان.

 

دامەزراوەی سیاسەتی کۆچکردن مەزەندەی کردووە، کە لە نێوان مانگەکانی کانوونی دووەم و کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ نزیکەی ١٥ هەزار کەس دیپۆرتکراونەتەوە بۆ وڵاتانی سێیەم و ١٣ هەزار لەوانە دیپۆرتکراونەتەوە بۆ مەکسیک، ڕێکخراوەکە ڕایگەیاندووە، کە زۆرێک لەو کەسانە لە وڵاتانی مەبەستیان ڕووبەڕووی دەستبەسەرکردنی ئارەزوومەندانە بوونەتەوە.

 

بەپێی ئاماری لێبوردنی نێودەوڵەتی، ڕێککەوتنەکان نموونەی جیاوز لەخۆدەگرن، هەندێک وڵات ڕێکدەکەون لەسەر وەرگرتنی تاکەکان "تا گەڕانەوەیان" بۆ وڵاتانی ڕەسەن، زۆرجار لە ئەنجامدا دەستبەسەرکردنی ئارەزوومەندانە، هەندێکی تر ڕێگە بە پەناخوازان دەدەن لە ئەمریکا داوای پاراستن لەو وڵاتانە بکەن، کە ئەگەری هەیە ببێتە هۆی گەڕانەوەیان بۆ ئەو وڵاتانەی کە ڕووبەڕووی مەترسی دەبنەوە تێیدا، هەندێک ڕێکخستن هەردوو نموونەکە تێکەڵ دەکەن، هەندێک لە ڕێککەوتنەکان بە ڕوونی باس لەو پارەدانانە دەکەن کە بە وڵاتانی وەرگر دەدرێن بۆ "دروستکردنی توانای بەڕێوەبردنی سنوور و کۆچبەری".

 

ڕێکخراوەکە ڕایگەیاندوە، کە یاسای نێودەوڵەتی سنووردارکردنی توند دەخاتە سەر گواستنەوەی تاکەکان بۆ وڵاتانی دیکە، دڵنیابوون لەوەی کە نەگەڕێندرێنەوە بۆ ئەو شوێنانەی کە ڕووبەڕووی مەترسی ڕاستەقینەی ئەشکەنجەدان، بێسەروشوێنکردنی زۆرەملێ یان پێشێلکارییە جددیەکانی دیکەی مافی مرۆڤ دەبنەوە (بنەمای دووبارە نەکردنەوەی مافی مرۆڤ)، هەروەها بۆ مسۆگەرکردنی مافەکانیان بۆ ئەوەی بە شێوەیەکی واتادار ئاڵەنگاری بڕیارەکان بکەن.

 

ڕێکخراوەکە دەسەڵاتدارانی ئەمریکای تۆمەتبار کرد بە "بێبایەخکردنی ئاشکرا" بۆ ئەم پابەندبوونانە بە دیپۆرتکردنەوەی ئەو کەسانەی کە پێشتر جۆرێک لە پارێزگارییان پێدراوە یان کەیسەکانیان هێشتا لەبەردەم دادگاکاندا هەڵپەسێردراون، هەروەها بە بەکارهێنانی ڕێکارەکان کە بە کردەوە ناتوانرێت ئاڵەنگاری دیپۆرتکردنەوەکە بکرێت.

 

ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی ئاماژەی بەوەدا، کە هەندێک لە دیپۆرتکراوەکان تەنها لەکاتی ناو فڕۆکەکەدا لە شوێنی مەبەستیان ئاگادارکراونەتەوە، هەندێکی دیکەش هەڕەشەی دیپۆرتکردنەوەیان بۆ وڵاتانی جیاواز لێدەکرێت و هەندێکیشیان لە بارودۆخێکی سەختدا وەک کۆنتێنەری کەشتیوانی ڕاگیراون، هەروەها ئەو ئازارە دەروونییەی کە لە ئەنجامدا دێتە ئاراوە دەتوانێت ببێتە مامەڵەیەکی دڕندانە، نامرۆڤانە یان بێڕێزیکردن و لە هەندێک حاڵەتدا ئەشکەنجەدان.

 

ڕێکخراوەکە ئەم سیاسەتەی بەستەوە بە فراوانکردنی "ئامێری دەستبەسەرکردن و دیپۆرتکردنەوەی بەکۆمەڵ" لەناو ئەمریکادا، کە زۆربەی دەزگاکانی جێبەجێکردنی یاسای فیدراڵی ئەرکی جێبەجێکردنی یاساکانی کۆچبەری مەدەنییان پێسپێردرابوو، هەڵمەتەکان لە دەوروبەری خوێندنگە و شوێنەکانی پەرستن و نەخۆشخانەکان ئەنجامدرا و هەزاران کەس لە دامەزراوە قەرەباڵغ و نامرۆڤەکاندا دەستبەسەرکران، لەنێویاندا بنکە سەربازییەکان و ناوەندە تازە دامەزراوەکانی وەک دامەزراوەی ”ئەلیگاتۆر ئەلکاتراز” لە فلۆریدا.

 

ڕێکخراوەکە داوای لە حکومەتی ئەمریکا کردووە، ناردنی خەڵک بۆ ئەو وڵاتانە ڕابگرێت کە ڕووبەڕووی مەترسی دەستبەسەرکردنی ئارەزوومەندانە یان گەڕانەوە بۆ مەترسی دەبێتەوە، هەروەها هەموو ئەوانەی دیپۆرت کراون بۆ وڵاتانی سێیەم بگەڕێننەوە بۆ ئەمەریکا بە مسۆگەری چاکسازی، هەروەها داوای لە وڵاتانی وەرگر کرد کە ئەو کەسانە ئازاد بکەن کە بە ئارەزووییان دەستبەسەر کراون و ڕێڕەوی پەنابەری دادپەروەرانە و کاریگەر مسۆگەر بکەن، جگە لەوەش داوای لە وڵاتانی دیکە کرد کە هاوکاری ئەم "هەڵمەتە دڕندە و نامرۆڤانەی دیپۆرتکردنەوەی بەکۆمەڵ" بکەن و کاریگەرییە "جیاکاری و ڕەگەزپەرستییەکانی" لەسەر کۆچبەران و پەنابەران شەرمەزار بکەن.