ناوەندی هەواڵ

 

یاسا نوێیەکانی تاڵیبان کە بەسەر ژنان و منداڵانی کچاندا سەپێنراون، بەتایبەتی ئەوانەی پەیوەندییان بە جیابوونەوە و هاوسەرگیرییەوە هەیە، پێشێلکردنی ئاشکرای مافە بنەڕەتییەکانیان پێکدەهێنن و ڕێبازێکی هەڵاواردن بەهێزتر دەکەن کە ئازارەکانی ڕۆژانەیان زیاتر دەکات.

 

یاسای نوێی جیابوونەوەی تاڵیبان کە لەلایەن تاڵیبانەوە لە ئەفغانستان پەسەند کراوە، ڕووبەڕووی ڕەخنەی بەرفراوان بووەتەوە لەلایەن ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤەوە، کە وتیان: ڕێساکان بە توندی توانای ئەو منداڵە کچانە سنووردار دەکەن کە لە تەمەنێکی بچووکدا هاوسەرگیریان کردووە یان بە پێچەوانەی ئیرادەی ئەوانەوەیە، بۆ کۆتاییهێنان بە ژیانی هاوسەرگیریان، چەندین دەزگای میدیایی، لەوانە (Rukhshana Media،Gandhara ، Zan Times، Kabul Now)و هەروەها نوێنەرایەتی هاوکاری نەتەوە یەکگرتووەکان لە ئەفغانستان (یونامی)، باسیان لە کاریگەرییەکانی ئەم یاسایە لەسەر مافەکانی مرۆڤ کردووە.

 

بەپێی هەواڵەکانی (Rukhshana Media) و سەرچاوە ناوخۆییەکان، ئەو پەیڕەوەی کە لە ١٤ی ئایاردا بە ناونیشانی "جیاکردنەوەی هاوژینەکان بە ڕێگەی دادوەری" دەرچووە، باس لەوە دەکات کە منداڵێکی کە لەلایەن خێزانەکەیەوە هاوسەرگیریی کردووە، مافی ئەوەی نییە پێش ئەوەی بگاتە تەمەنی یاسای داوای هەڵوەشاندنەوە بکات، جگە لەوەش بێدەنگی لەگەڵ گەیشتن بە تەمەنی یاسای بە ڕەزامەندییەکی بێدەنگ بۆ بەردەوامبوونی هاوسەرگیرییەکە دادەنرێت.

 

ڕێکخراوەکانی مافی ژنان پێیان وایە ئەم ڕێسایە شەرعیەتی یاسایی بە منداڵ و هاوسەرگیری زۆرەملێ دەبەخشێت، ئەمەش لە کاتێکدایە کە لە دوای گەڕانەوەی تاڵیبان بۆ سەر دەسەڵات، مافی ژنان و منداڵانی کچان دابەزینی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە، بە وتەی یەکێک لە چالاکوانانی ئەفغانی، بزووتنەوەکە هەوڵدەدات هاوسەرگیریی منداڵان بخاتە چوارچێوەی یاسایی فەرمییەوە، ئەمەش دوای زنجیرەیەک فەرمان کە مافی ژنانی بۆ خوێندن و دامەزراندن سنووردار کردووە.

 

کابول ناو لە ڕاگەیاندراوەکەدا، ئەو ڕێسایەی بە "هێرشێکی نوێ" بۆ سەر مافەکانی ژنان و منداڵانی کچان پێناسە کرد، ئەمەش هەڵاواردنی سیستماتیکی لە وڵاتەکەدا بەهێزتر دەکات، ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ ئاماژە بە زیادبوونی بەرچاوی ڕێژەی هاوسەرگیری پێشوەختە و زۆرەملێ دەکەن، بەتایبەتی دوای ئەوەی منداڵی کچان لە خوێندن بێبەش بوون، خەمڵاندنە نافەرمیەکان ئاماژە بەوە دەکەن، کە ڕێژەیەکی زۆر لەوانەی کە بە زۆر هاوسەرگیری دەکەن تەمەنیان لە خوار ١٨ ساڵەوەیە.

 

لێکۆڵینەوەکانی ناوەندی  مافەکانی مرۆڤی ئەفغانستان ئاشکرایدەکەن ئەو منداڵە کچانەی لە تەمەنێکی کەمدا هاوسەرگیری دەکەن، ڕووبەڕووی ئاستێکی بەرزی توندوتیژی خێزانی و کێشەی دەروونی توند دەبنەوە، لەو چوارچێوەیەدا، زیاتر لە سەد ڕێکخراوی مافی مرۆڤ و مافی ژنان داوای کشانەوەی دەستبەجێی یاساکەیان کردووە و بە ئاماژەدان بەوەی، کە ئەم یاسایە پارێزگارییە یاساییەکان بۆ ژنان و منداڵان لاواز دەکات و ئەو پراکتیزانە شەرعییەت دەدات کە مافە بنەڕەتییەکانی مرۆڤ پێشێل دەکەن.