ناوەندی هەواڵ

 

بە درێژایی مێژوو، زاراوەی وەک "بەهرە" و "بەهرەمەندی ناوازە" لە هونەردا تا ڕادەیەکی زۆر پەیوەست بوون بە هونەرمەندەکانی پیاوەوە. لە لایەکی دیکەوە ژنە هونەرمەندان ناچار بوون زۆر زیاتر لە هاوتا پیاوەکانیان خەبات بکەن بۆ ئەوەی کارەکانیان قبوڵ بکرێت و ببینرێت. جودی شیکاگۆ، پێشەنگێکی هونەری فێمینیست، وەڵامی ئەم نایەکسانییەی دایەوە بە فیلمی (The Dinner Party) کە بە یەکێک لە گرنگترین بەرهەمە فێمینیستەکانی مێژووی هونەر دادەنرێت.

 

مێزێکی سیمبولی بۆ ئەو ژنانەی کە جێپەنجەی خۆیان لەسەر مێژوو بەجێهێشتووە

ئەم کارە لە نێوان ساڵانی ١٩٧٤ بۆ ١٩٧٩ دروستکراوە و لە ئەنجامی هەوڵی پێنج ساڵە و ئێستا لە سەنتەری ئەلیزابێس ئەی ساکلێر بۆ هونەری فێمینیست لە مۆزەخانەی بروکلن نمایش دەکرێت. کارەکانی شیکاگۆ دەستکەوت و بەشدارییەکانی ژنان دەهێنێتە ناوەندی هونەر، کە زۆرجار بە درێژایی مێژوو چاوپۆشییان لێدەکرێت. خاڵی دەستپێکی کارەکە بیرۆکەی ڕێزلێنان لە ژنانە، کە بۆ چەندین سەدە پەیوەندییان بە ئامادەکردنی خواردن و دانانی مێزەوە بۆ پیاوان هەیە، لەسەر مێزی نانخواردن کە بەناوی ئەوانەوە ناونراوە. شیکاگۆ بە ڕێکخستنی ئێوارەخوانێکی سیمبولی ئەو ژنانە کۆدەکاتەوە کە جێپەنجەی خۆیان لەسەر مێژوو بەجێهێشتووە بەڵام دەستکەوتەکانیان وەک میوانی ڕێزلێگیراو لەسەر ئەم مێزە چاوپۆشی لێکراون.

 

چیرۆکی ٩٩٩ ژنی ناودار و " نهۆمی میراس"

مێزی گەورە و سێگۆشەیی لەسەر بنەمایەکی سیرامیک دانراوە کە پێی دەوترێت "زەوی میرات". سێ لای مێزەکە بۆ ١٣ ژن ڕێکخراوە. هەر میوانێک سێتێکی تایبەتی ئێوارەخوان پێشکەش دەکرێت کە پێکهاتووە لە شووشەیەکی زێڕین و چنگاڵ و چەقۆ و کەوچک و پلێتی پۆرسەلین و پەڕۆیەکی سەر مێزی نەخشدار. ئەو ٣٩ ژنەی لە دەوری مێزەکەن، نوێنەرایەتی ئەو ژنانە دەکەن کە لە سەردەم و بوارە جیاوازەکاندا ڕۆڵی گرنگیان بینیوە. هەروەها کارە هونەریەکانی "قاتی میرات"ی تێدایە کە بە شێوەیەکی سیمبولی یادی کۆی گشتی ٩٩٩ ژن دەکاتەوە کە لە مێژوودا ناسراون یان لەبیرکراون.

 

باڵی یەکەمی تابلۆکە تایبەتە بە نوێنەرایەتیکردنی ژنان لە مێژووی بوون و ئەفسانە. ئەم بەشە ژنانی وەک دایکی زەوی، خوداوەندەکانی بەخێوکردن، خوداوەندی بەخێوکردنی بابلی ئیشتار، خوداوەندی هیندۆسی وزەی ئەبەدی کالی، خوداوەندی حیکمەت سۆفیا، ئەمازۆن، جودیت کە بە سەربڕینی ژەنەراڵی ئاشووری هۆلۆفێرنێس ئیسرائیلییەکانی ڕزگار کرد و شاعیری یۆنانی سافۆ لەخۆدەگرێت. لە باڵی دووەمدا ئەو ژنانە پیشان دەدەن کە لە بوارەکانی وەک هونەر، ئەدەب، پزیشکی، شەڕدا سەرکەوتنیان بەدەستهێناوە، باڵی سێیەمیش تایبەتە بەو ژنانەی کە ڕۆڵی گرنگیان لە خەبات بۆ مافەکانی ژنان و مافە دەستوورییەکان و ناسنامەدا گێڕاوە.

 

گۆڕینی چەمکی "ژنی لاواز و پاسیڤ" لە ڕێگەی هونەرەوە

"ئاهەنگی ئێوارەخوان" تەنها مەبەستی یادکردنەوەی ئەو ژنانە نییە کە لە مێژوودا لەبیرکراون، بەڵکو پرسیارکردنە لە شوێنی ژن لەناو نەریتی بیری پیاوسالاری و زمان و دەربڕینی ئایینیدا. هونەرمەندانی شیکاگۆ و ئەوانەی لە ناو بزووتنەوەی هونەری فێمینیست بوون ئامانجیان هۆشیارکردنەوەی نوێنەرایەتی مێژوویی و کولتووری ژنان لە کۆمەڵگادا بوو لە ڕێگەی کارەکانیانەوە. ئەو سەرنجە زۆرەی کە لە پێشانگای سەرەتاییدا وەریگرت، کاریگەرییەکانی سەلماند. "ئاهەنگی ئێوارە" لە ماوەی سێ مانگیدا زیاتر لە سەد هەزار کەس سەردانیان کرد، دواتر لە وڵات و شارە جیاوازەکاندا نمایشکرا و گەیشتە ملیۆنان بینەری.

 

کارەکانی جودی شیکاگۆ تیشک دەخاتە سەر پێویستی سەیرکردنی ژنان نەک تەنها وەک بابەتی هونەر، بەڵکو وەک خوڵقێنەر و ئەکتەرێکی مێژووی هونەریش. لە سایەی ئەو فەزایەی کە هونەری فێمینیستەکان کراوەتەوە، هونەرمەندانی ژن دەرفەتیان دۆزیوەتەوە کە پرسیار و گۆڕانکاری و ئازادانە باس لەو چەشنە کۆنەپەرستانە بکەن کە گوتاری پیاوسالاری بەسەریاندا سەپێنراوە. زیادبوونی بینینی ژنان لە مێژووی هونەردا پرسی نوێنەرایەتیکردنی "ژنانی لاواز و پاسیڤ"ی کردۆتەوە کە چەندین سەدە بەرهەم دەهێنرێت. ئاهەنگی ئێوارەخوان وەک یەکێک لە بەهێزترین و هەمیشەییترین هێماکانی ئەم گۆڕانکارییە لە مێژووی هونەردا دەمێنێتەوە.