جەنگی ژنانی عێراق ئیتر تەنها خەباتێک نییە لە پێناو مافگەلێکدا کە ببەخشرێن یان لێیان بسەنرێتەوە، بەڵکو ڕووبەڕووبوونەوەیەکی ڕاستەوخۆیە لەگەڵ پێکهاتەیەکی دەسەڵاتداری ڕیشکێشدا، کە خۆی لەسەر ئایینی بەسیاسەتکراو، دابونەریتی کۆمەڵایەتی، یاسای لایەنگیر، دەسەڵاتی سیاسی دەدات کە پیاوسالاریی وەک پێوەرێک بۆ دەسەڵات و بڕیار وێنا کردووەتەوە، کێشەکە لە هەندێک پیاودا نییە، بەڵکو لە سیستمێکی تەواودا دیارە کە مێژووانە دیزاین کراوە بۆ ئەوەی ژن لە پێگەی بەردەستدا بهێڵێتەوە، تەنانەت کاتێک کورسییەکی، پۆستێک یان ناسناوێکی پێدەدرێت.

 

دەسەڵاتی پیاوسالاری لە عێراقدا تەنها ڕایەکی کۆمەڵایەتی پارێزگاری نییە، بەڵکو پێکهاتەیەکی سەرکوتکەری تەواوە: لە ماڵەوە دەست پێدەکات کاتێک ژنەکە لەسەر گوێڕایەڵی و سەرشۆڕی پەروەردە دەکرێت، رێگەی پێ نادرێت ناڕەزایەتی دەرببڕێت بەبێ ئەوەی بە "کەمتەرخەمی لە ڕەوشت" تۆمەتبار بکرێت، دەگاتە قوتابخانە کە وێنەی پیاوی سەرکردە و ژنی بێدەسەڵات بەرهەم دێنێتەوە، لە پەرلەمان و دامەزراوەکاندا کۆتایی دێت کە یاساکانی پێدا دەردەکەن بۆ سنووردارکردنەوەی نەک پاراستنی.

 

ژنانی عێراق باجی هەموو ئەو کارەساتانەیان داوە کە بەسەر وڵاتدا هاتوون، بەبێ ئەوەی تەنانەت بە دانیپێدانانی تەواو بە مرۆڤایەتی سیاسییان پاداشت بکرێن، لە جەنگەکاندا، بە ناچاری سەرپەرشتی خێزان بوون، لە گەمارۆکاندا کۆڵەکەی سەرەکی خێزان بوون، لە تیرۆردا لە یەک کاتدا ڕزگاربوو و بەخێوکەر و زیانبەرکەوتوو بوون، لەگەڵ ئەوەشدا، هێشتا لێپێچینەوەیان لەگەڵ دەکرێت لەسەر "شایستەیی" خۆیان بۆ سەرکردایەتی، وەک ئەوەی مێژوو نەیسەلماندبێت کە خۆیان ژیانیان بەڕێوەبردووە لەو کاتەی دەوڵەت ڕووخا.

 

بەڵام لە سیاسەتدا، بوونی ژنان نەبووەتە هێزێکی گۆڕانکاری، بەڵکو لە زۆر حاڵەتدا بووەتە نموونەیەکی دیموکراتیکی ڕووخسارین، ژنان بەکاردێن بۆ جوانکردنی دیمەنی هەڵبژاردن، لە کاتێکدا ناوەندەکانی بڕیاردانی ڕاستەقینە لەلایەن تۆڕەکانی پیاوسالاری داخراوەکانەوە دەستیان بەسەردا گرتووە، کە بە لۆژیکی وەفاداری نەک لۆژیکی لێهاتوویی، بە لۆژیکی دوورخستنەوە نەک هاوبەشی بەڕێوە دەبرێن، لێرەدا ژن هاوبەش نییە لە بڕیاردا، بەڵکو شایەتحاڵە لە پەراوێزەکانەوە.

 

مەترسیدارتر لەوە ئەوەیە کە خودی یاسادانان بووەتە مەیدانێک بۆ بەرهەمهێنانەوەی جیاکاری، هەر هەوڵێک بۆ سنووردارکردنەوەی مافەکانی ژنان لە هاوسەرگیری، جیابوونەوە، بەخێوکردنی منداڵ یان میراتدا "گفتوگۆیەکی فەقهیە" بێ تاوان نییە، بەڵکو جەنگێکی سیاسییە لەسەر جەستەی ژن و ژیان و بڕیارەکانی، ئەو یاسایەی دانی بە ژناندا نانێت وەک بوونەوەرێکی سەربەخۆی خاوەن پێگەی تەواو، یاسایەکە کە دەسەڵات و زاڵبوون بەڕەوا دەبینێت نەک دادپەروەری.

 

سەبارەت بە توندوتیژی، ئەوە ناچارکردنێکی کاتی نییە، بەڵکو درێژەپێدەرێکی سروشتیی ئەم سیستمەیە. توندوتیژی خێزانی، هەڕەشەی ئەلیکترۆنی، هاوسەرگیری زۆرەملێ، هاوسەرگیری منداڵەنی کچ، بێبەشکردن لە خوێندن و کار، "حاڵەتی تاک تاک" نیین، بەڵکو دەرئەنجامی ڕاستەوخۆی کولتوورێکن کە ژن وەک نموونەیەکی کۆمەڵایەتی دەبینێت نەک تاکێکی ئازاد، مەترسیدارتر ئەوەیە کە ئەم توندوتیژییە هەمیشە بە وتارێکی نەخۆشانەی وەک "شەرمەزاری"، "شەرەف"، "دابونەریت" دەور دراوە، وەک ئەوەی کەرامەتی ژن هەڕەشە بێت پێویستە کۆنترۆڵ بکرێت نەک مافێک بێت کە پێویستە بپارێزێت.

 

هەروەها ناتوانرێت ڕاگەیاندن لە بەرپرسیارێتی ئەم سیستەمە بێبەری بکرێت، لەبری ئەوەی وەک کەشێکی کەمکردنەوەی جیاکاری خزمەت بکات، زۆرجار دەبێتە ئامرازێک بۆ بەردەوامکردنی، بچووککردنەوەی ژنان بۆ جەستەیان، بۆ ڕۆڵی خۆیان وەک زیانبەرکەوتوو، یان بۆ سەرکەوتنە "ناوازەکان" کە وەک موعجیزە پێشکەش دەکرێن نەک وەک مافی سروشت، ئەو ڕاگەیاندنانەی کە شکست دەهێنن لە بینینی ژنان وەک بریکاری سیاسی و کۆمەڵایەتی تەواو، هاوبەشە لە ستەمکردندا، تەنانەت ئەگەر بانگەشەی بێلایەنییش بکات.

 

کێشەی قووڵتر تەنها لە تاکەکاندا نییە، بەڵکو لە سیستمێکی تەواودایە کە پیاوسالاری وەک بەهایەکی باڵا بەرهەم دێنێتەوە، کوڕێک پەروەردە دەکرێت لەسەر ئەوەی کە سەرکردایەتی تەنها بۆ ئەوە، کچێکیش پەروەردە دەکرێت لەسەر ئەوەی کە بێدەنگی چاکەیە، کۆمەڵگەیەک کە ژنان ڕازی دەکات بەوەی کە دەستبەرداربوونیان لە مافەکانیان "گەورەییە"، لە کاتێکدا لە ڕاستیدا ئەوە بریتییە لە بەرهەمهێنانی کۆیلایەتی بە شێوازێکی نەرم و پەسەندکراوی کۆمەڵایەتی.

 

سەرەڕای ئەم سەرکوتکردنە تێکەڵاوە، ژنانی عێراق هەرگیز زیانبەرکەوتوویەکی بێدەنگ نەبوون، ژنان دیوارەکانی ترسیان شکاندووە، ڕووبەڕووی توندوتیژی بوونەتەوە، دەنگەکانیان لە شەقام، لە دادگا، لە ڕاگەیاندن، لە ڕێکخراوەکاندا بەرز کردووەتەوە، ئەو دۆسیانەیان سەپاندووە کە پێشتر بە "قەدەغەکراو" دادەنران بۆ سەر مێزی گفتوگۆی گشتی، بەڵام هەنگاوێکی پێشکەوتن بە هەڵمەتەکانی ناشرینکردن، هەڕەشە، تۆمەتبارکردن پێشوازی لێدەکرا، وەک ئەوەی ئەو ژنەی داوای مافی خۆی دەکات "سیستمی گشتی" خۆی بخاتە مەترسییەوە.

 

بەهێزکردن و تواناسازی ژنان لە عێراقدا بە وتاری فەرمی یان دروشمی بۆنەکان بەدی نایەت، بەڵکو لە ڕێگەی هەڵوەشاندنەوەیەکی بنەڕەتیی پێکهاتەی دەسەڵاتی پیاوسالاری لە یاسا، سیاسەت، پەروەردە، ڕاگەیاندن، ئایینی دامەزراوەییەوە دەبێت، ناتوانرێت دەوڵەتێکی سەردەمی بە نیوەی هاوڵاتیانی تەواو و نیوەکەی تری کۆتکراو، چاودێریکراو و لێپرسراو لەسەر خودی بوونیان بونیاد بنرێت.

 

بابەتەکە تەنها "مافی ژنان" نییە بە واتا تەسلەکەی، بەڵکو پرسی دادپەروەری دەوڵەتە، ئەو کۆمەڵگەیەی کە نیوەکەی خۆی بە پاساوی دابونەریت، ئایین، یان سیاسەت پەراوێز دەخات، کۆمەڵگەیەکە کە بە هێواشی خۆی تێک دەدات، دەسەڵاتی پیاوسالاری تەنها ستەمێک نییە بەرامبەر بە ژنان، بەڵکو بەربەستێکە لەبەردەم هەر پرۆژەیەکی پێشکەوتنی ڕاستەقینەدا.

 

ڕزگارکردنی ژنانی عێراق تەنها داواکارییەکی ژنان نییە، بەڵکو مەرجێکە بۆ مانەوەی عێراق وەک دەوڵەتێکی شایستەی ژیان، بۆیە یان ئەم سیستمە لە بنەڕەتەوە دەشکێت، یان وڵات بەردەوام دەبێت لە بەرهەمهێنانی قەیرانەکانی لە ڕێگەی هەمان ئامرازە کۆنەکانی سەرکوتەوە، بەڵام بە رووکاری نوێوە.