ڕەجا خەیرات

 

مەغریب- نەعیمە ئۆهمو، شاعیر و هونەرمەندی بینراو شیعر”شیعری زمانی خۆماڵی” و هونەری ئەبستراکت وەک ئامرازی دەربڕین وەرگرتووە، بە هاوئاهەنگی لەگەڵ پاوەڕەکانی لەسەر پرسە ئاڵۆزەکانی مرۆڤ، چەکدارە بە دەربڕینی ئازاد و فڵچەیەک.

 

سەرەڕای مەودای ڕواڵەتی نێوان شیعری زمانی ڕەسەن و هونەری بینراو، بە لەبەرچاوگرتنی شێوازە جیاوازەکانی دەربڕینیان، نەعیمە ئۆهمو ئەوانی هاوئاهەنگ کردووە، وای لێکردووە کە ئامرازێکی تەواوکەر بن کە لە ڕێگەیانەوە سەختترین هەستەکانی ناو خۆی دەرببڕێت، ئەمەش ڕەنگدانەوەی هەستێکی هونەری پاڵاوتە کە بەهۆی ئەزموونی مرۆڤ و خەریکبوونی لەگەڵ پرسە کۆمەڵایەتییەکاندا وردکراوەتەوە، چ لە ڕێگەی شیعری ”زجليە” بێت یان نیگارکێشی، بڕیاریدا دەست بە گەشتێکی مرۆیی بکات، هەڵگریەتی چەندین واتای جوان و ڕوانگەی مرۆڤدۆستانە کە لە ڕاستی کۆمەڵایەتی و کولتووری مەغریبەوە وەرگیراون.

”زجل... گەشتێکی ژیان”

سەبارەت بەم ئەزموونە وتی: من شیعری ئاخاوتنیم هەڵنەبژارد بۆ دەربڕینی هەستی ناوەوەم سەبارەت بەو شتانەی لە دەوروبەرمدا ڕوودەدەن؛ بەڵکو شیعرەکە منی هەڵبژارد، لە پرسەی خاڵۆزامدا بووم، پەیوەندییەکی زۆر نزیکیان هەبوو، بە قووڵی کاریگەریی ئەو دیمەنەم لەسەر بوو کە لە یادەوەریمدا چەسپاوە: مامی من بە سەختی دەگریا، سەیری شوێنی چۆڵی هاوژینەکەی دەکرد، سەرەڕای کەسایەتییە بەهێزەکەی دوای گەڕانەوەم بۆ ماڵەوە، خۆمم بینی کە لەسەر ئەو کاریگەرییە دەنووسیم کە ئەم دیمەنە بەرچلو و زەنگە لەسەرم هەبوو، ئەوە یەکەم شیعر بوو کە نووسیبووم و شیعری ئاخاوتنیش لە بۆنە جیاوازەکاندا بەردەوام بوو.

 

لەبارەی میرات و ژنانەوە نووسیویەتی، سەرنجی لەسەر پرسەکانیان بووە، کە لە تابلۆکانیدا وێنا دەکات.

پێی وایە کە کولتوور و پەندەکانی زارەکی کە بناغەی ئەزموونی پاکی مرۆڤ دادەنرێت، دروستکراوێکی دیار و فێمینیستن. ژنان پارێزەری ئەم پەندانەن، کە لە ژیانی ڕۆژانەیاندا بەکاریان دەهێنن، هەروەها ئەزموونە زجالییەک شاعیرانی مەغریبی کە ئەنجامی دەدەن، هەموو ئەو سنوورانە تێدەپەڕێنن کە بۆ ئەو ژنانە کێشراون لە داڕشتنی شیعری ئاخاوتنیدا سەرکەوتوو بوون و لە ڕێگەی فێستیڤاڵەکانی شیعر و کۆبوونەوە و کۆڕبەندی کولتووری تایبەت بە شیعری ئاخاوتنی بە زۆر خۆیان لەسەر گۆڕەپانی ڕۆشنبیری جێگیر کردووە.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، سەرەڕای بەهێزی ئەزموونی شیعری ئاخاوتنی ژنانی مەغریب، ئەم ئەزموونە ئەو لێکۆڵینەوە ڕەخنەییانەی بەدەست نەهێناوە کە شایەنیەتی.

 

جیاوازی شیعری ئاخاوتنی یان زاجالی لە ئەزموونی ژن و پیاودا ئاشکرا کرد و وتی: ئەزموونی شیعری پیاوان بە بەراورد لەگەڵ لایەنە مرۆییەکانی دیکە بە زۆری سیاسییە، ئەمەش بووەتە هۆی ڕاکێشانی سەرنجی ڕەخنەگران، لەبەرامبەردا ئەزمونی شیعریی ژنان زیاتر لەسەر پرسە مرۆیی و کۆمەڵایەتییەکان چڕ بووەتەوە، بۆ وتاکانی پشتی بە نەریتە زارەکییە باوەکان بەستووە.

 

جەختی لەوە کردەوە، کە شیعری ئاخاوتنی وەک عەرەبی کلاسیکی پشت بە سیمبولی هونەریەکان و شێوازە جوانکارییەکان و وێنەسازی و مێتافۆر و مەترەکان دەبەستێت، هەروەها بە نزیکترینی دڵی مرۆڤەکان دادەنرێت، چونکە زاراوەی باو بەکاردەهێنێت و لە کولتوری باوەوە سود وەردەگرێت.

 

هەروەها دووپاتی کردەوە، کە شیعرەکەی باس لە پرسەکانی ژن دەکات، ژن بە سەرچاوەی ژیان و چیرۆک و نەریتە زارەکییەکان دەزانێت.

 

”هونەری ئەبستراکت بۆ خۆدەربڕین”

نەعیمە ئۆهمو نازانێت کەی فڵچەیەک هەڵبگرێت و کەی شیعری ئاخاوتنی ئامادە بکات، شێوازی دەربڕینی ئەو بەپێی ئەو دۆخ و دیمەنانەی کە لەبەردەم چاویدان دەگۆڕێت، وتی: من بڕیار نادەم کەی نیگاربکێشم و کەی شیعر بنووسم. داهێنان بەپێی باری سۆزداریم دێت، هەندێکجار شێوەی شیعرێکی ئاخاوتنی وەردەگرێت، جاری دیکەش بە فڵچە وەریدەگێڕم بۆ ئەوەی تابلۆیەکی ئەبستراکت دروستبکەم، لەوانەیە لە چێشتخانەدا سەرقاڵ بم، تەنها بۆ ئەوەی خۆم ببینمەوە کە بەدوای پێنوس و کاغەزێکدا بگەڕێم بۆ ئەوەی دواتر بگەڕێمەوە بۆ تەواوکردنی هەندێک پارچە یەکەم دێڕەکانی پڕۆژەیەکی نیگارکێشان لەسەر کانڤاسەکە دابڕێژە، کە دواتر تەواو دەکەم.

 

پێی وایە هونەرمەندان، بەگشتی، بڕیار نادەن کەی بنووسن یان نیگاربکێشن، کە حاڵەتێکی سۆزدارییە، کە سەردانیان دەکات و ناچاریان دەکات هەستەکانیان بەو شێوەیە وەربگێڕن کە بە گونجاویان دەزانن، بەپێی ئەو بارودۆخەی کە تووشی دەبن.

 

سەبارەت بە هونەری بینراو، ئەو بە شێوازێکی هونەری بینراوی دەزانێت و وتی: من پرۆفیسۆری هونەری بینراوممن لێی خوێندومەتەوە و تایبەتمەند بووم تێیدا، هەروەها وەک نیگارکێشانی دیکە، بە هەموو خوێندنگە کلاسیکییەکاندا تێپەڕیم، لە ڕیالیزم و خوێندنگەکانی دیکەوە دەستم پێکرد، پێش ئەوەی جێگیر بم لەسەر خوێندنگەی ئەبستراکتەکە، کە تێیدا ئەوەم دۆزییەوە کە بەدوایدا دەگەڕام، بۆ من وێنەکێشان ئەو دەرچەیە کە لە ڕێگەیەوە هەست و کاریگەرییەکانم وەرگێڕانم بەبێ ئەوەی بە وشە وەریگێڕم.

ڕوونیکردەوە، کە پێشتر بەشداری لە پێشانگایەکدا کردووە کە لە پەراوێزی ٢٢مین کۆنگرەی گۆڕانی کەشوهەوای نەتەوە یەکگرتووەکان لە مەراکش لە ساڵی ٢٠١٦ بەڕێوەچوو، شانبەشانی هونەرمەندێکی دیکەی بینراو، بە دوو تابلۆی بەشداری کردووە، یەکێکیان بە ناوی "گریان"ە، کە باس لە ژینگە دەکات و تا ئێستاش لە ئەکادیمیای ناوچەیی پەروەردە و ڕاهێنان لە مەراکش نمایش دەکرێت.

 

ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەم شێواز٣ هونەرییە شوێنی زیاتری بۆ دابین دەکات بۆ خۆدەربڕین لەڕێگەی داهێنانی بەردەوامەوە بە بەکارهێنانی میدیای جیاوا، هەروەها وای لێکردووە، کە شێوازی دەربڕینی خۆی دەوڵەمەندتر بکات بە بەکارهێنانی ڕەنگ و شێوە ئەندازەییەکان لەسەر کانڤاسەکە بۆ دروستکردنی ئەزموونێکی بینراوی بەهێزە، جگە لەوەش ئەم شێوازە ئەبستراکتەی کە بانگەوازی خۆی تێدا دۆزیوەتەوە، ئازادی لێکدانەوە پێشکەش بە ئارەزومەندانی هونەری ئەبستراکت دەکات و جۆرێک لە کارلێککردن لە نێوان ئەوان و هونەرمەنددا پەروەردە دەکات بەبێ ئەوەی پێویست بە وشە بکات.

 

نەعیمە ئۆهمو شاعیر و نیگارکێش لە کۆتایی قسەکانیدا جەختی لەوە کردەوە، کە تێکەڵکردنی دوو شێوازی جیاوازی دەربڕین”شیعر و نیگارکێشی” پانتاییەکی گەورەی پێبەخشی بۆ دەربڕینی، لەگەڵ هەموو تەماح و شکست و هیواکانی، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە لە زۆر خاڵدا یەکتر دەبڕن، و دوو ئامرازن کە ئەو ناتوانێت بەبێ ئەو کارە بکات، چونکە دوو پەنجەرەی کراوەن بەڕووی جیهاندا.