لاڤە کوردە

 

ناوەندی هەواڵ-تۆڕە تاوانکارییە ڕێکخراوەکان و باندەکانی بازرگانی کردن بە مرۆڤەوە ڕاستییەکی بەڵگەدارن لە عێراق و هەرێمی کوردستان، کە ژنان و منداڵان دەقۆزنەوە بۆ لەشفرۆشی زۆرەملێ و بازرگانی کردن بە ئەندامەکانی جەستە، ناسەقامگیری ئابووری، ململانێی ناوچەیی، ئاوارەبوون و کەلێنە یاساییەکان ڕێگەیان بەم مافیایە ناوخۆیی و نێودەوڵەتییانە داوە کە ژنانی ناوخۆیی، پەنابەرانی سووریا و کرێکارانی کۆچبەری بیانی بکەنە ئامانج، مەودای هەراسانکردنی سێکسی بە شێوەیەکی باند ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ و ڕاپۆرتە فەرمییەکانی بەدواداچوونی دەوڵەت نیشان دەدەن کە بازرگانی لەشفرۆشی لە ناوچەکەدا بە شێوەیەکی قورس لە دەوری تاوانی ڕێکخراو، تۆڕەکانی بازرگانیکردنی نێودەوڵەتی و ناوخۆیی تۆڕە تاوانکارییەکان لە سەرانسەری عێراقدا کاردەکەن.

 

باندەکان لە عێراق

لە چارەکی یەکەمی ساڵی ٢٠٢٦دا دەسەڵاتدارانی فیدراڵی عێراق ٣٦ تۆڕی تاوانی ڕێکخراویان هەڵوەشاندەوە، کە ٢١ تۆڕی هەراسانکردنی سێکسییان تێدابوو. ئەمەش دوای هەڵوەشاندنەوەی ٩٦ تۆڕی هەراسانکردنی سێکسی دێت لە ساڵی 2025.

 

 بەرزبوونەوەی ڕووداوەکان

ڕاپۆرتێکی بەدواداچوونی مافی مرۆڤی حکومەتی هەرێمی کوردستان ئاشکرایکردووە کە حاڵەتە تۆمارکراوەکانی بازرگانی کردن بە مرۆڤ لە هەرێمی کوردستان نزیکەی دوو هێندە زیادیکردووە، لەگەڵ زیادبوونی حاڵەتەکانی بازرگانی کردن بە سێکسی بە شێوەیەکی بەرچاوو فریودەرانە ژنان وەردەگرن، دواتر دەست بەسەر پاسپۆرتدا دەگرن و هەڕەشەی توندوتیژی بەکاردەهێنن بۆ ناچارکردنیان بۆ کاری سێکسی، هەروەها ئاوارەکانی ناوخۆ (IDPs) و پەنابەران کە لە کامپەکاندا نیشتەجێن بە شێوەیەکی ناڕێژەیی دەکرێنە ئامانج بەهۆی نەبوونی ئاسایشی دارایی و پاراستنی یاسایی نەهێشتنی ئەم تۆڕانە یان پاراستنی ڕزگاربووان.

 

 لە هەرێمی کوردستان، باندە تاوانکارەکان بە پلەی یەکەم لە ڕێگەی بازرگانی کردن بە مرۆڤ و لەشفرۆشی زۆرەملێ و قاچاخچێتی مادەی هۆشبەرەوە ژنان و منداڵانی کچ دەقۆزنەوە. لەبەر ئەوەی دەتوانرێت ڕۆڵی ڕەگەزی نەریتی و نەبینینی ڕێژەیی ژنان بۆ جێبەجێکردنی یاسا چەکدار بکرێت، گروپە تاوانکارییە ڕێکخراوەکان لە ڕێگەی زۆرەملێ و فێڵ و کۆیلایەتی قەرزەوە دەستدەبەن بۆ ژنان.

 

 

 تاوانبارکردنی قوربانی

کەموکوڕییەکی پێکهاتەیی لە یاسا کۆنەکانی لەشفرۆشی و سزادان زۆرجار دەبێتە هۆی دەستگیرکردن و زیندانیکردنی دەسەڵاتداران بۆ دەستگیرکردن و زیندانیکردنی ژنانی لەشفرۆش، لەکاتێکدا موکلیفی پیاو و بەڕێوەبەرانی تۆڕەکان زۆرجار خۆیان لە لێپێچینەوە دەدزنەوە بەهۆی نەبوونی بڕگەی تاوانکاری ڕوون کە کڕیاران دەکاتە ئامانج، تێکەڵکردنی پێناسەکان لە نێوان لەشفرۆشی بە ئەنقەست و بازرگانی کردن بە سێکسی زۆرەملێدا هەندێکجار دەبێتە هۆی ئەوەی سیستمی دادوەری بە هەڵە ڕزگاربووی بازرگانی کردن وەک تاوانبارێک دادگایی بکات.

 

 ستەمکاری کۆمەڵایەتی و ئاسایی کردنەوەی پیاوان

 ترس لە "کوشتنی شەرەف" یان دوورخستنەوەی کۆمەڵایەتی ڕێگری دەکات لە زۆرێک لە قوربانییەکان کە ڕاپۆرتی ئەم باندانە بدەن بە پۆلیس، ژنان ناچار دەبن بیدەنگ بن تا لەناو کۆمەڵگە بە نەفرەت نەکرێن، کۆمەڵگە هەمیشە بە عەقڵیەتێکی پیاوسالاری لە ژنان نزیک دەبێتەوە، ئەم نزیکبوونەوەیە وادەکات ژنان راستییەکان بشاردنەوە، ژنان بە لەشفرۆش ناودەبرێن و بێدەنگ دەبن لە بەرامبەر لەشکڕان، کۆمەلگە هەرگیز پەنجە بۆ لەشکڕان ڕاناکێشێت، ئەو پیاوانەی کە خزمەتگوزاری سێکسی لە پێناو پارەدا پێشکەش دەکەن، بەڕاستی بوونیان هەیە، بەڵام لە ڕووی مێژووییەوە، زاراوەی "لەشفرۆش" بەهۆی داینامیکی دەسەڵاتی کۆمەڵایەتی بەسەر ژناندا دەسەپیندرێت، بووەتە جێندەرییەکی بەرز، ئەمەش چونکە لە مێژوودا، پیاوان وەک بەکارهێنەری سێکسی سەیر دەکران لە کاتێکدا ژنان وەک دابینکەر پێگەیان پێدەدرا. کۆمەڵگە ئەو پیاوانەی ئاسایی کردەوە کە بەدوای ڕەزامەندی سێکسیدا دەگەڕان، بۆیە ئەو چەواشەکارییە نزیکەی تەواو کەوتە سەر ئەو ژنانەی کە خزمەتگوزارییەکە پێشکەش دەکەن نەک ئەو پیاوانەی کە خزمەتگوزارییەکە دەکڕن. زۆرجار چەواشەکارییە کولتوورییەکان سزای ئەو ژنانە دەدەن کە لە دەرەوەی چاوەڕوانییە نەریتییەکانی پاکی سێکسی و ملکەچبوون هەنگاو دەنێرن.

 

شەقامەکان ئاشکران و یاسا بێدەنگە

لەشفرۆشی لە عێراق و هەرێمی کوردستان نایاساییە، واتە هیچ "ناوچەی گڵۆپی سوور"ی دیاریکراو یان بە ئاشکرا دانپێدانراو نییە، بەڵام کاتێک لە هەرێمی کوردستان ڕوودەدات، بە نهێنی لە دەرەوەی شوێنی نیشتەجێبوونی تایبەت، هۆتێلەکان و لە ژێر بەرە بازرگانییەکانی وەک مەساجخانەکان یان ئارایشتگاکاندا کاردەکات، ڕێکخراوە ناحکومییەکان دەستنیشانیان کردووە کە بازرگانی کردن بە سێکس و لەشفرۆشی زۆرجار لە پشت دەرگا داخراوەکانەوە کاردەکەن، لە ناو باڕ و یانە شەوانە و کافێ و خانووە تایبەتەکاندا نەک بە ئاشکرا لەسەر شەقامەکان، بەڵام لە کاتێکدا کە لەشفرۆشی لەسەر شەقامەکان ناسراوە کە لە ناوەندە شارییەکان و بازرگانییەکان لە سەرانسەری هەرێمی کوردستان وعێراقدا ڕوودەدات، شەقامەکان وایان لێهاتووە ناسراون و ژنان بە ئاشکرا دەوەستن تاوەکو لەشکڕان پەیدا دەبن و مامەڵەی کڕین و فرۆشتنی لەش دەکەن.

 

ئەم دیمەنانە نەک ڕاستەوخۆ لەسەر شەقامەکان دەبیندرێن، بەڵکو بە ڤیدیۆ تۆماریش دەکرێن و لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاودەکرێنەوە، شوێنەکان و باندەکان ئاشکران، بەڵام لایەنی ئەمنی و یاسایی هەنگاوی نەگرتووەتەبەر، ئاخۆ یاسا ناتوانێت ڕووبەڕووی باندەکانی لەشکڕین و لەشفرۆشتن ببێتەوە؟ یاخود کەسانی باڵادەست و تۆڕە بارزگانییەکان تێوەگلاون و پرسەکە لەبەردەم کۆمەڵگە ئاسایی کراوە؟