افزایش حضور زنان در پارلمان؛ آیا فرصت‌های ورود به پارلمان مراکش برابر است؟
آیا افزایش شمار نمایندگان زن در پارلمان مراکش نشان‌دهنده بهبود فرصت‌های زنان برای ورود به نهاد قانون‌گذاری است، یا تداوم چالش‌های اجتماعی و سیاسی همچنان از شکاف میان دستاوردهای موجود و نمایندگی مطلوب زنان حکایت دارد؟
حنان حارت
مراکش- نتایج انتخابات پارلمانی مراکش که در ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶ برگزار شد، نشان می‌دهد شمار زنان حاضر در مجلس نمایندگان از ۹۶ نفر در انتخابات سال ۲۰۲۱ به ۱۰۷ نفر از مجموع ۳۹۵ نماینده افزایش یافته است. به این ترتیب، سهم زنان از کرسی‌های پارلمان از حدود ۲۴٫۳ درصد به ۲۷٫۱ درصد رسیده است.
با وجود این افزایش، شرایط ورود زنان به پارلمان و میزان برخورداری آنان از فرصت‌های برابر در رقابت‌های انتخاباتی همچنان از موضوعات مهم در بررسی روند مشارکت سیاسی زنان در مراکش است.
بر اساس آمارها، ۹۰ زن از طریق حوزه‌های انتخاباتی منطقه‌ای و ۱۷ زن از طریق حوزه‌های انتخاباتی محلی به پارلمان راه یافته‌اند. این در حالی است که در انتخابات سال ۲۰۲۱، تنها شش زن از حوزه‌های محلی انتخاب شده بودند. همچنین، زنان ریاست ۱۲۱ فهرست انتخاباتی محلی را از مجموع ۱۶۱۵ فهرست بر عهده داشتند؛ یعنی حدود ۷٫۵ درصد از کل فهرست‌ها.
این آمارها نشان می‌دهد که حضور زنان در حوزه‌های انتخاباتی مختلف یکسان نیست و همچنان درباره فرصت‌های آنان برای رقابت مستقیم با دیگر نامزدها پرسش‌هایی وجود دارد. در این میان، تأیید نامزدی از سوی احزاب و برخورداری از منابع مالی لازم برای تبلیغات انتخاباتی، نقش مهمی در موفقیت نامزدهای زن دارد.
مبارزه با فساد و مقابله با خشونت دیجیتال
کلثوم مستقیم، فعال سیاسی و حقوقی، در ارزیابی افزایش حضور زنان در پارلمان معتقد است که مسئله فقط تعداد کرسی‌هایی نیست که زنان به دست آورده‌اند؛ بلکه باید دید چه برنامه‌هایی ارائه می‌کنند، تا چه اندازه به نیازهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی مردم پاسخ می‌دهند و چه توانایی‌ای برای مقابله با فقر، محرومیت و فساد دارند.
او در همین زمینه این پرسش را مطرح می‌کند: «چه نوع زنانی را می‌خواهیم؟» به باور او، باید زنانی به پارلمان راه یابند که بتوانند از منافع مردم دفاع کنند و با فساد مبارزه کنند؛ نه اینکه صرفاً تعداد زنان در نهادهای انتخابی افزایش یابد.
او تأکید می‌کند که اهمیت حضور زنان در سیاست به نقشی بستگی دارد که در فعالیت‌های سیاسی ایفا می‌کنند و به اینکه آیا حضور آنان در جایگاه‌های مسئولیت به تدوین و اجرای سیاست‌هایی منجر می‌شود که پاسخ‌گوی خواسته‌ها و نیازهای مردم باشد یا خیر.
این فعال سیاسی درباره روند انتخابات نیز می‌گوید که نحوه معرفی و تأیید نامزدها از سوی احزاب، انتظارات جریان چپ را برآورده نکرده است. او تأکید دارد که انتخاب نامزدها باید بر اساس شایستگی و توانایی فعالیت سیاسی انجام شود، نه میزان برخورداری آنان از امکانات مالی.
به گفته او، نقش پول در انتخابات به برابری فرصت‌ها آسیب می‌زند و ممکن است توانایی زنان را برای رقابت و رسیدن به جایگاه‌های بالاتر محدود کند. بنابراین، تحقق برابری جنسیتی در نمایندگی سیاسی، تنها به افزایش تعداد زنان وابسته نیست، بلکه مستلزم از میان برداشتن موانعی است که راه ورود آنان به مراکز تصمیم‌گیری را دشوار می‌کنند.
او همچنین به خشونت دیجیتال علیه نامزدهای زن اشاره می‌کند و آن را «وبایی خاموش می‌داند که جامعه مراکش را از درون می‌فرساید». به گفته او، این رفتارها نه‌تنها به کرامت زنان آسیب می‌رسانند، بلکه می‌توانند مشارکت سیاسی آنان را نیز تحت تأثیر قرار دهند و برخی از زنان را از نامزدی در انتخابات یا قرار گرفتن در صدر فهرست‌های انتخاباتی منصرف کنند؛ مسئله‌ای که فرصت رقابت را برای آنان محدود می‌سازد.
برای مقابله با این پدیده، او بر ضرورت هماهنگی میان انجمن‌های مدنی و احزاب سیاسی و افزایش آگاهی عمومی درباره پیامدهای خشونت دیجیتال تأکید می‌کند. به باور او، نهادهای آموزشی نیز باید در این زمینه مشارکت داشته باشند تا بتوان با رفتارهایی که مانع حضور زنان در عرصه عمومی می‌شوند، مقابله کرد.
او در پایان ابراز امیدواری می‌کند که زنان در آینده حضوری مؤثرتر و شایسته‌تر در عرصه سیاسی داشته باشند و مشارکت آنان در انتخابات پیش رو بیش از گذشته گسترش یابد.
مشارکت زنان در انتخابات همچنان محدود است
زهره الشاکر، فعال انجمن‌های مدنی، نیز معتقد است که مشارکت زنان در آخرین انتخابات پارلمانی پیشرفت قابل‌توجهی داشته است؛ هرچند آنان همچنان با فشارهای اجتماعی و دشواری‌های ناشی از زندگی در جامعه‌ای محافظه‌کار روبه‌رو هستند.
او می‌گوید این حضور به‌آسانی به دست نیامده، بلکه زنان برای ورود به عرصه سیاست و شرکت در رقابت‌های انتخاباتی ناچار بوده‌اند بر موانع و مشکلات متعددی غلبه کنند. با این حال، به باور او، پیشرفت حاصل‌شده با وجود اهمیتش، همچنان محدود است و هنوز نتوانسته خواسته‌ها و انتظارات مربوط به حضور پررنگ و تأثیرگذار زنان در پارلمان را برآورده کند.
او تأکید می‌کند که افزایش شمار زنانی که به پارلمان راه می‌یابند، لزوماً به معنای تحقق سطح مطلوب نمایندگی زنان نیست. ازاین‌رو، باید تلاش‌ها برای تقویت مشارکت سیاسی زنان و فراهم کردن فرصت‌های بیشتر برای ورود آنان به نهادهای انتخابی ادامه یابد.
زهره الشاکر در پایان ابراز امیدواری می‌کند که در انتخابات آینده، سهم زنان از نمایندگی سیاسی افزایش یابد و زنان مراکشی بتوانند حضور مؤثرتر و پررنگ‌تری در عرصه سیاست داشته باشند؛ حضوری که تجربه آنان را به الگویی قابل‌توجه در سطح ملی و بین‌المللی تبدیل کند.