سقط جنین، مرگ و بیماری؛ بازگشت اجباری افغانها از پاکستان بهعنوان «بحران انسانی»
گزارشهای محلی و سازمانهای حقوق بشری میگویند اخراج گسترده افغانها از پاکستان در ماههای اخیر به افزایش سقطجنین، مرگومیر و شیوع بیماری در میان بازگرداندهشدگان انجامیده و نظام بهداشتِ افغانستان را با موجی از نیازهای فوری و کمبود منابع روبهرو کرده است
مرکز خبر- وبسایت خبری زنان افغانستان (AWNA) در ۳ ژانویه، در گزارشی مستند از پیامدهای انسانی موج اخراجها از پاکستان نوشته است که زنان حامله و کودکان بیشترین آسیب را متحمل شدهاند؛ موارد ثبتشده شامل سقطهای خودبهخودی ناشی از استرس و سفرهای دشوار، مرگومیر مادران و کودکان و افزایش موارد بیماریهای قابلپیشگیری است.
نهادهای بینالمللی و امدادی هشدار دادهاند که ابعاد این بازگشتها فراتر از آمارِ ورودی مرزی است؛ دفتر هماهنگی کمکهای بشردوستانه سازمان ملل ReliefWebگزارشهای مرتبط اعلام کرده که تنها از پاکستان تا ۱۳ دسامبر ۲۰۲۵، حدود ۹۴۲هزار افغان بازگشتهاند و مجموع بازگشتها از پاکستان و ایران در سال جاری به حدود ۲.۸ میلیون نفر رسیده است. رقمی که فشار قابلتوجهی بر ظرفیتهای محدودِ سرپناه، سلامت و معیشت در افغانستان وارد میکند.
سازمانهای حقوق بشری بینالمللی از جمله عفو بینالملل و دیدهبان حقوقبشر میگویند بازگرداندن اجباری میلیونها نفر- بسیاری از آنان صاحبِ مدارک ثبتشده و خانوادههایی که سالها در پاکستان ساکن بودهاند- ناقضِ تعهدات بینالمللی است و میتواند بازگشت به «محکومیتِ معاشی و بهداشتی» برای بازداشتیها و خانوادههایشان را به دنبال داشته باشد. عفو بینالملل ضمن محکومکردن این سیاستها خواستار توقف فوری اخراجهای اجباری شده است.
پزشکان بدون مرز و سایر نهادهای امدادی گزارش میدهند که موج بازگشتها باعث شده بسیاری از بازگشتکنندگان از ترس دستگیری یا تعقیب، پیش از جستجوی مراقبتهای پزشکی فرار کنند؛ همچنین کمبود دارو، دسترسی نامناسب به مراقبتهای قبل از زایمان و نبود امکانات قرنطینه برای بیماریهای واگیردار، خطرات بهداشتی را تشدید کرده است. این نهادها تأکید میکنند که نیاز به واکنش فوریِ بشردوستانه، تأمین پناهگاه موقت و خدمات بهداشتی اورژانسی وجود دارد.
مقامهای پاکستانی سیاستهایشان را «تنظیم حضورِ غیرقانونی» و نگرانیهای امنیتی عنوان کردهاند؛ با این حال، گزارشها و تحلیلهای حقوق بشری نشان میدهد که بسیاری از بازگرداندهشدگان حامل مدارکی رسمی یا پیوندهای طولانیمدت با پاکستان بودهاند و بازگردانی اجباری آنان خطرات محافظت بینالمللی را بههمراه دارد. ناظران هشدار میدهند که بازگشتهای گسترده میتواند زمینهساز افزایش بیثباتی محلی، فقر و جابجایی مجدد در داخلِ افغانستان شود.
در خاتمه، منابع محلی مستندات میدانی و روایتِ خانوادهها را منتشر کردهاند که نمونههایی از پیامدهای فوری انسانی را نشان میدهد؛ سازمانهای امدادی بینالمللی خواستار همکاری فوری میان کشورهای همسایه، سازمان ملل و نهادهای مالی برای ارائه کمکهای اضطراری و جلوگیری از گسترش بحران انسانی شدهاند.