بمباران پتروشیمیها و تهدید سلامت؛ از خطای مکانیابی تا خطرات رادیواکتیو
همزمان با توزیع قرص ید در بوشهر، نگرانیها از پیامدهای سلامتمحور بمباران نیروگاههای پتروشیمی و استقرار آنها در مناطق مسکونی و بحرانی افزایش یافته است.
مرکز خبر- معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی از توزیع ۱۸۰ هزار عدد قرص ید در شهر بوشهر خبر داده و اعلام کرده است که این اقدام بر اساس تصمیمگیری ستاد مدیریت بحران انجام شده است. به گفته او، از همان ابتدا تمامی مراکز جامع سلامت با فرمها و دستورالعملهای مشخص، توزیع این قرصها را آغاز کردهاند و اکنون نیز این قرصها در دسترس شهروندان قرار دارد.
بر اساس این دستورالعملها، در صورت وقوع یا پیشبینی بحران پرتویی، مصرف قرص ید از ۲۴ ساعت قبل تا ۴ ساعت پس از حادثه توصیه میشود و برای هر فرد یک قرص در نظر گرفته شده است، هرچند میزان مصرف بسته به سن متفاوت است.
در حوادث پرتویی، ید رادیواکتیو آزاد شده و غده تیروئید آن را جذب میکند؛ مصرف این قرصها با اشباع تیروئید از ید پایدار، مانع جذب مواد رادیواکتیو و آسیب به این غده میشود.
با این حال، توزیع قرص ید خود نشانهای از سطح بالای نگرانی نسبت به پیامدهای احتمالی حملات به زیرساختهای صنعتی است؛ بهویژه نیروگاهها و مجتمعهای پتروشیمی که هدف بمباران جنگ قرار میگیرند.
این حملات نهتنها خسارات مستقیم به زیرساختها وارد میکند، بلکه با آزادسازی مواد شیمیایی و آلایندههای خطرناک، سلامت ساکنان مناطق اطراف را بهطور جدی تهدید میکند. انتشار گازهای سمی، ترکیبات شیمیایی خطرناک و احتمال نشت مواد آلاینده، میتواند به افزایش بیماریهای تنفسی، پوستی و حتی سرطان در میان شهروندان منجر شود.
در کنار انتقاد از حملات، یکی از محورهای مهم نقد به سیاستگذاری داخلی بازمیگردد؛ جایی که بسیاری از این نیروگاهها و صنایع پتروشیمی در نزدیکی یا حتی در دل مناطق مسکونی احداث شدهاند.
این نوع مکانیابی، در شرایط عادی نیز با خطرات زیستمحیطی و بهداشتی همراه است، اما در شرایط جنگی عملاً جمعیت غیرنظامی را در معرض مستقیم تهدید قرار میدهد. افزون بر این، بخش قابلتوجهی از این صنایع در «مناطق ممنوعه بحرانی» مستقر شدهاند؛ مناطقی که نهتنها با کمآبی شدید مواجهاند، بلکه اساساً استانداردهای لازم برای استقرار صنایع آببر و آلاینده را ندارند. کارشناسان معتقدند این سیاستگذاریها در مواردی با هدف توجیه پروژههایی مانند سدسازی و انتقال آب بینحوضهای برای تأمین نیاز این صنایع صورت گرفته است؛ رویکردی که خود به تشدید بحرانهای زیستمحیطی و نابرابری منطقهای انجامیده است.
در چنین شرایطی، ترکیب حملات نظامی و سیاستهای نادرست توسعه صنعتی، یک تهدید چندلایه برای سلامت عمومی ایجاد کرده است، تهدیدی که تنها به لحظه انفجار محدود نمیشود، بلکه آثار آن میتواند سالها در محیط زیست و بدن انسان باقی بماند.
در همین راستا، تجربه جنگ آمریکا و عراق نیز نشان میدهد که پیامدهای پرتویی و شیمیایی میتوانند بسیار ماندگار باشند. استفاده از مواد رادیواکتیو در جنگ عراق توسط آمریکا، از جمله اورانیوم ضعیفشده، نمونهای از این خطرات است که آثار آن هنوز در محیط باقی مانده است. این ذرات میتوانند با هر موج ریزگرد و گردوغبار جابهجا شده و به مناطق وسیعی، بهویژه شهرهای مرزی روژهلات کوردستان، منتقل شوند. استنشاق این ذرات آلوده میتواند خطر ابتلا به بیماریهای جدی از جمله سرطان را افزایش دهد و سلامت نسلهای آینده را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
در مجموع، آنچه امروز در بوشهر و دیگر مناطق مشابه جریان دارد، صرفاً یک اقدام پیشگیرانه بهداشتی نیست، بلکه هشداری جدی درباره پیامدهای همزمان جنگ، سیاستگذاری صنعتی و بیتوجهی به اصول ایمنی و زیستمحیطی است؛ وضعیتی که بیشترین هزینه آن را شهروندان عادی با سلامت و زندگی خود میپردازند.