مرکز خبر- شهر باستانی میرا (Myra) که در بخش دمره از استان آنتالیای ترکیه قرار دارد، یکی از مهم‌ترین مراكز تاریخ تمدن لیکیا (Lycia) به شمار می‌رود. اگرچه تاریخ دقیق بنیاد نهاده شدن این شهر مشخص نیست، اما گورهای صخره‌ای، سنگ‌نوشته‌های لیکیایی و سکه‌های یافت‌شده نشان می‌دهند که میرا دست‌کم از سده پنجم پیش از میلاد وجود داشته است. از این رو، میرا را نباید تنها یک شهر کهن، بلکه باید محوطه‌ای تاریخی دانست که ردپای ساختارهای گوناگون اجتماعی و فرهنگی را در طول سده‌ها در خود جای داده است.

میرا یکی از شش شهر بزرگ اتحادیه لیکیا و مرکزی کلیدی با حق سه رأی در این اتحادیه بود. اهمیت سیاسی و اقتصادی این شهر به‌ویژه در دوره رومیان افزایش یافت. سده دوم میلادی، دوران شکوفایی و توسعه بزرگ میرا بود؛ بسیاری از بناها ساخته شدند و بناهای موجود مورد مرمت قرار گرفتند. ارتباط میرا با دریا از طریق بندر نزدیک آن، «آندریاکه» (Andriake) تأمین می‌شد. به این ترتیب، شهر نه تنها از نظر سیاسی و مذهبی، بلکه از جنبه بازرگانی نیز به مرکزی تعیین‌کننده بدل شد.

 

معماری چشمگیر و فضاهای حافظه جمعی

از جمله برجسته‌ترین آثار برجامانده در میرا، گورهای صخره‌ای آن است. این گورها نمونه‌هایی از معماری خانه‌های چوبی لیکیا را نشان می‌دهند که بر سنگ و صخره تطبیق یافته‌اند. برخی از این گورها با سنگ‌نگاره‌ها و برجسته‌کاری‌هایی، درگذشتگان و خویشاوندانشان را به تصویر می‌کشند و بر برخی دیگر سنگ‌نوشته‌هایی حک شده است.

بنابراین، گورهای صخره‌ای میرا تنها بناهایی باستان‌شناختی مرتبط با مرگ نیستند؛ بلکه فضاهایی از حافظه جمعی جامعه‌اند که نشان می‌دهند یک تمدن چگونه خود و هویتش را بازنمایی می‌کرده است.

 

ایزدبانو در جهان باورهای مذهبی میرا

یکی از مهم‌ترین عواملی که میرا را در حوزه «تاریخ زنان» حائز اهمیت می‌سازد، حضور پررنگ و نیرومند فیشور و تصویر «ایزدبانو» (خدای زن) در جهان مذهبی این شهر است. گفته می‌شود آرتمیس، ایزدبانوی شهر میرا، پیوندی عمیق با «کبله» (Kybele)، ایزدبانوی کهن تمدن آناتولی دارد. ضرب تصویر آرتمیس به شکل و شمایل کبله بر روی سکه‌های باستانی میرا، نشانه مهمی از این سنت مذهبی است.

شهر باستانی میرا با قدمتی بیش از ۲۵۰۰ سال، یکی از مراکز برجسته لیکیا و شاهدی پراهمیت بر تاریخ آناتولی است. گورهای صخره‌ای، کتیبه‌ها، سکه‌ها، تئاتر باستانی و بندر آندریاکه همگی گواهی می‌دهند که این محوطه تنها یک مرکز سیاسی نبوده، بلکه جامعه‌ای زنده و پویا را در خود جای داده بود.

 

منبعی ارزشمند برای پژوهش در جایگاه زنان

از منظر تاریخ زنان، یکی از برجسته‌ترین و مطمئن‌ترین ابعاد شهر میرا، سنت مذهبی آرتمیس-کبله است. بازنمایی قدرتمند چهره ایزدبانو بر روی سکه‌های شهر، اهمیت نمادهای مذهبی زن‌محور را در زیست فرهنگی میرا آشکار می‌سازد. همچنین پرتره‌های خانوادگی و فردی حک‌شده بر گورهای صخره‌ای، منبعی ارزشمند برای مطالعه و بررسی جایگاه زنان در حافظه جمعی محسوب می‌شوند.

از این رو، می‌توان میرا را نه تنها به عنوان یک «شهر باستانی»، بلکه به عنوان «مکان-حافظه‌ای» دید که در آن ردپای تاریخی جامعه، باورها، روابط خانوادگی و نقش زنان را می‌توان در کنار یکدیگر بازخوانی کرد.