ماری؛ شهری باستانی در میان‌رودان که پیش از اسکندریه بزرگ‌ترین کتابخانه جهان را داشت

شهر باستانی ماری با قدمتی بیش از پنج هزار سال، یکی از مهم‌ترین مراکز تمدن میان‌رودان و دارنده یکی از بزرگ‌ترین آرشیوهای جهان باستان بود؛ میراثی تاریخی که امروز با تهدید جنگ و افراط‌گرایی روبه‌روست.

مرکز خبر- پیدایش شهر باستانی ماری به حدود ۳۰۰۰ سال پیش از میلاد بازمی‌گردد و این شهر به‌عنوان یکی از مهم‌ترین دولت‌شهرهای وابسته به تمدن‌های سومری و آموری شناخته می‌شد. ماری بین سال‌های ۲۹۰۰ تا ۱۷۵۹ پیش از میلاد به اوج شکوفایی خود رسید و مورخان آن را پس از بابل، دومین شهر مهم میان‌رودان می‌دانند.

این شهر در امتداد رود فرات بنا شد و به‌دلیل نظام پیشرفته کشاورزی و شبکه گسترده تجاری، به یکی از مراکز مهم اقتصادی منطقه تبدیل شد. ماری همچنین بر مسیرهای تجاری میان قلب میان‌رودان و مناطق شمالی تسلط داشت و همین موضوع آن را به یکی از مهم‌ترین مراکز راهبردی و تجاری آن دوران بدل کرده بود. این شهر دارای طراحی شهری پیشرفته و سیستم دفاعی دوگانه بود؛ دیوارهای بیرونی از شهر در برابر سیلاب محافظت می‌کردند و دیوارهای داخلی برای مقابله با حملات نظامی ساخته شده بودند.

      

کاوش‌های باستان‌شناسی در ماری شمار زیادی آثار متعلق به حدود ۲۵۰۰ سال پیش از میلاد را آشکار کرده است؛ از جمله زیگورات ایشتار، گنجینه‌های سلطنتی و آرشیوی عظیم شامل بیش از ۲۰ هزار لوح میخی. این آرشیو که با نام «لوح‌های ماری» شناخته می‌شود، از سوی بسیاری از پژوهشگران بزرگ‌ترین کتابخانه جهان باستان پیش از کتابخانه اسکندریه به شمار می‌رود.

نوشته‌های موجود در این آرشیو اطلاعات گسترده‌ای درباره زندگی سیاسی، اجتماعی و مذهبی آن دوران ارائه می‌دهند. همچنین معابد بزرگی برای ایشتار (اینانا)، داگان و نینی‌زازا، مجسمه‌های نذری، کانال‌های آبی، دیوارهای شهر و آرامگاه‌های سلطنتی در این منطقه کشف شده‌اند.

دوران شکوه ماری در زمان پادشاه بابلی، حمورابی، پایان یافت. این شهر بین سال‌های ۱۷۶۰ تا ۱۷۵۷ پیش از میلاد هدف حملاتی قرار گرفت که بخش بزرگی از آن را به آتش کشید و ویران کرد.

شهر باستانی ماری نخستین بار در سال ۱۹۳۳ کشف شد و از آن زمان تاکنون، به‌ویژه توسط هیئت‌های باستان‌شناسی فرانسه، کاوش‌ها در آن ادامه دارد.

یونسکو در سال ۱۹۹۹ شهر ماری را در فهرست موقت میراث جهانی ثبت کرد و روند بررسی برای ثبت دائمی آن همچنان ادامه دارد. با این حال، قرار گرفتن این منطقه در سال‌های اخیر تحت کنترل گروه‌های مسلح وابسته به داعش و القاعده، نگرانی‌های جدی درباره سرنوشت این میراث تاریخی به وجود آورده است.