روزنامهنگاران زن میان تبعیض و حذف؛ چالشهای زنان در مؤسسات رسانهای
روزنامهنگاری نقش مهمی در شکلدهی افکار عمومی دارد و با افزایش حضور زنان در رسانهها، پرسشهایی درباره میزان برخورداری آنها از فرصتهای برابر در مؤسسات خبری و امکان رسیدنشان به جایگاههای اثرگذار و تصمیمگیری مطرح شده است.
اسماء فتحی
قاهره - با وجود موفقیتهای چشمگیری که بسیاری از زنان روزنامهنگار در حوزههایی مانند گزارشهای تحقیقی، پوششهای میدانی و روزنامهنگاری پژوهشی به دست آوردهاند، آنها همچنان با چالشهای پیچیدهای در محیط رسانه روبهرو هستند؛ چالشهایی که به فضای کاری، شیوههای مدیریتی و نگاه سنتی جامعه به نقش زنان مربوط میشود.
در شرایطی که رسانهها با سرعت در حال تحولاند، موضوعاتی مانند برابری، امنیت شغلی و داشتن محیط کاری امن، به بخش مهمی از بحثهای مربوط به آینده روزنامهنگاری تبدیل شده است. همچنین نیاز به ایجاد نهادهای رسانهای عادلانهتر که بتوانند بدون تبعیض از تواناییهای حرفهای افراد استفاده کنند، بیش از گذشته احساس میشود.
این مشکلات فقط به تبعیض شغلی محدود نیست، بلکه مواردی مانند آزار جنسی، مزاحمت و انگزنی اجتماعی را هم شامل میشود؛ آن هم در حالی که سازوکار روشنی برای تضمین امنیت و عدالت در محیط کار روزنامهنگاران زن وجود ندارد.
زنان روزنامهنگار از همان ابتدا به حاشیه رانده میشوند
فاتن صبحی، روزنامهنگار، درباره تبعیضهایی که زنان در مؤسسات رسانهای با آن روبهرو هستند گفت حذف و کنار گذاشتن زنان از همان مرحله نخست تقسیم پروندهها و انتخاب خبرنگاران برای بخشهای مختلف آغاز میشود.
او توضیح داد که معمولاً خبرنگاران زن به حوزههایی فرستاده میشوند که برخی مدیران آنها را «کماهمیتتر» میدانند، در حالی که پروندههای مهمی مانند قوه قضائیه، پارلمان و ریاستجمهوری بیشتر به خبرنگاران مرد سپرده میشود. به گفته او، این تقسیمبندی بیشتر بر پایه نگاههای کلیشهای درباره نقش زنان است تا شایستگی حرفهای.
او همچنین به تفاوت آشکار در فرصتهای آموزشی، ارتقای شغلی و میزان حقوق اشاره کرد و گفت حقوق و پاداشها اغلب به نفع مردان است، چون این تصور وجود دارد که مردان «بیشتر تلاش میکنند» یا بهتر میتوانند فشار کاری را تحمل کنند.
فاتن صبحی افزود که بسیاری از مؤسسات رسانهای، خبرنگاران زن را از فرصتهای سفر یا پوششهای خبری مهم کنار میگذارند، با این توجیه که حضور یک زن «مسئولیت بیشتری» ایجاد میکند. این مسئله باعث میشود بسیاری از زنان از فرصتهای مهم حرفهای برای پیشرفت محروم شوند.
تبعیض فقط به کار محدود نمیشود
فاتن صبحی تأکید کرد که تبعیض تنها در تقسیم کار یا فرصتهای ارتقا دیده نمیشود، بلکه امنیت شغلی زنان را هم تحت تأثیر قرار میدهد. به گفته او، هنگام تعدیل نیرو در مؤسسات رسانهای، زنان بیشتر در معرض اخراج یا پایان قرارداد قرار دارند.
او گفت برخی مدیران زنان را به دلیل احتمال ازدواج، بارداری یا مسئولیتهای خانوادگی، «بار اضافی» میدانند و همین نگاه بر استخدام و ادامه همکاری با آنها اثر میگذارد.
او همچنین از مزاحمتها و تخلفاتی سخن گفت که بسیاری از زنان روزنامهنگار در محیط کار تجربه میکنند؛ از جمله آزار جنسی، تعقیب، تبعیض جنسیتی و حتی حملات و مزاحمتها در شبکههای اجتماعی یا از سوی برخی افراد جامعه. این مسائل فشار روانی و حرفهای زیادی به آنها وارد میکند.
به گفته او، برخی خانوادهها هم به دلیل نگرانی از ناامن بودن فضای رسانهای، بر زنان خبرنگار فشار وارد میکنند؛ بهویژه در شرایطی که حمایت کافی و سازوکار مؤثری برای شکایت وجود ندارد.
نبود قوانین روشن، بحران را شدیدتر کرده است
فاتن صبحی یکی از مهمترین مشکلات فضای رسانهای را نبود مقررات شفاف برای تنظیم محیط کار و جلوگیری از تبعیض میان زنان و مردان دانست.
او گفت بسیاری از مؤسسات رسانهای سازوکار مشخصی برای گزارش تخلفات یا تبعیض ندارند و روند امنی هم برای پیگیری شکایتها وجود ندارد؛ روندی که بتواند از گزارشدهندگان و شاهدان در برابر انگزنی یا انتقام شغلی محافظت کند.
او توضیح داد که بسیاری از زنان روزنامهنگار از ترس از دست دادن شغل یا بدنام شدن در فضای رسانهای، درباره آزارها و مشکلاتی که تجربه میکنند سکوت میکنند. به گفته او، اگر زنی بهعنوان فردی شناخته شود که «دردسر ایجاد میکند» یا از مدیران و همکارانش شکایت کرده، اعتبار حرفهایاش ممکن است آسیب جدی ببیند.
او همچنین از نبود آموزش و آگاهیبخشی برای سردبیران و مدیران رسانه درباره مفاهیم برابری، تبعیض و شیوه ایجاد محیط کاری امن برای زنان انتقاد کرد.
درخواست برای محیط رسانهای عادلانهتر و امنتر
فاتن صبحی پیشنهادهایی را برای بهبود وضعیت زنان روزنامهنگار مطرح کرد و بر ضرورت نقشآفرینی جدیتر سندیکای روزنامهنگاران مصر در پیگیری شرایط کاری رسانهها تأکید داشت.
او خواستار برگزاری نشستها و بازدیدهای دورهای از مؤسسات رسانهای برای بررسی محیط کار و شنیدن مشکلات خبرنگاران شد. همچنین بر تدوین آییننامههای داخلی و منشور اخلاقی برای تضمین برابری و جلوگیری از تبعیض در رسانهها تأکید کرد.
او همچنین ایجاد سازوکارهای روشن و امن برای گزارش آزارها و تخلفات را ضروری دانست و خواستار تضمینهای واقعی برای حمایت از گزارشدهندگان، قربانیان و شاهدان شد تا به دلیل شکایت، شغل یا اعتبارشان را از دست ندهند.
به گفته او، نبود چنین حمایتهایی باعث میشود بسیاری از زنان روزنامهنگار از ترس پیامدهای شغلی و اجتماعی سکوت کنند. بنابراین، حل این بحران نیازمند دخالت جدی نهادهای مسئول برای حمایت از زنان در محیط رسانه و فراهم کردن فرصت برابر برای پیشرفت حرفهای آنهاست.
چالشهایی که زنان روزنامهنگار در مؤسسات رسانهای با آن روبهرو هستند، نشان میدهد که بازنگری جدی در محیط کار رسانهای ضروری است؛ بازنگریای که برابری، فرصتهای برابر و حمایت در برابر همه شکلهای تبعیض و سوءرفتار را تضمین کند.
این مشکلات همچنین نشان میدهد پیشرفت رسانه فقط به آزادی بیان یا بهبود وضعیت اقتصادی مؤسسات وابسته نیست، بلکه به توانایی آنها در ایجاد محیطی حرفهای و عادلانه بستگی دارد؛ محیطی که حقوق همه کارکنان را بدون تبعیض جنسیتی محترم بشمارد.
تا زمانی که سازوکارهای روشن برای حمایت، گزارشدهی و پاسخگویی وجود نداشته باشد، بسیاری از زنان روزنامهنگار همچنان در معرض حذف، انگزنی یا سکوت اجباری خواهند بود؛ زیرا از دست دادن شغل یا مواجهه با فشارهای بیشتر میترسند. همین مسئله ضرورت اقدام جدیتر نهادهای رسانهای و صنفی برای تدوین سیاستهای شفاف و تضمین عدالت و امنیت حرفهای را دوچندان میکند.
حمایت از زنان روزنامهنگار و توانمندسازی آنها، بخش مهمی از ساختن رسانهای متنوعتر، مستقلتر و توانمندتر در بازتاب صداها و مسائل مختلف جامعه است. حضور زنان در روزنامهنگاری فقط مسئلهای مربوط به زنان نیست، بلکه به کیفیت خود رسانه و توانایی آن در ارائه تصویری عادلانهتر و کاملتر از واقعیت مربوط میشود.