اسماء فتحی

قاهره – مسئله توانمندسازی زنان جوان در حوزه‌های حقوقی و جنبش‌های زنان، بار دیگر بحث‌های گسترده‌ای را درباره میزان آمادگی نهادها و جوامع عربی برای پذیرش نسل جدید زنان در عرصه عمومی مطرح کرده است؛ به‌ویژه در شرایطی که نگاه سنتی به زنان، سلطه ساختارهای مردسالار و استمرار قوانین تبعیض‌آمیز، همچنان بر زندگی زنان در بسیاری از کشورهای عربی سایه انداخته است.

این بحث در حالی مطرح می‌شود که زنان در بخش بزرگی از جهان عرب، علاوه بر تبعیض‌های اجتماعی و حقوقی، با پیامدهای جنگ، خشونت، فقر، آوارگی و ناامنی نیز مواجه هستند؛ شرایطی که آنان را به یکی از آسیب‌پذیرترین گروه‌های اجتماعی تبدیل کرده است.

 

زنان جوان؛ محور ادامه مبارزه برای برابری

سعاد ابودیه، فعال حقوق زنان و حقوق بشر، که سال‌ها در فلسطین و اردن در حوزه دفاع از حقوق زنان فعالیت کرده، درباره وضعیت زنان جوان در جنبش‌های حقوقی و فمینیستی منطقه، بر ضرورت تربیت نسل تازه‌ای از زنان و مردان آگاه به مسائل برابری تأکید کرد.

او گفت که هرگونه تغییر واقعی در جوامع، بدون مشارکت نسل جوان ممکن نیست و انتقال تجربه‌ها، دانش و دستاوردهای سال‌ها مبارزه مدنی و حقوقی به زنان و مردان جوان، لازمه ادامه مسیر عدالت‌خواهی است.

به گفته این فعال حقوق بشر، آموزش زنان و مردان جوان درباره دفاع از حقوق زنان و مبارزه با تبعیض، زمینه شکل‌گیری نسلی را فراهم می‌کند که بتواند در آینده برای اصلاح قوانین و تغییر نگاه‌های تبعیض‌آمیز اجتماعی مبارزه کند.

او تأکید کرد که سازمان‌های جامعه مدنی، به‌ویژه نهادهای مدافع حقوق زنان، باید سرمایه‌گذاری بیشتری روی نسل جوان انجام دهند؛ زیرا آینده جنبش‌های زنان به حضور و مشارکت مؤثر این نسل وابسته است.

 

حذف تدریجی زنان جوان از نهادهای مدنی

سعاد ابودیه در بخش دیگری از سخنانش، به پدیده حذف و به حاشیه راندن زنان جوان در برخی نهادهای حقوقی و فمینیستی اشاره کرد و گفت که برای سال‌های طولانی، بسیاری از نشست‌ها، کنفرانس‌ها و فعالیت‌های مدنی در انحصار چهره‌های ثابت و محدود بوده است.

او این وضعیت را «چالشی جدی» توصیف کرد و افزود: «هیچ جنبش حقوقی یا زنانه‌ای نمی‌تواند در صورتی که تنها به گروهی محدود از افراد متکی باشد، تداوم پیدا کند.»

این فعال حقوق زنان معتقد است که اگرچه برخی نهادها طی سال‌های اخیر متوجه ضرورت مشارکت زنان و مردان جوان شده‌اند، اما این اقدامات همچنان محدود و شکننده است و در بسیاری از موارد، حضور زنان جوان بیشتر جنبه نمادین دارد تا مشارکت واقعی در تصمیم‌گیری. او تأکید کرد که زنان جوان نباید صرفاً بخشی از تصویر ظاهری فعالیت‌های مدنی باشند، بلکه باید در فرایند تصمیم‌سازی، رهبری و تعیین سیاست‌ها نقش واقعی ایفا کنند.

 

ساختار مردسالار؛ مانعی در برابر حضور زنان

این فعال حقوق بشر با اشاره به تداوم ساختارهای مردسالار در کشورهای عربی گفت که زنان همچنان در خانواده، بازار کار و عرصه عمومی با تبعیض گسترده روبه‌رو هستند. او افزود که قوانین تبعیض‌آمیز، از جمله برخی قوانین مربوط به احوال شخصیه، مجازات‌ها و سایر مقررات حقوقی، هنوز در بسیاری از کشورهای عربی علیه زنان عمل می‌کنند و نیازمند اصلاحات اساسی هستند.

به گفته او، زنان جوان هنگام ورود به عرصه عمومی یا فعالیت‌های مدنی و حقوقی، با نگاه‌هایی مواجه می‌شوند که توانایی و صلاحیت آنان را زیر سؤال می‌برد یا حضور آنان را کم‌اهمیت تلقی می‌کند.

سعاد ابودیه تأکید کرد که مقابله با این ذهنیت تنها از طریق اصلاح قوانین ممکن نیست و نیازمند فعالیت‌های فرهنگی، اجتماعی و آگاهی‌بخشی گسترده است.

 

جنگ و بحران؛ زنان در خط مقدم آسیب‌ها

این فعال حقوق زنان با اشاره به وضعیت کشورهای درگیر جنگ و بحران در منطقه گفت که زنان و کودکان همواره بیشترین آسیب را از جنگ‌ها، اشغالگری، آوارگی و فروپاشی اقتصادی متحمل می‌شوند.

او با اشاره به وضعیت فلسطین گفت که برخی زنان فلسطینی مجبور می‌شوند در ایست‌های بازرسی نظامی زایمان کنند؛ وضعیتی که نمونه‌ای آشکار از نقض کرامت انسانی زنان است.

وی همچنین به شرایط زنان در سودان اشاره کرد و گفت که بسیاری از آنان با گرسنگی، فقر، بی‌خانمانی و نبود ابتدایی‌ترین امکانات زندگی دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

به گفته او، زنان در مناطق جنگ‌زده نه‌تنها قربانی جنگ و آوارگی هستند، بلکه هم‌زمان با خشونت و تبعیض ساختاری موجود در جوامع خود نیز مواجه‌اند؛ مسئله‌ای که رنج آنان را دوچندان می‌کند.

 

پیشرفت زنان در عرصه تصمیم‌گیری؛ اما ناکافی

سعاد ابودیه در ادامه با اشاره به افزایش حضور زنان در قوه قضاییه، پارلمان‌ها، بازار کار و نهادهای تصمیم‌گیری طی سال‌های اخیر، این روند را گامی مثبت ارزیابی کرد، اما در عین حال گفت که هنوز تا دستیابی به برابری واقعی فاصله زیادی وجود دارد. او تأکید کرد که اختصاص سهمیه یا «تبعیض مثبت» برای حضور زنان می‌تواند اقدامی اولیه و موقت باشد، اما هدف نهایی باید رسیدن زنان به جایگاه‌های مدیریتی و تصمیم‌گیری بر اساس شایستگی و توانایی‌های واقعی آنان باشد.

این فعال حقوق زنان در پایان خاطرنشان کرد که تحقق تغییر پایدار، نیازمند باور واقعی جوامع و نهادها به حق زنان برای مشارکت برابر و عادلانه در عرصه عمومی و ساختارهای تصمیم‌گیری است.ش