زنان زندانی فلسطینی در دامون؛ بیماری، کمبود درمان و انزوای طولانی
گزارشها از شیوع گال، کمبود امکانات بهداشتی و درمانی و محدودیت ارتباط با خانواده در میان زنان فلسطینی زندانی در اسرائیل حکایت دارد؛ شرایطی که نگرانیها درباره سلامت جسمی و روانی آنان را افزایش داده است.
نغم کراجه
فلسطین- در اتاقهای کوچک و کمتهویه که شرایط بهداشتی مناسبی ندارند و پشت دیوارهایی که ارتباط با دنیای بیرون را محدود میکنند، زنان زندانی فلسطینی در زندانهای اسرائیل با شرایطی رو به وخامت روبهرو هستند. در کنار محدودیتهای مربوط به ملاقات و ارتباط با خانواده، گزارشها از گسترش بیماریهای پوستی، کمبود لوازم بهداشتی و دارو و وخامت شرایط زندگی در زندان «دامون»، محل نگهداری بیشتر زنان فلسطینی، خبر میدهند.
بر اساس گزارشهای جدید فلسطینی، مواردی از ابتلا به گال (اسکابیس) میان زندانیان زن شناسایی شده است. برخی دیگر نیز از خارش، لکهها و تغییرات پوستی شکایت دارند؛ در شرایطی مانند رطوبت، تهویه نامناسب و کمبود لباس تمیز که میتواند به گسترش بیماری کمک کند. باشگاه اسیران فلسطینی اعلام کرده است دستکم ۱۰ مورد ابتلا به گال در میان حدود ۹۰ زن زندانی در زندان دامون شناسایی شده است.
مشکل تنها خود بیماری نیست، بلکه دسترسی زندانیان به تشخیص، درمان و اقدامات پیشگیرانه نیز با نگرانیهایی روبهروست. در برخی موارد، طبق گزارشهای قبلی، پاسخ پزشکی تنها به معاینه محدود شده و دارو و پمادهای مورد نیاز در اختیار زندانیان قرار نگرفته است. همچنین گزارشهایی از کمبود لباس، لوازم بهداشتی و دیگر نیازهای شخصی اساسی منتشر شده است.
در ژوئن ۲۰۲۶، اداره امور اسیران فلسطینی پس از بازدید وکیل خود از زندان دامون اعلام کرد ۸۷ زن در این زندان نگهداری میشدند و حدود یکسوم آنان بدون اتهام و در قالب بازداشت اداری زندانی بودند. این نهاد همچنین از شرایط سخت حبس، ازدحام و مشکلات مربوط به حقوق اساسی زندانیان خبر داد.
در اوت امسال نیز این نهاد، به نقل از وکیلی که از زندان بازدید کرده، گزارشهای تازهای درباره وخامت شرایط بازداشت منتشر کرد. از جمله، یک زندانی زن از پارگی تاندون شانه، اختلالات تیروئید و فتق عضلات شکم رنج میبرد. زن دیگری نیز از کیفیت نامناسب غذا و کوتاه بودن زمان حمام شکایت کرده؛ بهگونهای که برخی زندانیان نمیتوانند به اندازه کافی استحمام کنند. این شرایط در صورت وجود بیماریهای واگیردار، خطر بیشتری ایجاد میکند.
وخامت وضعیت سلامت زندانیان از انزوای آنان نیز جدا نیست. طبق اعلام کمیته بینالمللی صلیب سرخ، از ۷ اکتبر ۲۰۲۶ تاکنون این نهاد نتوانسته است از هیچ زندانی فلسطینی در مراکز بازداشت اسرائیل بازدید کند و همچنان از مقامهای اسرائیلی خواسته است امکان دسترسی به زندانیان و ازسرگیری بازدیدها را فراهم کنند.
آزار و نقضهای جنسی
نسرین ابوعمره، فعال زنان، میگوید موضوع زنان زندانی فلسطینی باید همچنان در کانون توجه ملی و بینالمللی قرار داشته باشد. او به گزارشهایی درباره محرومیت آنان از لباس، غذا و درمان و همچنین آنچه رفتارهای تحقیرآمیز، آزار و نقضهای جنسی در زندانها توصیف میکند، اشاره کرده است.
او میگوید زنان زندانی با انزوای شدید از خانواده و دنیای بیرون مواجهاند و خواستار تشکیل یک کمیته بینالمللی برای بررسی شکایتهای مربوط به خشونت جنسی و نحوه رفتار با زنان فلسطینی در زندانها شده است. به گفته او، آنچه در زندانها رخ میدهد نباید خارج از نظارت بینالمللی باقی بماند و نهادهای زنان و سازمانهای بینالمللی باید برای حفاظت از زنان زندانی و پاسخگو کردن عاملان نقض حقوق آنان اقدام کنند.
حقوق بینالملل چه میگوید؟
حقوق بینالملل بشردوستانه، افراد بازداشتشده در شرایط جنگی را بدون حمایت رها نمیکند. ماده ۷۶ کنوانسیون چهارم ژنو تصریح میکند که افراد بازداشتشده باید از شرایط مناسب غذایی و بهداشتی برخوردار باشند و متناسب با وضعیت سلامت خود مراقبتهای پزشکی دریافت کنند. این ماده همچنین بر حق دسترسی نمایندگان کمیته بینالمللی صلیب سرخ به افراد بازداشتشده تأکید دارد.
موضوع فقط به حق درمان محدود نمیشود، بلکه اصل اساسی حفظ کرامت انسانی زندانی نیز مطرح است. محروم کردن یک زن بیمار از درمان لازم یا نگه داشتن او در شرایطی که احتمال گسترش بیماریهای واگیردار را افزایش میدهد، صرفاً کمبود خدمات تلقی نمیشود و بسته به نوع رویداد، قصد، شرایط و مدارک موجود، میتواند نقض تعهدات حقوق بشردوستانه قدرتی باشد که مسئول نگهداری فرد است.
در مورد خشونت جنسی، شکنجه و رفتار غیرانسانی نیز ابعاد حقوقی مسئله جدیتر است. اساسنامه رم دادگاه کیفری بینالمللی، در صورتی که این اقدامات در قالب حملهای گسترده یا سیستماتیک علیه غیرنظامیان انجام شوند، حبس یا محرومیت شدید از آزادی برخلاف قواعد اساسی حقوق بینالملل، شکنجه، خشونت جنسی، آزار و دیگر اعمال غیرانسانی را در زمره اقداماتی قرار میدهد که میتوانند مصداق جنایت علیه بشریت باشند.
نسرین ابوعمره معتقد است خطر اصلی تنها ابتلا به بیماریهای پوستی نیست، بلکه ادامه حضور زندانی در محیطی بسته است که امکان جداسازی افراد بیمار یا دسترسی همگانی به امکانات پیشگیری و درمان در آن دشوار است. او میگوید شیوع یک بیماری واگیردار میان زنان زندانی باید یک هشدار جدی بهداشتی تلقی شود که نیازمند مداخله فوری است؛ زیرا ادامه این شرایط میتواند دامنه بیماری را گسترش دهد، در حالی که زندانی امکان ترک محیط یا دریافت آزادانه درمان مورد نیاز خود را ندارد و در نتیجه مسئولیت مقامهای مسئول نگهداری برای حفاظت و تأمین سلامت آنان بیشتر میشود.
او همچنین تأکید میکند رنج زنان زندانی فقط جسمی نیست. انزوای طولانی از خانواده و قطع ارتباط با دنیای بیرون میتواند آثار روانی عمیقی بر زنان داشته باشد.
به گفته او، مادر، دختر یا همسری که ماهها و سالها پشت میلههای زندان و بدون اطلاع از وضعیت خانواده خود زندگی میکند و نمیتواند از فرزندان و نزدیکانش مطمئن شود، شکل دیگری از مجازات را تجربه میکند؛ مجازاتی که از خودِ سلب آزادی فراتر میرود.
او تأکید میکند حمایت از زنان زندانی باید شامل حق سلامت، امنیت روانی و ارتباط با خانواده باشد، زیرا بازداشت به معنای از دست دادن حقوق بنیادین انسانی نیست.
با ادامه نبود دسترسی مستقیم نهادهای بینالمللی، همچنان پرسشهایی بیپاسخ باقی مانده است: چه کسی سلامت زنان زندانی را نظارت میکند؟ چه کسی تضمین میکند زن بیمار درمان لازم را دریافت کند؟ چه نهادی شکایتهای مربوط به تحقیر، خشونت و نقضهای جنسی را بررسی میکند؟ و مهمتر از همه، چه کسی تضمین میکند سکوت درباره این شرایط به پوششی برای ادامه آنها تبدیل نشود؟