بهاران لهیب

هرات- در ۱۷ جوزای ۱۴۰۵ گزارش‌ها رسید که در هرات، زنان را افراد امر به معروف به اتهام بدحجابی روانه زندان می‌کنند. ویدیوها و شاهدان گفتند: «بدحجابی فقط بهانه است. به دختران نوجوان تجاوز صورت می‌گیرد و یا مورد آزار و اذیت جنسی قرار می‌گیرند.» دو روز بعد از این دستگیری‌ها، دخترانی که پس از ساعتی از زندان رها شده بود، دست به خودکشی زدند و به زندگی خود خاتمه دادند.
این مسایل خشم تمام مردم، به‌خصوص مردم هرات را برانگیخت. آنان به جاده‌ها آمدند و مورد شلیک گلوله نظامیان طالبان قرار گرفتند که در نتیجه پنج تن زخمی شدند. به حکم طالبان، اجازه درمان آنان در شفاخانه ولایتی هرات داده نشد. پس از گذشت چند روز، یکی از این معترضان که زخم برداشته بود، جان سپرد. خاک‌سپاری وی نیز با محاصره طالبان صورت گرفت تا مبادا مردم دست به اعتراض بزنند. برای روزها جاده‌های هرات رنگ و بوی نظامی به خود گرفته بود.

هنوز هم شاهدان می‌گویند که زنان توسط افراد امر به معروف در هرات دستگیر می‌شوند. مردم دلیل عمده این دستگیری‌ها را بدحجابی زنان نمی‌دانند، بلکه آن را ناشی از شهوت‌رانی‌های طالبان در هرات می‌خوانند و می‌گویند: «بر دختران نوجوان تجاوز جنسی صورت می‌گیرد.»

بر اساس گزارش سازمان حامی جنبش‌های فمینیستی «فمنا» در پنج روز گذشته ۱۷ تن از زنان در هرات در اتهام بدحجابی دستگیر شده اند. در گزارش اشاره نمودند که زنان بازداشت شده با وجود داشتن برقه یا چادری مورد بازرسی قرار گرفتند و دستگیر شدند. 
در میان این دستگیری‌ها، خاطره جامی، یکی از زنان فعال در شبکه‌های اجتماعی و فروشنده کتاب به‌صورت آنلاین، نیز دستگیر شد که تا امروز خانواده و دوستانش از سرنوشت وی اطلاعی ندارند. پیش از دستگیری، او تحت فشار قرار گرفته بود تا فعالیت‌هایش را از شبکه‌های اجتماعی پاک کند. پیش از آن نیز کافه‌ای را که در هرات تاسیس کرده بود، در زمستان ۱۴۰۴ توسط طالبان بسته شد.
تا این‌که خود خاطره را در اواسط ماه سرطان ۱۴۰۵ دستگیر کردند. نوشین عظیمی، یکی از دوستان نزدیک وی، در گفت‌وگویی با ما گفت: «من چون همیشه علاقه‌مند به مطالعه و نویسندگی بودم، از طریق شبکه‌های اجتماعی با خاطره آشنا شدم. زنان زیادی مانند من با وی در ارتباط بودند و کتاب‌های مورد علاقه خود را از طریق وی تهیه می‌کردند.»

نوشین در جریان صحبت‌هایش، آشکارا مضطرب به نظر می‌رسید. او ادامه داد: «در روز دستگیری، من با یکی از دوستانم که یک کتابخانه کوچک با فضایی آرام داشت، آنجا حضور داشتم. تازه می‌خواستیم از کتابخانه بیرون شویم که متوجه شدم کتابخانه محاصره شده است. ما با وارخطایی از محل دورتر رفتیم. بعد از گذشت چند لحظه، متوجه شدم دستان خاطره بسته بود و او را کشان‌کشان به یک موتر نظامی طالبان سوار کردند.»

نوشین برای ساعتی خاموش ماند. ما با هم تلفنی صحبت می‌کردیم. فکر کردم تماس ما قطع شده است، اما بعد از گذشت لحظاتی، صدای نفس‌های تندش به گوشم رسید. گذاشتم تا آرام شود. بعد از ساعتی ادامه داد: «من هر بار که به دستگیری خاطره فکر می‌کنم، حالت وی مرا شوکه می‌کند. فکر می‌کردی طالبان بزرگ‌ترین مجرم را دستگیر کرده‌اند. او مقاومت می‌کرد که نرود، اما با لت‌وکوب وی را با خود بردند.»

در هرات، نام خاطره جامی به یکی دیگر از روایت‌های زنان افغانستان پیوند خورده است؛ زنانی که تلاش کردند در محدودیت‌های گسترده طالبان، فضایی برای آموزش، فرهنگ و ارتباط اجتماعی حفظ کنند، اما با بازداشت و تهدید مواجه شدند. تا زمانی که سرنوشت بازداشت‌شدگان روشن نشود و سازوکار مستقلی برای بررسی این پرونده‌ها وجود نداشته باشد، نگرانی درباره وضعیت زنان بازداشت‌شده همچنان ادامه خواهد داشت.