Navenda Nûçeyan – Mîsyona Alîkariyê ya Neteweyên Yekbûyî li Efganistanê (UNAMA) li ser rûpela xwe ya fermî ya Facebookê raporek weşand. UNAMA’yê diyar kir ku li Efganistanê berpirsyariya dabînkirina avê bi awayekî ne wekhev di navbera endamên civakê de hatiye dabeşkirin û li gelek deveran, jin û keç barê berhevkirin û veguhestina avê hildigrin. Rewşek ku ne tenê tenduristî û ewlehiya wan tehdît dike, di heman demê de rasterast bandorê li perwerde, jiyana wan a rojane û derfetên wan ên civakî jî dike.

‘Li Efganistanê krîza avê ne tenê krîzeke jîngehê ye’

Rêxistinê, bi îşaretkirina bi Rapora Avê ya Cîhanê ya Neteweyên Yekbûyî ya sala 2026’an, tekez kir ku li Efganistanê krîza avê ne tenê krîzeke jîngehê ye, di heman demê de bûye faktorek di zêdekirina newekheviyên zayendî û zêdekirina êşa mirovan de.

Jin û jinên ciwan di xeta pêş a krîza avê de ne

Li gorî rapora UNAMA’yê, li gelek deverên Efganistanê, jin û keç neçar in ku rojane ji bo berhevkirina avê rêwîtiyên dûr û dirêj bikin, berpirsiyariyek ku di şert û mercên xizanî, hişkesaliyê û nebûna binesaziya guncaw de zextek zêdetir li ser wan ava kiriye.

Krîza avê bûye yek ji faktorên newekheviya zayendî

UNAMA hişyarî da ku ev rewş, li gel astengiyên civakî û aborî, jin û keçan dike ber westandina kronîk, pirsgirêkên tenduristiyê, terkdana perwerdê û heta gefên ewlehiyê jî. Li gorî rêxistinê, krîza avê niha bûye yek ji faktorên ku newekheviya zayendî li Efganistanê girantir dike.

Zarok di bin xetereya girtina nexweşiyên avê de ne

Her wiha rapor tekez dike ku nebûna ava paqij û nebûna xizmetên tenduristiyê û paqijiyê yên guncaw, gelek civakên Efgan xistiye xetereya belavbûna nexweşiyên bi avê ve girtin, xetereyek ku herî zêde zarokan tehdît dike. UNAMA tekez kir ku gelek malbat neçar in ku çavkaniyên qirêj bikar bînin ji ber nebûna ava vexwarinê ya bi ewle, pirsgirêkek ku dikare bibe sedema zêdebûna nexweşiyên helandinê, kêmbûna xurekê û pirsgirêkên tenduristiyê di nav zarokan de zêdetir bibe.

Rêxistinên navneteweyî hişyariya kûrbûna krîzê didin

Komîteya Navneteweyî ya Xaça Sor berê hişyarî li ser xerabtirbûna krîza avê li Efganistanê dabû. Rêxistinê ragihandibû ku gelek malbat hê jî neçar in ku bi saetan bimeşin da ku bighîjin avê û jin û zarok jî herî zêde zexta peydakirina avê dikşînin. Rêxistinên navneteweyî li ser krîza avê ya li Efganistanê hişyariyê didin, ji ber ku welat di salên dawî de bi hişkesaliyên li pey hev, guherîna avhewayê, xizaniya berfireh û hilweşîna beşên binesaziya xizmetê re rû bi rû maye. Faktorên ku gihîştina bi milyonan kesan ji ava ewle û xizmetên bingehîn dijwartir kiriye.