Navenda Nûçeyan – Li gorî raporeke nû ya ku roja Yekşemê 4’ê Tîrmehê ji aliyê mafên mirovan ve hat weşandin û çavkaniyên mafên mirovan îdia dikin ku binpêkirinên mafên girtiyan li Girtîgeha Dastgerd a Esfahanê didomin. Di nav de îşkence, bêparhiştina ji mafên bingehîn û mirina hinek girtiyan ji ber birînên ji îşkenceyê hatine jiyîn jî hene. Ev îdia hê jî bi awayekî serbixwe nehatine piştrastkirin.

Li gorî raporê, girtî, bi taybetî girtiyên siyasî, rastî îşkence, bêparkirina ji mafên bingehîn, zexta psîkolojîk û şert û mercên girtinê yên ne guncaw tên. Ev îdia ne ji aliyê rayedarên Komara Îslamî ve hatine piştrastkirin, ne jî lêpirsîneke serbixwe hatiye kirin.

Li gorî çavkaniyan binpêkirinên mafên girtiyan zêde dibin

Li gorî agahiyên hatine weşandin, rewşa girtiyên li Girtîgeha Dastgerd a Esfahanê, bi taybetî yên di hucreyên yek kesî de, di mehên dawî de gelek xirabtir bûye. Ev çavkanî îdia dikin ku hejmarek girtî di dema lêpirsîn an jî girtinê de rastî lêdan, îşkenceya fîzîkî, heqaret, gef û zexta psîkolojîk a domdar hatine.

Di raporê de hat destnîşankirin ku girtî rû bi rûyî qedexeyên tund ên pêwendiyên bi telefonê û hevdîtinên bi malbatan re tên. Her wiha gihîştina wan a tenduristî û lênêrîna bijîşkî tê sînordarkirin. Li gorî çavkaniyan, ev şert û merc tenduristiya fîzîkî û derûnî ya gelek girtiyan dixin xeterê.

Îdiaya girtî ji ber îşkenceyê mirine

Di beşeke din a raporê de hat diyarkirin ku hinek girtî ji ber birînên giran ên di dema îşkenceyê de mirine lê sedema rast a mirinê di belgeyên fermî de bi awayekî cuda hatine tomarkirin.

Ev îdia nehatine piştrastkirin û ji hêla rayedarên Komara Îslamî ve tu bersiveke fermî nehatiye dayîn. Lê belê rapor tekez dike ku pêdivî bi lêpirsîneke serbixwe û bêalî ku rêjeya van îdiayan zelal bike heye.

Piştî girtinên girseyî hejmara girtiyan zêde dibe

Li gorî raporê, piştî girtinên girseyî yên di Çileya 2026’an de, nifûsa Girtîgeha Dastgerdê li Esfahanê gelek zêde bûye. Çavkanî destnîşan dikin ku beşên girtîgehê tijî ne û rayedar neçar mane korîdor û heta deverên bi klîma jî wekî cihên girtinê yên demkî ji bo bicihkirina girtiyan bikar bînin.

Li gorî van çavkaniyan, qerebalixiyê bandorek neyînî li ser rewşa tenduristiyê, gihîştina derfetên bingehîn û kalîteya jiyana girtiyan kiriye.

Îdiayên heqaret û bêrûmetkirina girtiyan

Li gorî raporê, li şûna çareserkirina daxwazên rewa yên girtiyan, hinek berpirsên girtîgehê wan wekî ‘sîxurên Îsraîlê’ û ‘xayîn’  bi nav kirine û bi riya heqaret û bûçûkxistinê zexta psîkolojîk zêdetir kirine.

Çavkanî destnîşan dikin ku ev tevger beşek ji pêvajoya zextê li dijî girtiyan, bi taybetî girtiyên siyasî ne.

Banga lêkolîneke serbixwe

Di dawiya raporê de bang li rêxistinên mafên mirovan ên navneteweyî û saziyên çavdêriyê yên serbixwe hat kirin ku bi lez û bez rewşa girtiyên li Girtîgeha Dastgerd a li Esfahanê lêkolîn bikin û rê li ber lêpirsîneke bêalî li ser îdiayên wekî îşkence, mirina girtiyan û şert û mercên girtinê vekin.

Raporê da zanîn ku heta niha rayedaran bersiveke fermî ji bo raporê û îdiayan nedaye.