Qamişlo – Ziman di her civakê de ne tenê amûreke ragihandinê ye, stûnek sereke ya nasname, çand û hebûna neteweyî ye. Ji ber vê yekê, helwest û xebatên ku li Rojavayê Kurdistanê ji bo parastin, pêşvebirin û perwerdehiya bi zimanê Kurdî têne meşandin bi awayekê zanist berfireh dibe.  

Di demek ku li Sûriyeyê li ser pêşeroja perwerdê û rêbazên nû yên Wezareta Perwerdehiyê nîqaş berdewam dikin de gelê Kurd ê Rojavayê Kurdistanê çalakiyên xwe bê navber û bi îdeayek mezin didomînin.

Di vê çarçoveyê de, Akademiya Lêkolînên Zanistî ya bajarê Qamişlo ya Rojavayê Kurdistanê têkildarî girîngiya parastina zimanê dayîkê daxuyanî da çapemeniyê. Daxuyanî li pêşiya ofîsa Komîseriya Bilind a a Penaberan a Neteweyên Yekbûyî (UNHCR), ya bajarê Qamişloya Rojavayê Kurdistanê hat dayîn. Li ser navê Akademiya Lêkolînên Zanistî  Mihdî Hesen daxuyanî xwend.

‘Ev yek binpêkirina mafê bingehîn ê mirovan e’

Di daxuyaniyê de hate diyarkirin ku di van guhertinên siyasî yên ku li Sûriyê rû didin û di nav nîqaşa neteweyî ya li ser pêşeroja demokratîk û pirreng a welatê de, Akademiya Lêkolînên Perwerdehiyê bi baldarî û berpirsiyariyeke mezin pêşveçûnên têkildarî mafên zimanê Kurdî li Sûriyeyê, bi taybet di qada perwerde û hînkirinê de, dişopîne û wiha hate gotin:

“Zimanê Kurdî ne tenê amûrek ragihandinê ye, yek ji bingehên sereke yên nasnameya çandî û hebûna neteweyî ya gelê Kurd li Sûriyeyê û parçeyek ji tevna dewlemend a çandî û zimanî ya civaka Sûriyê ye. Gelê Kurd bi dehsalan ji ber polîtîkayên înkarkirin û dûrxistinê ji mafên xwe yên bingehîn ên zimanî û çandî bêpar hatiye hiştin. Ev yek binpêkirineke eşkere ya mafên bingehîn ên mirovan e.”

‘Ev biryar bersivê nade daxwaz û hêviyên gelê Kurd’

Di daxuyaniyê de hate destnîşankirin ku tevî derxistina Biryara Serokatiyê ya bi hejmar 13 a sala 2026’an, ku welatiyên Kurd wek pêkhateyekî resen ê gelê Sûriyeyê nas dike û zimanê Kurdî wek zimanekî neteweyî qebûl dike û destûr dide ku li herêmên ku nifûsa Kurdan lê zêde be zimanê Kurdî bê hînkirin, sepandina vê biryarê di pratîkê de valahiya mezin a di navbera nivîsê û rastiyê de eşkere kiriye û wiha dom kir:

Biryarê Wezareta Perwerde û Hînkirinê ya Sûriyeyê ku di 27’ê Tebaxa 2026’an de hatiye derxistin û hînkirina zimanê Kurdî tenê bi sê dersên heftane ve sînordar dike û wê wek dersa bijartî an jî çalakiyeke çandî dihesibîne, bersivê nade daxwaz û hêviyên gelê Kurd û bi prensîba mafê perwerdeyê bi zimanê dayîkê re nakok e; mafekî ku di belge û peymanên navneteweyî yên mafên mirovan de hatiye parastin.”

Di daxuyaniyê de ev daxwazên xwe rêzkirin:

1. Naskirina destûrî ya tevahî ya zimanê Kurdî wekî zimanekî fermî li Sûriyeyê, li gel zimanê Erebî, û garantîkirina bikaranîna wê di qada giştî û saziyên fermî û perwerdeyê de, li gorî prensîbên hemwelatiyên wekhev û pirrengiya ku pêşeroja Sûriyeya demokratîk li ser ava dibe.

2. Pejirandina zimanê Kurdî wek zimanê bingehîn ê perwerdeyê li herêmên ku nifûsa Kurd lê zêdene, ne tenê wekî dersa bijartî ya ku bi sê dersên heftane ve sînordar e. Mafê perwerdeyê bi zimanê dayîkê mafek bingehîn e û bi çend saetan nayê kêmkirin, nikarin derfetê bidin xwendekaran ku zimanê xwe baş hîn bibin, bi wî zimanî bifikirin û afirîner bin.

3. Pêşxistina dersname û pirtûkên dibistanê bi zimanê Kurdî, bi hevkariya pispor û saziyên perwerdeyê yên Kurdî û dabînkirina kadroyên perwerdeyê yên jêhatî ji bo hînkirina hemû dersan bi zimanê Kurdî.

4. Nasîn û parastina mafên mamoste û mamosteyên jin ên ku salên xwe ji bo pêşxistina perwerdeya bi zimanê Kurdî terxan kirine û garantîkirina beşdariya wan a çalak di her reforma perwerdeyê ya pêşerojê de, her wiha parastina ezmûn û destkeftiyên wan ên pîşeyî.

5. Rakirina hemû polîtîkayên cûdakariya zimanî û dûrxistina zimanî di qada giştî de û garantîkirina rêzgirtinê ji cûrbecûrbûna çandî û zimanî ya hemû pêkhateyên gelê Sûriyeyê, wekî garantiyeke bingehîn ji bo aştiya civakî û aramiya domdar li Sûriyeyê.

‘Em Sûriyeyek wekhev dixwazin’

Di dawiya daxuyaniyê de wiha hate gotin: “Em li Akademiya Lêkolînên Perwerdeyê bang li hemû hêzên neteweyî û demokratîk, saziyên perwerdeyî, mafên mirovan û rêxistinên navneteweyî yên têkildarî mafên mirovan dikin ku piştgirî bidin van daxwazên rewa û ji bo dadperweriya zimanê Kurdî û garantîkirina mafê zarokên Kurd ku bi zimanê xwe yê dayîkê perwerde bibin, bixebitin.

Sûriya ku em li bendê ne, Sûriyeya welatiyên wekhev û demokratîk e”