سیاستمدار مراکشی: تقویت حضور زنان در جایگاههای تصمیمگیری، از شایستگی و تجربه آغاز میشود
نادیه عنیبات، سیاستمدار مراکشی، معتقد است پیشرفت مشارکت زنان در سیاست را نباید تنها با افزایش تعداد زنان منتخب سنجید، بلکه معیار اصلی این است که زنان شایسته بتوانند به جایگاههای تصمیمگیری دست یابند.
حنان حارت
مراکش- حضور زنان در عرصه سیاست مراکش در سالهای اخیر روندی رو به رشد داشته است؛ روندی که نتیجه اصلاحات و دستاوردهایی است که نقش زنان را در مدیریت امور عمومی پررنگتر کردهاند. با این حال، این مسیر همچنان با چالشهایی مانند تحقق برابری فرصتها و افزایش حضور زنان در سطوح مدیریتی و تصمیمگیری روبهرو است.
در گفتوگوی پیشرو، نادیه عنیبات از تجربه سیاسی خود که از اواخر دهه ۱۹۹۰ آغاز شده سخن میگوید، مهمترین چالشهایی را که بهعنوان یک زن در عرصه سیاست با آنها مواجه بوده، شرح میدهد و دیدگاهش را درباره راههای تقویت حضور زنان در جایگاههای تصمیمگیری بیان میکند. او تأکید دارد که رمز موفقیت، سرمایهگذاری بر شایستگی و کیفیت عملکرد است.
بهعنوان یک زن، مهمترین دشواریهایی که در مسیر فعالیت سیاسی با آن روبهرو شدید چه بود؟
فعالیت سیاسی خود را از سال ۱۹۹۷، زمانی که دانشجو بودم، آغاز کردم. سپس بهتدریج مسئولیتهای مختلف حزبی را بر عهده گرفتم تا اینکه به یکی از بنیانگذاران حزب «اصالت و مدرنیته» در منطقه «الحی الحسنی» شهر کازابلانکا تبدیل شدم. این تجربه فرصت آشنایی نزدیک با مراحل مختلف فعالیت سیاسی را برایم فراهم کرد، اما خالی از دشواری نبود.
یکی از مهمترین چالشهایی که با آن روبهرو شدم، ادامه یافتن برخی نگاههای مردسالارانه بود که هنوز هم حضور زنان در سیاست را امری استثنایی میدانند. همین نگرش باعث میشود زنان برای رسیدن به جایگاههای تصمیمگیری مسیر دشوارتری را طی کنند.
در برخی مقاطع، فرصتهایی که در اختیار زنان قرار میگرفت، با فرصتهای مردان برابر نبود؛ بنابراین مجبور بودیم برای اثبات توانایی و شایستگی خود، تلاش بیشتری انجام دهیم.
با وجود این، همیشه باور داشتم که فعالیت سیاسی بر پایه پشتکار و تعهد استوار است. زنی که این راه را انتخاب میکند باید به باورهای خود پایبند باشد، اعتماد زنان و شهروندانی را که به او امید بستهاند حفظ کند و با حضور در میان مردم، شنیدن مشکلات آنان و تلاش برای یافتن راهحل، پاسخگوی این اعتماد باشد.
امروز در مراکش دیگر بحث فقط درباره حضور زنان در سیاست نیست، بلکه درباره حضور آنان در جایگاههای رهبری و تصمیمگیری است. چگونه میتوان این حضور را تقویت کرد؟
به نظر من، تقویت حضور زنان در جایگاههای تصمیمگیری از انتخاب افراد شایسته آغاز میشود. سیاست تنها به معنای افزایش تعداد زنان نیست، بلکه مسئولیتی است که به تخصص، تجربه و توانایی اداره امور عمومی نیاز دارد.
به همین دلیل، به اهمیت رشد تدریجی در مسئولیتهای سیاسی اعتقاد دارم؛ زیرا تجربهای که زنان در سطح محلی به دست میآورند، شناخت عمیقتری از مسائل مردم و سازوکار نهادهای منتخب به آنان میدهد و آنها را برای پذیرش مسئولیتهای بزرگتر در سطح منطقهای و ملی آماده میکند.
بنابراین، صرف افزایش تعداد زنان در جایگاههای تصمیمگیری کافی نیست؛ بلکه باید زنانی به این مناصب برسند که از تجربه سیاسی، شناخت مسائل عمومی و توانایی مشارکت مؤثر در تصمیمگیری و خدمت به شهروندان برخوردار باشند.
آیا زنان در معرفی نامزدها و کارزارهای انتخاباتی از همان حمایتی برخوردارند که مردان دارند؟
نمیتوان گفت زنان همیشه از همان میزان حمایتی برخوردارند که مردان از آن بهرهمند هستند. هنوز هم در برخی موارد، جانبداریها و تبعیضهایی وجود دارد که بر فرصتهای زنان، چه در مرحله معرفی نامزدها و چه در جریان تبلیغات انتخاباتی، تأثیر میگذارد. به همین دلیل معتقدم معیار انتخاب باید شایستگی و تجربه سیاسی باشد و فرصت در اختیار زنانی قرار گیرد که سابقه واقعی در فعالیت حزبی و میدانی دارند.
همچنین باور دارم زنان باید از یکدیگر حمایت کنند؛ زیرا گاهی رقابت میان زنان خود به مانعی برای افزایش حضور آنان در جایگاههای تصمیمگیری تبدیل میشود. اگر میخواهیم نمایندگی زنان تقویت شود، باید فرهنگ همبستگی را گسترش دهیم و شایستگی و توانایی خدمت به منافع عمومی را در اولویت قرار دهیم.
از نگاه من، سیاست وسیلهای برای رسیدن به مقام نیست، بلکه مسئولیتی در قبال مردم است. من که پزشک هستم، از اصطلاح «درمان سیاسی» استفاده میکنم؛ یعنی همانگونه که پزشک ابتدا بیماری را تشخیص میدهد و سپس درمان میکند، سیاستمدار نیز باید مشکلات جامعه را بهدرستی شناسایی کرده و با احساس مسئولیت، دلسوزی و نزدیکی به مردم برای حل آنها تلاش کند.
هرگاه زنی بتواند چنین تغییری ایجاد کند، الگویی موفق خواهد بود که اعتماد به توانایی زنان در اداره امور عمومی را افزایش میدهد و زنان و جوانان بیشتری را به ورود به عرصه سیاست تشویق میکند.
تعداد نمایندگان زن در پارلمان مراکش از تقریباً صفر پیش از سال ۱۹۹۳ به ۹۶ نفر پس از انتخابات ۲۰۲۱ رسیده است. این روند را چگونه ارزیابی میکنید و مهمترین هدف انتخابات آینده چیست؟
بدون تردید این تحول، نشاندهنده پیشرفت چشمگیر مشارکت سیاسی زنان مراکش و نتیجه سالها تلاش و تجربهاندوزی است. با این حال، هنوز تا رسیدن به سطحی که نمایندگی زنان بازتاب واقعی جایگاه و تواناییهای آنان باشد، فاصله داریم.
امیدوارم در انتخابات آینده تعداد نمایندگان زن پارلمان دستکم به ۱۲۰ نفر برسد، اما این افزایش باید با کیفیت نمایندگی همراه باشد. مهمتر از تعداد، حضور زنانی در نهادهای منتخب است که از دانش، تجربه و توانایی لازم برای پذیرش مسئولیت برخوردار باشند.
برای رسیدن به این هدف، باید روی آموزش و توانمندسازی زنان، بهویژه در سطوح محلی و منطقهای، سرمایهگذاری کرد؛ زیرا تجربهای که از مسیر مسئولیتهای تدریجی به دست میآید، پایهای محکم برای پذیرش مسئولیتهای بزرگتر است.
از سوی دیگر، رأیدهندگان نیز مسئولیت مهمی بر عهده دارند؛ زیرا انتخاب یک نامزد، تصمیمی است که آثار آن تا پنج سال ادامه دارد. بنابراین، رأی مردم باید بر اساس شایستگی، برنامه و توانایی خدمت به جامعه باشد، نه بر پایه ملاحظات دیگر. مرحله پیش رو نیازمند ارادهای جدی برای ایجاد تغییری مثبت است که حضور زنان در جایگاههای تصمیمگیری را تقویت کرده و به توسعه کشور کمک کند.
چه پیامی برای دختران و زنانی دارید که میخواهند وارد عرصه سیاست شوند و در انتخابات آینده نامزد شوند؟
امروز در عصر هوش مصنوعی و تحول دیجیتال زندگی میکنیم؛ عصری که زنان را ملزم میکند دانش و مهارتهای خود را همواره بهروز نگه دارند و از همه فرصتهای آموزشی و کسب تجربه استفاده کنند. همچنین از آنان میخواهم به دیدگاههای منفی منتشرشده در شبکههای اجتماعی که با هدف تضعیف تواناییها یا دلسرد کردنشان مطرح میشود، توجهی نکنند.
به هر زنی که آرزوی فعالیت سیاسی دارد میگویم: به خودت ایمان داشته باش، هدفت را بهروشنی مشخص کن و اگر باور داری میتوانی به مردم خدمت کنی، از پذیرفتن مسئولیت نترس. فعالیت سیاسی به آرمانخواهی و اراده نیاز دارد، اما در کنار آن، صبر، تعهد و آمادگی برای یادگیری مداوم نیز ضروری است.
به باور من، زنان مراکشی امروز بیش از گذشته فرصت مشارکت در اداره امور عمومی را دارند؛ بهویژه با حمایتهای پادشاه از افزایش حضور زنان در مسئولیتهای مختلف. اما این فرصتها تنها زمانی به نتیجه مطلوب میرسند که با شایستگی، تجربه و رشد تدریجی در فعالیت سیاسی همراه باشند. امیدوارم زنانی که تجربه واقعی اندوختهاند، از اعتماد و حمایت لازم برخوردار شوند؛ زیرا آنچه تفاوت ایجاد میکند، کیفیت نمایندگی است و همین کیفیت در نهایت به سود جامعه خواهد بود.