بهداشت زنانه در جنگ؛ از تابوهای جنسیتی تا کمبود دارو و تعطیلی بیمارستانها
شرایط جنگی در ایران مشکلاتی در بهداشت و سلامت زنانه در دوران بارداری، شیردهی، بیماریهای زنانه یا خاص ایجاد کرده است و تدوام این وضعیت در کنار تابوهای جنسیتی میتواند به مشکلات گستردهتری برای زنان جغرافیای ایران تبدیل شود.
سایه محبی
اورمیه-زنان همیشه در ردیف اولین قربانیان جنگ قرار میگیرند و بهداشت زنانه از نخستین عواملیست که با به خطر افتادن آن، سلامت زنان به طور مستقیم به خطر میافتد. با رسیدن اولین قدمهای جنگ در ۸ اسفندماه ۱۴۰۴، بدنهای زنانه در ایران، شاهد و قربانی خاموش این حقیقت بودند؛ از زنان باردار و بیماران خاص گرفته تا پریودهای ماهانه و معاینههای ضروری، که همگی تحت تاثیر جنگ قرار میگیرند.
روزهای تلخ زنان باردار
هفتهی اول جنگ شاید از بدترین روزهای زنان و بهویژه زنان باردار بوده باشد. مراجعه به بهداشتها، پزشک زنان، ماماها و ... در پی نخستین انفجارها به دلیل تعطیل شدن این مراکز در بعضی از شهرها غیرممکن شد و تا هفتهی اول نوروز به دلیل تعطیلات رسمی قسمت عمدهی خدمات در دسترس نبوده است.
در بیمارستانها به ویژه در شهرهایی که مورد حمله واقع شده بودند، در تمام بخشها تنها بیماران اورژانسی پذیرش شده و بخش زایمان نیز با وجود فعالیت از این امر مستثنی نبوده است. راضیه.ک یک زن باردار در ماه هشتم بارداری و ساکن اورمیه میگوید: «پس از شروع جنگ از بهداشت محله تماس گرفتند و معاینهام را در قالب پرسش و پاسخ تلفنی انجام دادند. پس از آن با اولین حملات، جنین در شکمم تکان نمیخورد و پزشک معالجم هم در مطب حضور نداشت و تنها با تماس تلفنی توانستم از او راهنمایی بگیرم تا دوباره حرکات جنین را احساس کردم.»
شیوا.ح نیز زن دیگری از سنه است که در نهایت مجبور به زایمان زودتر از موعد شده است. شیوا میگوید: «حملات در شهر شدت گرفت و بسیار مضطرب بودم چون خانهمان دقیقا نزدیک یک پادگان بود به همین دلیل به سمت اورمیه آمدیم و در خانهی یکی از بستگانمان ماندیم با این حال پس از شدت گرفتن حملات در این شهر هم، درد شکمم شروع شد. در بیمارستان با دارو یک هفته مانع از زایمانم شدند اما در نهایت سه هفته زودتر زایمان کردم.»
بهداشت و سلامت روان زنان حین بارداری و پس از زایمان هم متخصصان سلامت را نگران کرده است چرا که اضطراب علاوه بر زایمان زودرس یا حتی سقطجنین میتواند بر جنین و مادر تاثیرات منفی برجای بگذارد. نگرانی از سلامت نوزاد و امنیت آن، اضطراب زایمان و افسردگی پس از زایمان به گفتهی زنان باردار از دغدغههای غالب آنان در چنین وضعیتی است.
از تعویق آزمایشهای ضروری تا خوددرمانی اجباری
جنگ سبب شده است بسیاری از زنان نتوانند حتی آزمایشات و مراجعات پزشکی ضروری خود را انجام دهند. این مسئله برای زنان ساکن روستاها بسیار مشکل سازتر بوده است. به گفته این زنان، رفت و آمدهای بین جادهای و شرایط ناامن شهرها باعث شده است مراجعه به پزشک، انجام معاینههای ضروری همچون سونوگرافی بارداری و ... را نیز به تعویق بیاندازند.
دلنیا.خ یک زن ۲۲ ساله ساکن یکی از روستاهای مهاباد، که دو روز قبل از جنگ، تحت عمل سزارین زایمان کرده بود دچار علایم عفونت میشود اما به گفتهی خودش به دلیل شرایط نامساعد سکوت را انتخاب میکند. با این حال او نیز با علایم عفونت و تب شدید دو روز بعد در بیمارستان بستری میشود.
اگرچه بسیاری از آزمایشات و بررسیهای پزشکی در شرایط جنگی نامشخص کنونی توسط زنان به فردای دیگری موکل میشود اما در چنین شرایطی خوددرمانی و داروهای خانگی یکی از راههای سرکوب علایم بیماری به ویژه عفونتهای زنانه هستند. کازیوه.خ زنی با علایم عفونت واژینال که با درمانهای خانگی به نتیجهای نرسیده بود از تکرار نسخهی یکی از دوستانش میگوید: «اضطراب تاثیرات بسیار مخربی بر بدنم دارد. وقتی دچار عفونت شدم و درمان خانگی پاسخگو نبود مجبور به تکرار نسخهای از داروهای آنتی بیوتیکی یکی از دوستانم شدم تا بهبود یابم.»
حوالی نظم بدنهای زنانه
استرس شدید و ناامنی مداوم، چرخههای طبیعی بدن زنان را مختل میکند. خشکی شیر مادران و پریود ماهانهی زنان یکی از مواردی است که در فضای جنگی تغیر میکند. پریود زودرس و توقف پریود از تغییراتی است که زنان همچنان در طول این جنگ تجربه میکنند.
با این وجود صحبت از پریود همچنان یک تابوست بطوریکه زنان برای تهیهی ذخیرههای نوار بهداشتی برای شرایط اضطراری حس شرم را تجربه میکنند. نبود آموزشهای لازم سبب شده است کمتر زنی به ویژه در مناطق محروم به بهداشت زنانه بیاندیشد. این در شرایطی است که اقلام بهداشتی زنان با شروع جنگ جاری افزایش قیمت چشمگیری داشته است.
کمبود داروهای خاص و ابهام در آینده
کمبود دارو مسئلهی تازهای برای ایرانیان نیست و داروی بیمارهای خاصی همچون سرطان سینه پای زنان را مدتهاست به بازارهای سیاه و حتی کشورهای همسایه بازکرده بود اما درچنین شرایطی نامشخص بودن قیمت دلار، گرانی دارو، کیفیت پایین تولید داخل و محدودیت سفرهای برون مرزی به ویژه در روزهای ابتدایی این جنگ، سبب ساز نگرانی و مشکلات سلامت جدی به ویژه برای زنان شده است. شیدا.ا مبتلا به سرطان سینه میگوید: «در باشور کوردستان تحتنظر پزشک هستم و ماهانه به آنجا سفر میکنم اما با وجود این جنگ نمیدانم باید پزشکم را تغییر دهم یا نه، هیچچیز مشخص نیست.»
جنگ بهطور مستقیم و غیرمستقیم سلامت زنان را هدف قرار میدهد. شروع جنگ ایران و اسرائیل-آمریکا نگرانی فراوانی در جامعه زنان ایران درست کرده است و در صورت تداوم میتواند آثار جبرانناپذیری بر سلامت و بهداشت زنان همچون افزایش عفونتهای لگنی، زایمانهای ناامن، تداوم بارداریهای پرخطر، افسردگی پس از زایمان، کمی مراقبتهایتحصصی و ... به همراه داشته باشد.