زنان بامیان در سایه محدودیتها؛ صنایع دستی به آخرین راه درآمد تبدیل شده است
پس از محدود شدن فرصتهای کار و آموزش برای زنان در افغانستان، بسیاری از زنان بامیان به صنایع دستی روی آوردهاند؛ اما محدودیتها و نبود حمایت، فعالیت آنان را با چالش روبهرو کرده است.
بهاران لهیب
بامیان- زنان افغانستان در صنعت و تجارت همواره سهم داشتهاند از جمله زنان ولایت بامیان، در کنار تلاش برای باسوادسازی و حضور اجتماعی، کوشیدهاند در برابر محدودیتهای مردسالاری و بنیادگرایی سر تسلیم فرود نیاورند. آنان نقش فعالی در تولید صنایع دستی دارند تا افزون بر سهمگیری در جامعه، از لحاظ اقتصادی نیز به خانوادههای خود کمک کنند.
با حاکمیت طالبان و محروم شدن زنان از کار در ادارههای دولتی و خصوصی و همچنان ادامه تحصیل، زنان بامیان مانند زنان سایر نقاط افغانستان، با سرمایه اندک خود بیشتر به تولید صنایع دستی روی آوردهاند. هرچند کار در این بخش پیشینهای دیرینه در بامیان دارد، اما اکنون برای بسیاری از زنان به تنها راه درآمد تبدیل شده است. آنان برای بازاریابی و فروش محصولاتشان در نمایشگاههایی که در بامیان و کابل برگزار میشود، شرکت میکنند.
در کنار مشکلات اقتصادی و محدودیتهای اجتماعی، زنان صنعتکار میگویند نبود حمایت و تبلیغات نامناسب باعث شده بازار فروش محصولاتشان روز به روز محدودتر شود. با آن که صنایع دستی بامیان از لحاظ فرهنگی و هنری جایگاه ویژهای دارد، اما نبود امکانات و محدودیتهای وضعشده از سوی طالبان، کار زنان را دشوارتر کرده است.
اینبار نیز از تاریخ ۱۹ تا ۲۲، نمایشگاهی از محصولات دستی زنان بامیان در یکی از پارکهای این ولایت برگزار شد.
ما برای دیدن این نمایشگاه رفتیم. تنها شمار اندکی غرفه برای فروش لباسهای دستدوز و محصولات خیاطی به چشم میخورد. در دروازه ورودی نمایشگاه، زنانی که از سوی حکومت طالبان موظف شده بودند، هنگام بازرسی به همه هشدار میدادند که نباید از نمایشگاه عکس گرفته شود.
وقتی وارد نمایشگاه شدیم، در کنار کارمندان طالبان، زنان فروشنده نیز بارها تذکر میدادند که اجازه ندارید از برنامه عکس یا ویدیو بگیرید؛ در غیر آن با شما برخورد قانونی صورت خواهد گرفت.
حتا زمانی که خواستیم تنها از وسایل و محصولات عکس بگیریم، اجازه داده نشد. بهانه کردیم که یکی از دوستانمان لباسی را انتخاب کرده و میخواهیم از آن عکس بگیریم، اما بازهم فروشنده ما را از غرفهاش بیرون کرد.
از سوی دیگر، بسیاری از فروشندگان از وضعیت حاکم بر نمایشگاه شکایت داشتند. آنان میگفتند چنین نمایشگاههایی میتواند زمینه پیدا کردن مشتری و معرفی محصولات شان را فراهم کند، اما محدودیتهای شدید مانع موفقیت این برنامهها میشود.
به همین منظور نزد فاطمه ولی رفتیم. او گفت: «پیش از برگزاری نمایشگاه به ما گفته شده بود که هیچ فرد یا رسانهای حق ندارد درباره نمایشگاه تبلیغ کند. بناً هر کسی که اجازه میداد از غرفهاش عکس یا ویدیو گرفته شود، با او برخورد صورت میگیرد.»
وی ادامه داد: «از طرف دیگر، قیمت غرفههایی که تعیین شده بود، بسیار بلند و گران بود و بسیاری از زنان توان پرداخت آن را نداشتند. به همین دلیل من نتوانستم در نمایشگاه شرکت کنم و محصولات خود را به نمایش بگذارم.»
فاطمه افزود: «مرکز بامیان شهر کوچکی است و نفوس زیادی ندارد. از سوی دیگر، وضعیت اقتصادی مردم بسیار ضعیف است و بسیاری توان خرید محصولات ما را ندارند. اگر از این نمایشگاهها تبلیغ صورت نگیرد، شرکت در آن و مصرف غرفهها بسیار گزاف تمام میشود.»
او همچنان میگوید: «بسیاری از زنان صنعتکار تمام امید خود را به همین محصولات بستهاند، زیرا پس از بسته شدن دروازههای کار و آموزش، دیگر فرصت زیادی برای درآمد ندارند. به گفته او، اگر زمینه تبلیغات و حمایت فراهم شود، زنان میتوانند محصولات شان را نه تنها در بامیان، بلکه در دیگر ولایتها نیز به فروش برسانند.»
قابل یاد اوریست زنان بامیان با وجود محدودیتهای گسترده، فشارهای اقتصادی و سیاستهای سختگیرانه طالبان، همچنان تلاش میکنند حضور خود را در جامعه حفظ کنند و از راه صنایع دستی برای خانوادههایشان درآمد فراهم سازند. اما نبود حمایت، محدودیت در تبلیغات و هزینههای بلند نمایشگاهها، فعالیت آنان را با چالشهای جدی روبهرو کرده است.
زنان باور دارند که اگر فرصت معرفی و فروش محصولات شان فراهم شود، میتوانند نقش مهمتری در اقتصاد خانواده و جامعه ایفا کنند.