وقتی آزادی بهایی میشود که زنان فعال آن را با جان خود میپردازند
بهار مونزیر مدیر شبکه «۸ مارس»، تأکید کرد که ترور ینار محمد، فعال زن، پیامی آشکار برای خاموش کردن صدای زنان است؛ اما کسانی که برای قتل او برنامهریزی کردند نفهمیدند که صدایش خاموش نشد، بلکه رساتر از قبل شد.
هلین احمد
سلیمانیه — در کشوری که بحرانهای سیاسی با ساختارهای اجتماعی محافظهکار درهمتنیدهاند و سرکوب صداهای زنانه رو به افزایش است، زنانی که برای دفاع از حقوق خود سخن میگویند، به هدف مستقیم خشونت، تهدید و حتی ترور تبدیل میشوند.
ینار محمد در سال ۱۹۶۰ در بغداد و در خانوادهای روشنفکر که به علم و آزادی باور داشتند متولد شد. مادرش معلم و پدرش مهندس بود و همین فضای خانوادگی، زمینهای مناسب برای تحصیل و آزاداندیشی او فراهم کرد. او در سال ۱۹۸۴ از دانشگاه بغداد در رشته مهندسی معماری فارغالتحصیل شد و در سال ۱۹۹۳ مدرک کارشناسی ارشد گرفت. پس از مهاجرت به کانادا به حزب کمونیست کارگری عراق پیوست، اما در سال ۲۰۱۸ از آن جدا شد. خانوادهاش نیز در سال ۱۹۹۵ به کانادا مهاجرت کردند.
از دفاع از زنان تا پایهگذاری یک جنبش فمینیستی
ینار محمد در سال ۱۹۹۸ سازمان «دفاع از حقوق زنان عراق» را بنیان گذاشت؛ سازمانی که ادامه تجربه «انجمن آزادی زنان» بود. یکی از مهمترین عواملی که او را به فعالیت در حوزه حقوق زنان سوق داد، ازدواج خواهرش در سن چهاردهسالگی بود؛ اتفاقی که باعث شد مسئله زنان برای او به موضوعی شخصی و اجتماعی تبدیل شود.
پس از حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳، او به بغداد بازگشت و مرحله تازهای از فعالیتهای خود را آغاز کرد. او «سازمان آزادی زنان در عراق» را تأسیس کرد و پناهگاهها و خانههای امنی برای زنانی که در معرض خشونت خانگی یا «قتلهای ناموسی» بودند ایجاد کرد. همچنین کارزارهایی علیه قاچاق دختران راهاندازی کرد و برای فعالان زن آموزشهایی درباره مقابله با خشونت و دفاع از برابری برگزار کرد. او در برنامههای رادیویی و تلویزیونی نیز حضور داشت تا آگاهی عمومی درباره مسائل زنان را افزایش دهد.
شبکهای از پناهگاهها و شهرت جهانی
ینار محمد شبکهای از پناهگاههای زنان را در چهار شهر عراق راهاندازی کرد و طی ۱۶ سال به بیش از ۸۷۰ زن خدمات ارائه داد. فعالیتهای او بازتاب گستردهای در سطح بینالمللی داشت و جوایز متعددی دریافت کرد؛ از جمله جایزه حقوق زنان بنیاد گروبر در سال ۲۰۰۸ و جایزه رافتو نروژ در سال ۲۰۱۶.
او با ۳۰ زن زندانی دیدار و از آنان حمایت کرد و توانست یکی از آنان را از حکم اعدام نجات دهد و مانع بازگرداندن برخی دیگر به شبکههای قاچاق جنسی شود. او همچنین سردبیر روزنامه «فمینیستی مساواتی» شد. در سال ۲۰۱۸ نام او در فهرست «۱۰۰ زن الهامبخش بیبیسی» قرار گرفت. او در دانشگاه تورنتو نیز به تحصیل ادامه داد و رسالهای با عنوان «نظریهپردازی مبارزه فمینیستی در عراق پس از جنگ ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۸» نوشت.
صدایی فعال در میدان تحریر
در سال ۲۰۲۰، ینار محمد یکی از چهرههای برجسته زن در اعتراضات میدان تحریر بغداد بود. با افزایش تهدیدها به بازداشت، ناچار شد دوباره به کانادا بازگردد. او بهشدت از برخی قوانین عراق انتقاد میکرد و میگفت: «قانون فقهی شیعه به قانون خانواده اضافه شده و به مردان سرپرستی خودکار بر کودکان میدهد و طلاق را بدون رضایت زن مجاز میکند.»
او همچنین با کاهش محدودیتها بر ازدواج دختران کمسن مخالفت میکرد؛ موضعی که باعث شد هدف جریانهای تندرو قرار گیرد.
ترور در روز روشن
در ساعت ۹ صبح روز دوم مارس امسال، ینار محمد مقابل خانهاش در بغداد توسط دو فرد مسلح که سوار بر موتورسیکلت بودند ترور شد. او نماد جنبش فمینیستی عراق و صدایی شجاع در برابر خشونت و تبعیض به شمار میرفت و از چهرههای برجسته سازمان آزادی زنان و حزب کمونیست کارگری آلترناتیو بود.
در واکنش به هدف قرار گرفتن فعالان زن، بهار مونزیر مدیر شبکه «۸ مارس» گفت: «ینار برای زنان ایزدی و زنان محروم فعالیت میکرد. زنانی که برای آزادی زنان مبارزه میکنند، هدف ترور قرار میگیرند.»
او افزود که با وجود داشتن تابعیت کانادایی، ینار محمد تصمیم گرفت به کشوری بازگردد که در آن زنان کشته میشوند و صدایشان سرکوب میشود، تا در زمینههایی مانند قاچاق انسان، ازدواج کودکان، خشونت و بهرهکشی فعالیت کند. او همچنین نقش مهمی در مقابله با «قانون احوال شخصیه جعفری» داشت.
پیامی برای ترساندن فعالان
بهار مونیزر گفت که ینار محمد در حال آمادهسازی برنامههای روز جهانی زن بود، اما ترور او پیامی تهدیدآمیز برای فعالان زن محسوب میشود.
او توضیح داد: «یک روز پیش از ترورش، در یک کنفرانس خبری درباره موضوعات حساسی مربوط به برنامههای ۸ مارس و وضعیت زنان در عراق صحبت کرده بود و به نظر میرسد تحت نظر بوده است. او را مقابل خانهاش ترور کردند تا فعالان زن را بترسانند و وادار به عقبنشینی کنند؛ اما جنبش زنان اکنون قویتر و مصممتر از قبل به مطالبه حقوق زنان ادامه میدهد. ینار به نمادی برای روز ۸ مارس تبدیل شده و مراسم ویژهای برای گرامیداشت یاد او برگزار میشود.»
رابطهای مبارزاتی که سالها ادامه داشت
بهار مونزیر درباره رابطه خود با ینار محمد گفت که نخستین بار در سال ۲۰۰۳ در نروژ با او آشنا شد و بیش از ۲۲ سال با یکدیگر همکاری داشتند. با وجود اینکه مقامات عراقی برای سالها فعالیت سازمان را ممنوع کرده بودند، آنها به همکاری خود ادامه دادند و کنفرانسها و نشستهای مشترکی برگزار کردند.
او گفت: «ینار به این حمایتها افتخار میکرد و همین همکاریها زمینه دریافت جایزه رافتو نروژ را برای او فراهم کرد.»
بهار مونزیر تأکید کرد که ترور ینار محمد اعتراضات زنان در بغداد را متوقف نخواهد کرد و لازم است صدای زنان بیش از پیش متحد شود تا هیچکس نتواند حقوق آنان را محدود کند یا صدایشان را خاموش سازد.
او در پایان گفت: «ما زنی را از دست دادیم که سرشار از آزادی و شجاعت بود. ما فعالان زن همچنان خواستار محاکمه قاتلان او خواهیم بود. کسانی که چنین جنایاتی مرتکب میشوند با ذهنیتی عقبمانده در برابر آزادی و صدای زنان ایستادهاند. آنها فعالان و روزنامهنگاران زن را ترور میکنند، اما ما مبارزه برای برابری و آزادی را ادامه خواهیم داد. صدای شجاع زنان هرگز خاموش نخواهد شد.»