روشيل جونيور

سويداءـ مجلس زنان سوریه امروز یکشنبه ۲۶ ژوئیه، با همکاری سازمان توسعه سوریه و مرکز «آثنا»، نشستی گفت‌وگومحور و آگاهی‌بخش درباره پدیده ازدواج زودهنگام در شهر سويداء برگزار کرد. در این نشست شماری از فعالان حوزه حقوقی، کنشگران و افراد علاقه‌مند به مسائل اجتماعی حضور داشتند و موضوعات مختلف حقوقی، اجتماعی، اقتصادی و روان‌شناختی مرتبط با ازدواج زودهنگام و پیامدهای آن برای زنان، خانواده و جامعه مورد بررسی قرار گرفت.

شرکت‌کنندگان در این نشست که در شهر سويداء برگزار شد، درباره شرایط قانونی ازدواج بر اساس قوانین سوریه و استثناهای پیش‌بینی‌شده برای ازدواج در سن پایین گفت‌وگو کردند. همچنین بر اهمیت مجازات‌های مربوط به ازدواج‌های ثبت‌نشده در دادگاه تأکید و راه‌های ممکن برای کاهش ازدواج زودهنگام و مقابله با عوامل و پیامدهای آن بررسی شد.

حاضران همچنین درباره آثار منفی ازدواج زودهنگام بر زنان و جامعه بحث و راهکارهای احتمالی برای کاهش این پدیده را بررسی کردند. افزایش آگاهی عمومی، تقویت نقش آموزش و گسترش آگاهی حقوقی و اجتماعی درباره خطرات ازدواج زودهنگام، از مهم‌ترین راهکارهای مطرح‌شده بود.

 

ازدواج دختران زیر سن قانونی، یکی از اشکال خشونت جنسی

رودینه خطیب، وکیل دادگستری، در گفت‌وگویی اختصاصی با ما گفت این نشست با حضور شماری از فعالان حوزه حقوقی و کنشگران برگزار شد و تمرکز اصلی آن بر پدیده ازدواج زودهنگام به‌عنوان مشکلی رایج در جوامع شرقی بود. در این نشست درباره دلایل شکل‌گیری این پدیده، پیامدهای آن و برخی راهکارها و اقداماتی که می‌تواند به کاهش آن کمک کند، بحث شد.

به گفته رودینه خطیب، بزرگ‌ترین مشکل مربوط به ازدواج‌هایی است که خارج از دادگاه انجام می‌شوند، به‌ویژه زمانی که یکی از طرفین کمتر از ۱۵ سال یا در این سن باشد. او معتقد است نمی‌توان مسئولیت اداره یک خانه و نگهداری از فرزندان را بر دوش کودکی در این سن گذاشت؛ زیرا در چنین شرایطی، «کودکی، کودکی دیگر را به دنیا می‌آورد و بزرگ می‌کند.»

او افزود موارد شایع‌تر، ازدواج دختران زیر سن قانونی است و این اقدام را نوعی جرم دانست. به گفته او، در عرف بین‌المللی و حقوق بشری، ازدواج زودهنگام یکی از اشکال خشونت جنسی محسوب می‌شود و در برخی موارد حتی می‌تواند مصداق تجاوز به کودکان باشد.

خطیب توضیح داد که عوامل دینی، اجتماعی و اقتصادی می‌توانند در تداوم این پدیده در منطقه نقش داشته باشند. او درباره پیامدهای ازدواج کودکان گفت که در بیشتر این ازدواج‌ها، دختران طرف نابالغ هستند، هرچند در برخی موارد اخیر هر دو طرف ازدواج ممکن است کودک باشند.

به گفته او، ازدواج در سن پایین می‌تواند به وخامت وضعیت جسمی و روانی کودک، افزایش خطر سقط جنین و بارداری‌های مکرر در نتیجه ازدواج و فرزندآوری در سن پایین و همچنین افزایش آمار طلاق منجر شود؛ زیرا کودکان متأهل توانایی و مسئولیت لازم برای تشکیل یک خانواده پایدار را ندارند.

خطیب درباره شرایط خاص سويداء، برخی دلایل افزایش ازدواج زودهنگام در این منطقه را به شرایطی که سویدا تجربه کرده است مرتبط دانست؛ به‌ویژه پس از کشتارها و آوارگی‌های گسترده‌ای که پس از سقوط حکومت در سوریه در سال ۲۰۲۴ رخ داد و همچنین از بین رفتن احساس امنیت در خانه، در پی حملاتی که دختران و زنان منطقه را هدف قرار داده است.

او درباره راه‌های مقابله با این پدیده تأکید کرد که راه‌حل، پیش از هر چیز، از افزایش آگاهی در جامعه، به‌ویژه در میان پدران و مادران، آغاز می‌شود. به گفته او، باید این باور تقویت شود که دختر تا رسیدن به ۱۸ سالگی همچنان کودک محسوب می‌شود و نهادینه کردن این دیدگاه، نقشی اساسی در کاهش ازدواج زودهنگام دارد.

او همچنین بر اهمیت تحصیل دختران و ارتقای سطح علمی آنان تأکید کرد و گفت باید پس از پایان تحصیل، امکان اشتغال زنان فراهم شود تا استقلال آنان افزایش یابد و بتوانند زندگی خود را مستقل از این تصور که ازدواج تنها گزینه پیش روی آنان است، بسازند.

 

پیوند میان قانون و عرف

نادیا حلبی، وکیل دادگستری، نیز مطرح کردن موضوع ازدواج زودهنگام در این مقطع را اقدامی «مناسب» دانست و گفت این نشست توانسته است موضوع را به‌خوبی مورد توجه قرار دهد. به گفته او، سطح آگاهی و درک حاضران بالا بوده و مشارکت گسترده‌ای در بحث‌ها وجود داشته است.

او گفت در این نشست تلاش شده است میان قانون سوریه و عرف اجتماعی، که یکی از عوامل اصلی شکل‌گیری این مشکل بوده، ارتباط برقرار شود و امکان مقابله با این پدیده و دستیابی به راهکارهای مناسب مورد بررسی قرار گیرد.

حلبی خواستار برگزاری گسترده‌تر چنین نشست‌هایی شد و آموزش را یکی از مهم‌ترین راهکارهای مقابله با ازدواج زودهنگام دانست. او همچنین بر ضرورت انتشار پیام‌های آگاهی‌بخش در مدارس تأکید کرد و گفت در صورت امکان باید این موضوع از طریق برنامه‌های آموزشی ویژه با دختران و پسران در میان گذاشته شود.

او همچنین بر اهمیت گفت‌وگو با نهادهای دینی برای جلوگیری از چالش‌های مرتبط با عرف و اختلاف دیدگاه‌ها تأکید کرد و گفت جامعه محلی، جامعه‌ای «عاطفی، دینی و صلح‌طلب» است و در عین حال توانایی درک و مواجهه با چنین مسائلی را دارد.

 

پیامدهای جسمی و روانی

رجاء شوفی، هماهنگ‌کننده مجلس زنان سوریه در سويداء، نیز گفت این نشست با هدف افزایش آگاهی حقوقی و اجتماعی درباره ازدواج زودهنگام برگزار شده است. به گفته او، این پدیده در جامعه سویدا چندان رایج نیست و موارد آن نادر است، اما شرایطی که منطقه پشت سر گذاشته و همچنان با آن روبه‌رو است، در کنار نگرانی از افزایش این پدیده، موجب شده است کارزارهای آگاهی‌بخشی حقوقی و اجتماعی برای کاهش آن و افزایش آگاهی جامعه درباره خطرات و آسیب‌های آن برگزار شود.

او ازدواج زودهنگام را می‌تواند «جنایتی علیه کودکان» دانست؛ زیرا کودک ممکن است مسئولیت به دنیا آوردن و بزرگ کردن کودکی دیگر را بر عهده بگیرد، چه دختر باشد و چه پسر. این امر مسئولیت‌های مالی و سنگینی را بر دوش زوج‌هایی می‌گذارد که در این سن توانایی درک و ارزیابی پیامدهای آینده آن را ندارند.

به گفته شوفی، ازدواج تنها به معنای زندگی مشترک دو نفر نیست، بلکه مسئولیت فرزندآوری و تربیت کودکان را نیز به همراه دارد؛ در حالی که زوج‌های کم‌سن ممکن است توانایی پذیرش این مسئولیت را نداشته باشند. افزون بر این، ازدواج زودهنگام می‌تواند پیامدهای جسمی و روانی برای هر دو طرف، به‌ویژه دختران، داشته باشد؛ دخترانی که علاوه بر مسئولیت‌های اجتماعی و خانگی، بار بارداری و زایمان را نیز بر دوش می‌کشند.

او افزود ازدواج زودهنگام ممکن است دختران را از ادامه تحصیل و داشتن یک زندگی عادی محروم کند و فرصت دستیابی آنان به استقلال اقتصادی را از بین ببرد. به گفته او، این شرایط در بسیاری از موارد می‌تواند به طلاق زودهنگام یا جدایی زوجین در حالی که صاحب فرزند هستند منجر شود؛ وضعیتی که ممکن است در پی آن، کودکان با بی‌سرپرستی و آوارگی روبه‌رو شوند و خانواده‌ها نیز با فروپاشی گسترده مواجه شوند.