روز جهانی کودکان گمشده؛ از آمارهای جهانی تا روایت کودکان مفقود کورد
همزمان با روز جهانی کودکان گمشده، گزارشها نشان میدهد سالانه صدها هزار کودک در جهان ناپدید میشوند؛ پدیدهای که برای کوردها، در سایه دههها جنگ، درگیری و خشونت، تنها یک آمار نیست، بلکه بخشی از حافظه جمعی و تجربهای ماندگار از رنج و جدایی است.
لاوه کورده
مرکز خبر- روز جهانی کودکان گمشده هر سال در ۲۵ مه در سراسر جهان برگزار میشود تا آگاهی عمومی درباره کودکان گمشده افزایش یابد، بازگشت کودکانی که با امنیت به خانوادههایشان پیوستهاند گرامی داشته شود و از تلاشهای جهانی برای یافتن کودکان حمایت شود. این مناسبت برای بسیاری از جوامعی که درگیر جنگ، درگیری و بحرانهای انسانی بودهاند، تنها یک رویداد نمادین نیست، بلکه یادآور سرنوشت هزاران کودکی است که هنوز نشانی از آنها در دست نیست.
کودکان در درجه نخست به دلیل فرار از خانه برای رهایی از آزار، خشونت یا درگیریهای خانوادگی، یا ربودهشدن توسط اعضای خانوادهای که حق سرپرستی ندارند، ناپدید میشوند. همچنین فشارهای اجتماعی یا تحصیلی شدید، احساس انزوا و نبود حمایت نیز میتواند کودک را به ترک محیط زندگیاش سوق دهد. قاچاقچیان و سوءاستفادهگران، چه در فضای آنلاین و چه خارج از آن، نیز از طریق اجبار، فریب یا بهرهکشی، کودکان را هدف قرار میدهند؛ موضوعی که از خطرناکترین ابعاد پروندههای کودکان گمشده به شمار میرود.
در سطح جهانی، هر سال صدها هزار کودک ناپدید میشوند، هرچند شیوههای گزارشدهی و تعریف این پدیده در کشورهای مختلف متفاوت است. بسیاری از این پروندهها بهسرعت حل میشوند، اما هر کودک گمشده میتواند در معرض خطراتی چون قاچاق، خشونت و آسیبهای جدی قرار گیرد.
در آمریکا سالانه بین ۳۵۰ تا ۴۶۰ هزار مورد کودک گمشده ثبت میشود. در اروپا نیز حدود ۲۵۰ هزار مورد در سال گزارش میشود؛ بهطوریکه بهطور میانگین هر دو دقیقه یک کودک در این قاره ناپدید میشود. در کشورهای دیگر نیز برآوردها از ثبت سالانه حدود ۱۱۲ هزار مورد در بریتانیا، ۱۰۰ هزار مورد در آلمان، ۹۶ هزار مورد در هند و ۴۵ هزار مورد در کانادا حکایت دارد.
کودکان کورد؛ قربانی جنگ و درگیریها
هرچند هیچ داده جهانی نشان نمیدهد که مردم کورد بیشترین تعداد کودکان گمشده در جهان را دارند، اما کوردها در طول تاریخ با میزان بالایی از ناپدیدسازی اجباری و گمشدن کودکان روبهرو بودهاند. این مسئله نتیجه مستقیم دههها جنگ، نسلکشی و خشونت در خاورمیانه بوده است؛ شرایطی که کودکان در آن همواره از آسیبپذیرترین گروهها بودهاند.
در جریان عملیات انفال علیه کوردها، حدود ۱۸۲ هزار کورد بهصورت اجباری ناپدید شدند. صدها کودک نیز در جریان این حملات و رویدادهای مرتبط با آن از خانوادههای خود جدا شدند. همچنین پس از بمباران شیمیایی حلبچه در سال ۱۹۸۸، شماری از کودکان از خانوادههایشان جدا شده و به مراکز درمانی در ایران منتقل شدند. هنوز هم برخی خانوادهها در جستوجوی فرزندان خود هستند. بر اساس اطلاعات موجود، بیش از ۲۰۰ کودک پس از فاجعه حلبچه مفقود ماندهاند و بخشی از پروندهها همچنان در انتظار بررسی و آزمایشهای هویتی است.
همچنین در جریان حملات داعش بین سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۷، جامعه ایزدی در شنگال هدف قرار گرفت. هزاران کودک ایزدی ربوده شدند و شمار زیادی از آنها همچنان مفقود هستند. بسیاری از این کودکان در معرض خشونت، بهرهکشی و قاچاق قرار گرفتند.
در سال ۲۰۲۴، سازمان نجات کودکان اعلام کرد که سرنوشت نزدیک به هزار و ۳۰۰ کودک ایزدیِ مفقودشده، ۱۰ سال پس از نسلکشی داعش، همچنان نامعلوم است. بر اساس برآوردها، احتمال میرود ۳۰۰ تا ۴۰۰ نفر از آنها هنوز زنده و در اسارت باشند. طی سالهای گذشته بیش از سه هزار و ۵۰۰ ایزدی نجات یافتهاند که نزدیک به دو هزار نفر از آنها کودک بودهاند.
با وجود آنکه هر سال در روز جهانی کودکان گمشده بر ضرورت افزایش آگاهی و حمایت از کودکان تأکید میشود، فعالان و نهادهای حقوقی معتقدند تداوم درگیریها، ضعف سازوکارهای حمایتی و پیچیدگی شرایط انسانی همچنان روند یافتن و بازگرداندن کودکان مفقود به خانوادههایشان را با چالشهای جدی روبهرو کرده است.