روند صلح در ترکیه در بزنگاهی حساس؛ انتقاد از فقدان مذاکره عقلانی و تداوم سیاستهای تنشزا
با گذشت بیش از یک سال از آغاز روند صلح در ترکیه، انتقادها از نبود گفتوگوی عقلانی و فراگیر ادامه دارد.
ساریا دنیز
استانبول- ترکیه پس از سالها تداوم درگیری و فضای خشونت، با آغاز روند صلح به آستانهای حساس و سرنوشتساز رسیده است. این روند با ابعاد سیاسی، اجتماعی و اقتصادی خود، در زمره حساسترین و تعیینکنندهترین موضوعات دستور کار کشور قرار دارد. گامهایی که دولت برمیدارد، رویکرد اپوزیسیون، انتظارات جامعه مدنی و موضعگیری بازیگران بینالمللی، بهعنوان عوامل اصلی، بهطور مستقیم بر چگونگی پیشرفت و میزان موفقیت این روند تأثیر خواهند گذاشت.
تأکید میشود که برای پایدار ماندن این روند، وجود رویکردی جامع و فراگیر که نهتنها طرفهای درگیر در منازعه، بلکه همه اقشار جامعه را دربر گیرد، ضروری است. موفقیت این روند میتواند هم گامهای ترکیه در مسیر دموکراتیزاسیون را تقویت کند و هم الگویی ایجاد نماید که بازتابهای مثبتی بر ثبات منطقهای داشته باشد. در عین حال، توجه داده میشود که باید از الگوهای کلیشهای و بینتیجهای که در روندهای پیشین حلوفصل دنبال شده بود، پرهیز کرد؛ همچنین گفته میشود که این روند کنونی همزمان با دورهای است که خاورمیانه در حال بازشکلگیری است.
در چنین روند درهمتنیده و حساسی، حملات علیه محلههای کوردنشین حلب و حمایت دولت ترکیه از گروهکهای جهادی، بار دیگر بحثها درباره میزان صداقت در روند حلوفصل و گامهایی که باید برداشته شود را به صدر دستور کار بازمیگرداند.
«یک مذاکره عاقلانه و خونسردانه در حال انجام نیست»
با فاطمه بوستان اُنصال، رئیس انجمن ابتکار حق (Hak İnisiyatifi Derneği)، درباره اینکه روند جاری در ترکیه چگونه پیش میرود، تأثیر رویکرد سیاستمداران، تحولات اخیر و نیازهای این روند گفتوگو کردیم. فاطمه بوستان اُنصال با یادآوری اینکه بیش از یک سال از آغاز این روند گذشته است، گفت: «متأسفانه ترکیه در حل مشکلات خود چندان موفق نیست» و تأکید کرد که در این مدت پیشرفت قابل توجهی حاصل نشده است. او با بیان اینکه درباره تشخیص درست مسئله و اینکه راهحل چه فرصتهایی میتواند برای ترکیه فراهم کند، مذاکرهای مبتنی بر عقلانیت و خونسردی انجام نمیشود، اظهار داشت که در افکار عمومی همچنان فضایی حاکم است که در آن کلیشهها و محفوظات قدیمی تکرار میشوند. فاطمه بوستان اُنصال با اشاره به اینکه فضای گفتوگوی عمومی در شأن یک روند صلح شکل نگرفته است، با این حال ادامه نیافتن کامل این روند را یک فرصت مهم ارزیابی کرد.
کلیشهها شکسته نشدند
فاطمه بوستان اُنصال با بیان اینکه همانند روندهای حلوفصل پیشین، برخی کلیشههای ریشهدار همچنان پشت سر گذاشته نشدهاند، تأکید کرد که گفتمانی فراگیر و قانعکننده برای توضیح این روند به جامعه تولید نشده است. او در سخنان خود به جنگ استقلال و روند لوزان نیز اشاره کرد و با ارزیابی سیر تاریخی ترکیه، به نقاط عطف جستوجوهای صلح از گذشته تا امروز توجه داد. فاطمه بوستان اُنصال در این چارچوب گفت: «مسیر انتخابشده این بود که گفته شود ترکها و کوردها با هم هستند و یک ملتاند. در این چارچوب، ترکها و کوردها در جغرافیای عثمانی با هم زندگی کردهاند و این موضوع در مذاکرات لوزان نیز برای مدت طولانی مورد بحث قرار گرفت. اما قدرتهای بزرگ این را نپذیرفتند و ترکیه در دورههای نخست جمهوری از این گفتمان دست کشید.»
«باید مذاکرات در عرصه عمومی انجام شود»
فاطمه بوستان اُنصال با تأکید بر اینکه مسئله کورد در ترکیه مدتهاست از چارچوب حقوقی خارج شده است، با جلب توجه به تلفات سنگین انسانی گفت: «بیش از پنجاه هزار نفر جان خود را از دست دادهاند و میلیاردها دلار خسارت اقتصادی بهوجود آمده است. چه ترک و چه کورد، همه ما بازنده بودهایم. اکنون به سوی آیندهای دیگر و مسیری متفاوت وارد میشویم. هنگام ورود به این مسیر جدید، لازم است همه اینها را به خاطر داشته باشیم؛ اینکه خطاها کجا بودهاند. برای این منظور، وجود فضایی عاقلانه برای مذاکره و پذیرش واقعیتها ضروری است. اما هنوز به این نقطه نرسیدهایم. همچنان گفتمانهایی که متعلق به دوره خروج از چارچوب قانون بودهاند، بهنوعی معتبر شمرده میشوند و حتی گاه مشروع تلقی میگردند. به همین دلیل لازم است این مذاکرات در عرصه عمومی به شکلی ساختارمندتر انجام شود.»
«لزومی ندارد حتماً در چارچوب مرزهای یکسان باشیم»
فاطمه بوستان اُنصال با اشاره به همکاری میان کوردها و ترکها در روند تأسیس ترکیه، بر ضرورت بازاندیشی روابط منطقهای بر پایه پیوندهای تاریخی تأکید کرد. او ضمن اشاره به کوردهای ساکن شمال سوریه که خویشاوندان شهروندان ترکیه هستند و همچنین کوردهای مناطق موصل و کرکوک، بیان کرد که در طول سالها و در پی تحولات سیاسی، سازوکارهای متفاوتی از همکاری شکل گرفته است. فاطمه بوستان اُنصال با بیان اینکه «البته سالهای زیادی گذشته و در نتیجه تحولات سیاسی گوناگون، اکنون سازوکارهای همکاری متفاوتی وجود دارد؛ یعنی لزوماً مجبور نیستیم در چارچوب مرزهای یکسان باشیم»، با این حال بر ضرورت روابط خوب تأکید کرد. او در پایان گفت: «روابط حسنهای که ترکیه با ترکها، کوردها و نیروهایی که امروز در منطقه از نوعی جایگاه و وضعیت مشخص برخوردارند برقرار میکند، میتواند به شکلگیری نظام و نظمی منجر شود که به نفع همگان باشد.»
حملات به خلق کورد
فاطمه بوستان اُنصال با جلب توجه به حملاتی که علیه محلههایی در حلب که عمدتاً کوردنشین هستند انجام شده، سخنان خود را چنین ادامه داد: «آنچه در حلب رخ میدهد واقعاً یک فاجعه بسیار دردناک است؛ از طرفی به نام ترکیه هم مایه تأسف است. حتی در دوره جنگ داخلی نیز در حلب نوعی نظم نسبی برقرار شده بود. این شهر از جمله جاهایی بود که نظام آموزشی در آن نسبتاً خوب شکل گرفته بود. حالا محلههای حلب را از بر شدهایم؛ گویی استانبول را میشناسیم. برای مثال، مداخلهای علیه محله اَشرفیه میتواند حدود ۳۰۰ هزار نفر، یعنی شمار زیادی از غیرنظامیان را تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل انتظار میرفت ترکیه برای تداوم این روند صلحآمیزی که پیش از این مداخلات وجود داشت، ارادهای قویتر از خود نشان دهد و وزن خود را در این مسیر بگذارد. چرا که در آن دوره، فضایی از صلح برقرار بود. از سوی دیگر، به این هم فکر میکنم که اظهارات ترامپ با این مضمون که “ترکها و کوردها دشمنان طبیعی یکدیگرند” مطرح شده است. سیاستمداران ترکیه باید در برابر چنین سخنانی واکنش بسیار شدیدی نشان دهند. ما چرا باید دشمن هم باشیم؟ شهروندان ما در ترکیه با کوردهای ساکن حلب پیوندهای خویشاوندی دارند. ما باید رویکردی فراگیرتر داشته باشیم. بیش از همه، این ما هستیم که باید خواهان وضعیت خوب و امن آنان باشیم.»
«ترکیه بهجای «ه.س.د» باید به حضور اسرائیل در منطقه نگاه کند»
فاطمه بوستان اُنصال با اشاره به تداوم حملات وحشیانه علیه فلسطین و بهویژه غزه، تأکید کرد که ترکیه بهجای اسرائیل باید از خویشاوندان شهروندان خود حمایت کند و گفت: «ترکیه باید برای تداوم موضع و رویکرد صلحآمیز این مردم، وزن و نفوذ خود را به کار بگیرد.» او همچنین بر این نکته تأکید کرد که ترکیه باید دستیابی به یک توافق صلحآمیز با نیروهای محلی خود را در اولویت قرار دهد. فاطمه بوستان اُنصال اظهار داشت که دولت ترکیه بهجای تمرکز بر نیروهای دموکراتیک سوریه (ه.س.د)، باید به حضور و سیاستهای اسرائیل در منطقه توجه کند و افزود که مداخلات کنونی در منطقه موجب ناامیدی شده است.
«ترکیه باید از این رویکرد دست بکشد»
فاطمه بوستان اُنصال در بخش دیگری از سخنانش به هدف قرار گرفتن زنان اشاره کرد و گفت: «اینکه در سالهای اخیر در جنگها بدن زنان هدف قرار میگیرد، اتفاقی نیست. در غزه و سودان، زنان در معرض آزار و تجاوز قرار دارند. این وضعیت غیرقابل قبول است.»
او در پایان تأکید کرد که ترکیه باید از موضع خود در قبال حلب عقبنشینی کند و گفت: «تحولات سوریه نباید به گفتوگوهای صلح در داخل کشور آسیب بزند. هرچه زودتر از اشتباهات صورتگرفته در حلب بازگردند، بهتر خواهد بود. برای اینکه مردم بتوانند در شرایطی صلحآمیز زندگی کنند، ایفای نقش فعال از سوی ترکیه ضروری است.»