خروج یک میلیون کارگر از بازار کار رسمی ایران؛ کاهش بیکاری روی کاغذ
کاهش شمار بیمهپردازان و افت نرخ مشارکت اقتصادی زنان، در کنار افزایش مشاغل غیررسمی و ناپایدار، تصویری متفاوت از بازار کار ایران ارائه میدهد؛ تصویری که به گفته کارشناسان، با نرخ رسمی هفتدرصدی بیکاری همخوان نیست.
مرکز خبر- نرخ رسمی بیکاری در ایران طی یک سال گذشته حدود هفت درصد اعلام شده است؛ اما کارشناسان اقتصادی و اجتماعی معتقدند این رقم بهتنهایی نمیتواند وضعیت واقعی بازار کار را نشان دهد. به گفته آنان، کاهش نرخ مشارکت اقتصادی، از دست رفتن مشاغل صنعتی و خروج بخشی از نیروی کار از بازار رسمی، باعث شده تصویر ارائهشده از بیکاری با واقعیت زندگی بسیاری از کارگران فاصله داشته باشد.
براساس دادههای مرکز آمار ایران، در پایان بهار امسال حدود ۶۳۰ هزار شغل صنعتی در سه ماه نخست سال از بین رفته است. همچنین یکی از اعضای ارشد اتاق بازرگانی اعلام کرده که نیم میلیون نفر از خالص اشتغال کشور کاهش یافته و نرخ مشارکت اقتصادی نیز حدود یکونیم درصد افت کرده است. نرخ مشارکت اقتصادی زنان نیز از ۱۶ درصد در سال ۱۴۰۳ به ۱۱ درصد در ابتدای سال ۱۴۰۵ رسیده است.
سهراب دلانگیزان، استاد اقتصاد دانشگاه رازی کرماشان، در گفتوگو با خبرگزاری ایلنا با استناد به یک مطالعه درباره پیامدهای جنگ، شمار افرادی را که بهطور مستقیم بر اثر جنگ بیکار شدهاند، بیش از ۴۵۰ هزار نفر برآورد کرده است.
با این حال، کارشناسان این آمارها را لزوماً نادرست نمیدانند، بلکه معتقدند تعریف و شیوه محاسبه بیکاری، بخش مهمی از واقعیت بازار کار را پنهان میکند.
از کار صنعتی تا مشاغل ناپایدار
مهرداد دارانی، کارشناس روابط کار و تأمین اجتماعی نیز در گفتوگو با خبرگزاری ایلنا گفته است که تعریف رایج بیکاری، فردی را که در هفته حتی یک ساعت کار داشته باشد، در گروه شاغلان قرار میدهد؛ حتی اگر این کار موقت، نامولد یا غیررسمی باشد.
او معتقد است در چنین شرایطی، تغییر مسیر نیروی کار از مشاغل رسمی و پایدار به فعالیتهای غیررسمی و ناپایدار در آمار بیکاری دیده نمیشود. به گفته او، کارگری که از کارخانه خارج شده و به تاکسی اینترنتی، دلالی، خریدوفروش رمزارز یا کار پارهوقت روی آورده، همچنان در آمار شاغلان قرار میگیرد.
مهرداد دارانی همچنین به کاهش حدود یک میلیون نفر از شمار بیمهپردازان سازمان تأمین اجتماعی طی یک سال گذشته اشاره میکند و آن را نشانهای از تغییر جدی در وضعیت اشتغال میداند. به گفته او، حتی اگر بخشی از این افراد دوباره وارد بازار کار شده باشند، احتمالاً بسیاری از آنان به مشاغل غیررسمی، خدماتی، واسطهای یا پارهوقت روی آوردهاند.
او تأکید میکند که کاهش اشتغال رسمی و پایدار، بهویژه در بخشهای صنعتی و کشاورزی، پیامدهایی فراتر از بیکاری دارد و میتواند در آینده بر درآمد، امنیت شغلی و وضعیت صندوقهای بازنشستگی نیز اثر بگذارد.
مهرداد دارانی در پایان بر ضرورت بازنگری و بهروزرسانی شاخصها و تعاریف آماری در حوزه اشتغال، فقر، رفاه و مشارکت اقتصادی تأکید میکند و میگوید بدون اصلاح این شاخصها، آمار رسمی نمیتواند تصویر دقیقی از وضعیت واقعی بازار کار ارائه دهد.