مرکز خبر- دولت با پرداخت ماهانه دو میلیون تومان به مادرانی که از ابتدای سال ۱۴۰۵ صاحب فرزند شده‌اند، سیاست تشویق فرزندآوری را دنبال می‌کند؛ طرحی که در کنار وعده واگذاری زمین و تسهیلات ازدواج و فرزندآوری اجرا می‌شود. با این حال، کاهش مستمر ولادت و مشکلات اقتصادی این پرسش را مطرح می‌کند که آیا چنین پرداخت‌هایی می‌تواند جایگزین حمایت پایدار از زنان و خانواده‌ها شود؟

بر اساس اعلام مرضیه وحید دستجردی، دبیر ستاد ملی جمعیت، کارت «امید مادر» در تیرماه برای بیش از ۲۵۷ هزار مادر شارژ شده و مبلغ آن ماهانه دو میلیون تومان است. وحید دستجردی این خبر را در گفت‌وگو با خبرنگاران به مناسبت روز خبرنگار (۱۷ مرداد) اعلام کرد. مجموع اعتبار پرداخت‌شده تا مرحله چهارم نیز بیش از هزار و ۳۰۰ میلیارد تومان اعلام شده و قرار است این حمایت برای مادرانی که از ابتدای فروردین ۱۴۰۵ صاحب فرزند شده‌اند، ۲۴ ماه ادامه داشته باشد.

با این حال، دو میلیون تومان در شرایطی به عنوان مشوق فرزندآوری پرداخت می‌شود که هزینه‌های مسکن، درمان، تغذیه، پوشاک و مراقبت از کودک برای بسیاری از خانواده‌ها سنگین است. حتی افزایش احتمالی این مبلغ نیز به بهبود شرایط اقتصادی مشروط شده است.

 

وقتی مشکل اقتصاد است، پاسخ سیاست‌گذار چیست؟

دبیر ستاد ملی جمعیت گفته است ۷۴.۷ درصد جوانان در یک پیمایش ملی، وضعیت اقتصادی را مهم‌ترین عامل مؤثر بر فرزندآوری دانسته‌اند. این آمار نشان می‌دهد مسئله بسیاری از خانواده‌ها صرفاً نبود مشوق نیست، بلکه ناتوانی در تأمین هزینه‌های زندگی و آینده کودک است؛ مسئله‌ای که با پرداخت ماهانه دو میلیون تومان حل نمی‌شود و به اشتغال پایدار، درآمد کافی، مسکن و خدمات عمومی نیاز دارد.

هم‌زمان، در سال ۱۴۰۴، تعداد ولادت‌های ثبت‌شده ۸۹۲ هزار و ۲۸۲ مورد بود که ۸.۹ درصد نسبت به سال پیش از آن کاهش داشت. در چهار ماه نخست سال جاری نیز ۲۷۷ هزار و ۳۷۱ تولد ثبت شده که ۶.۹ درصد کمتر از مدت مشابه سال گذشته است.

تشویق به ازدواج و فرزندآوری؛ بدون حل موانع زنان

سیاست‌های جمعیتی دولت بر تشویق ازدواج و کاهش فاصله میان ازدواج و فرزندآوری تأکید دارد. در همین زمینه، بر سن باروری زنان و ضرورت استفاده از «فرصت» فرزندآوری تأکید شده است؛ رویکردی که در شرایط تداوم مشکلات اقتصادی و اجتماعی، این پرسش را مطرح می‌کند که تا چه اندازه انتخاب‌های زنان درباره ازدواج و مادرشدن تحت تأثیر سیاست‌های جمعیتی قرار می‌گیرد.

از سوی دیگر، خود مسئولان به مشکلات زنان پس از فرزندآوری نیز اشاره کرده‌اند؛ از جمله از دست دادن موقعیت‌های مدیریتی، کمبود مهدکودک و نیاز به مراکز مراقبت از کودکان. بنابراین حمایت از مادران تنها با پرداخت پول محقق نمی‌شود و امنیت شغلی و خدمات اجتماعی نیز ضروری است.

 

وعده زمین و تسهیلات؛ برای همه محقق نشده است

واگذاری زمین ۲۰۰ متری به خانواده‌های دارای سه فرزند و بیشتر نیز از دیگر مشوق‌های جمعیتی است. با این حال، بر اساس اعلام ستاد ملی جمعیت، تاکنون تنها حدود ۲۰ درصد متقاضیان زمین خود را دریافت کرده‌اند و ۸۰ درصد همچنان در انتظار هستند.

در حوزه تسهیلات ازدواج و فرزندآوری نیز با وجود افزایش سقف اعتبارات، شمار زیادی از متقاضیان همچنان در صف دریافت وام قرار دارند.

 

مسئله فقط تعداد تولدها نیست

کاهش تولد در ایران را نمی‌توان جدا از شرایط زندگی زنان و خانواده‌ها بررسی کرد. هزینه‌های بالای زندگی، ناامنی شغلی، دشواری تأمین هزینه‌های کودک، کمبود خدمات مراقبتی و نگرانی از آینده، همگی در تصمیم خانواده‌ها برای ازدواج و فرزندآوری نقش دارند.

در چنین شرایطی، سیاست جمعیتی اگر صرفاً بر افزایش تولد و پرداخت مشوق‌های مالی متمرکز باشد، ممکن است بخش مهمی از مسئله را نادیده بگیرد. حمایت واقعی از مادران به امنیت اقتصادی و شغلی، خدمات مراقبتی و امکان انتخاب آزادانه درباره ازدواج و فرزندآوری نیاز دارد.

پرسش اساسی همچنان باقی است: آیا دو میلیون تومان در ماه می‌تواند در برابر هزینه‌های سنگین زندگی و نگرانی از آینده، انگیزه‌ای پایدار برای فرزندآوری ایجاد کند؟