خانه سرد، قبضهای نجومی؛ روایت زنانِ وان از فشار معیشت و زمستان
همزمان با سرد شدن هوا و اوج گرفتن گرانیها، زنان در وان از قبضهای سنگین خدماتی و مالیاتهای کمرشکن میگویند که با وجود سرد ماندن خانهها، فشار معیشتی خانوادهها را دوچندان کرده است.
مَمیهان هیلبین زَیدان
وان- بحران ادامهدار در ترکیه و باکور کوردستان، تأثیر خود را به شکل چشمگیری بر قبضهای خدماتی نیز نشان میدهد. با فرارسیدن فصل زمستان، به قبضهایی که پیشتر نیز گران شده بودند، قبض گاز هم همراه با مالیاتهای سنگین اضافه شده است. در وان که زمستانهای طولانی دارد، با سرد شدن هوا مصرف گاز از دو ماه پیش آغاز شده است. بر اساس پژوهش اتحادیه «تورک-ایش» (TÜRK-İŞ) در اکتبر ۲۰۲۶، حداقل هزینه ماهانه یک خانواده چهار نفره در ترکیه تنها برای تأمین مخارج خوراک به ۳۸ هزار و ۲۴ لیر رسیده است. در حالی که مردم توان گذران زندگی ندارند، با فرارسیدن زمستان بسیاری از مشاغل نیز متوقف شدهاند و مردم حتی به حداقل دستمزد هم دسترسی ندارند؛ و در کنار همه اینها، پول آب، برق و گازی را میپردازند که اصلاً مصرف نکردهاند.
زنانی که در وان پای صحبتشان نشستیم، گفتند برای گرم شدن نمیتوانند به اندازه کافی از گاز استفاده کنند و با وجود اینکه گرم نمیشوند، ناچارند قبضهای بسیار سنگینی بپردازند. این زنان، حاکمیت را عامل این بحران و مالیاتهای سنگین دانستند.
«در خانه با پتو مینشینیم»
مهتاب سومر، با اشاره به اینکه قبضها با فرارسیدن زمستان بسیار بالا رفتهاند، گفت با وجود رعایت صرفهجویی، تغییری در قبضهای نجومی ایجاد نشده است. او افزود: «قبضهای آب که اصلاً سر به فلک کشیدهاند. وقتی به قبض نگاه میکنم با خودم میگویم مگر قالی شستهام یا باغچه آب دادهام؟ با اینکه شعله گاز را زیاد باز نمیکنم، قبض خیلی بالا میآید. من بازنشستهام و به ناچار گاز را روشن میکنم. سردمان است و در خانه با پتو مینشینیم. فقط گاز نیست، همه قبضها خیلی بالاست. دولتمردان به حقوقها اضافه میکنند و بعد روی بقیه چیزها گرانیهای بسیار بیشتری میگذارند.»
«نیمی از قبض، مالیات است»
بسنا اوزلو، با بیان اینکه هوا سرد است و به ناچار برای گرم شدن از گاز استفاده میکنند، به مبالغ سنگین قبضها اشاره کرد و گفت: «نمیتوانیم قبضها را منظم پرداخت کنیم و در تنگنا هستیم. قبضها خیلی بالا میآید. فکر میکردیم دولت در این زمینه کمک میکند و بارها درخواست دادیم، اما هیچ کمکی نکردند. قبضها همیشه بالاست؛ نه فقط گاز، تازه در تابستان از گاز فقط برای آب گرم استفاده میکنیم. قبضهای برق هم خیلی بالاست. یک گرانی پنهان وجود دارد؛ میگویند گران نشده، اما کاملاً مشخص است که بدون اعلام قبلی قیمتها را بالا بردهاند. هزینههایی هم که به عنوان مالیات روی قبضها میآید، آنها را سنگینتر میکند. نصف چیزی که به آن قبض میگوییم، مالیات است.»
«گرم نمیشویم»
بسنا اوزلو با اشاره به اینکه با وجود گرم نشدن، قبضهای گاز بالا میآیند، ادامه داد: «وقتی قبضها را میبینیم، مجبور میشویم درجه گاز را کم کنیم چون خیلی زیاد میآید و توان پرداختش را نداریم. وقتی هم درجه را کم میکنیم، دیگر تأثیری ندارد و گرم نمیشویم. همهچیز که گران است؛ با هزار لیر به سوپرمارکت بروی، حتی نمیتوانی یک کیسه را پر کنی و بیرون بیایی. مواد غذایی و شوینده همهچیز خیلی گران است. رسماً روزانه همهچیز گران میشود. مقصر این گرانیها دولت و مسئولان بالادستی هستند.»
«زندگی کردن خیلی سخت شده است»
بسنا کولتر، با اشاره به اینکه در خانوادهاش، از جمله همسرش، ۴ فرد دارای معلولیت حضور دارند، گفت: «همسرم معلول است و نمیتواند کار کند. ماهانه فقط ۳ هزار لیر پول آب میدهم. نزدیک به ۸ هزار لیر پول گاز و دستکم ۵ هزار لیر پول برق میدهیم. از پسش برنمیآییم، کسی را در خانه نداریم که کار کند. این ارقامی که گفتم مربوط به پارسال است و امسال باز هم بیشتر میشود. سیستم بسیار سنگینی بر مردم تحمیل شده است. هر روز همهچیز گران میشود و وای به حال کسی که وضع مالی خوبی ندارد. زندگی کردن خیلی سخت شده است. اینهمه پول گاز میدهیم اما باز هم کافی نیست و به ناچار برای گرم شدن از بخاری برقی استفاده میکنیم. دیگر مجبوریم گاز را روشن کنیم تا بچههایمان در خانه یخ نزنند، وگرنه بیمار میشوند و آن وقت هر روزمان در صف بیمارستان میگذرد. پولمان را به زور به قبضها میرسانیم. پسرم برای اینکه از پس هزینهها بربیاید وام میگیرد و هنوز قسط یک وام تمام نشده، زیر بار قسط وام بعدی میرود.»
بسنا کولتر با تأکید بر اینکه مردم تنها به زور روز را به شب میرسانند، افزود: «قبضها به کنار، حتی مواد غذایی هم خیلی گران است. باید برای افراد دارای معلولیت کمکی در نظر گرفته شود، اما هیچ کمکی نمیکنند. سر کار هم که بروی، نهایتاً حداقل دستمزد را میدهند؛ این پول کفاف چه چیزی را میدهد؟ من ناچارم افراد معلول خانواده را با تاکسی به بیمارستان ببرم و تاکسی فقط برای مسیر رفت از من هزار لیر میگیرد. مسئول این گرانیها و این وضعیت اقتصادی، مدیران کشور هستند.»
«این مالیاتها کجا میرود؟»
زنی که نخواست نامش فاش شود، با بیان اینکه قبضها را خودش پرداخت میکند، تأکید کرد که ترکیه به عنوان کشور ترانزیت گاز، باید گاز را با تخفیف در اختیار مردم بگذارد: «به جای اینکه گاز را با تخفیف بگیریم، برعکس با سود و بهره اضافه میخریم. بسیار خب، مالیات میگیرند، اما هدف از مالیات خدمت به جامعه است، در حالی که هیچ خدمتی به جامعه ارائه نمیشود. تازه مالیات را هم با بالاترین نرخ حساب میکنند. این مالیاتها کجا میرود؟ در منطقه ما حتی جاده درستوحسابی نداریم و بیمارستانها ناکافی هستند. بحث برق و آب و گاز است؛ قبضهای گاز سر به فلک میکشد، برق مدام قطع میشود و آب هم پیوسته قطع است. چرا این مالیاتها را میدهیم و چرا قبضها اینقدر بالا میآید؟ پول زیادی بابت قبض گاز میدهیم اما اصلاً گرم نمیشویم.»
«نیمی از زغالسنگی که میدهند سنگ است»
سیبل باشتیر، نیز با ابراز گلایه شدید از قبضها، بهویژه قبض آب، گفت: «به اندازه پول برق، پول آب میدهیم. قبضها دستکم ۳ هزار لیر میآید. ما در روستا زندگی میکنیم و گاز نداریم، اما پول برق و آب خیلی زیاد میآید. آخرین قبض برق ۲ هزار و ۵۰۰ لیر آمده، آن هم در حالی که هنوز زمستان نرسیده است. تازه مصرف زیادی هم نداریم؛ نه از بخاری برقی استفاده میکنیم و نه از هیتر، و با بخاری معمولی خانه را گرم میکنیم. با این حال قبضهای بسیار سنگینی میپردازیم. سوخت و هیزم برای بخاری هم خیلی گران است.»
سیبل باشتیر با اشاره به اینکه تنها نانآور خانه همسرش است که در کارهای ساختمانی کار میکند، گفت: «همسرم ناچار است یکی دو ماه دیگر برای کار به شهرهای دیگر برود، چون فصل کار اینجا تمام شده است. دو دانشآموز در خانه داریم؛ لوازمالتحریر خیلی گران است و هزینه خوراکشان هم هست. مهمتر از همه تغذیه آنهاست که به سختی از پسش برمیآییم. بچهها تغذیه کافی ندارند، چه خاکی بر سر کنیم؟ قیمت گوشت قرمز که مشخص است، مرغ هم ارزان نیست و تقریباً همقیمت گوشت قرمز شده است. عامل اصلی این بحران تصمیمهای حاکمان است؛ همهچیز همانطور پیش میرود که آنها میخواهند.»