بازماندگی از تحصیل در ایران؛ فشار گرانی و جنگ بر آموزش کودکان
مقامهای آموزش و پرورش شمار بازماندگان از تحصیل در سال گذشته را حدود ۹۵۰ هزار نفر اعلام کردهاند. به گفته معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش، در سال تحصیلی گذشته بیش ۱۴۱ هزار کودک ۶ تا ۱۱ ساله از تحصیل بازماندهاند.
مرکز خبر - همزمان با آغاز سال تحصیلی جدید، آمارهای رسمی آموزش و پرورش از تداوم شکاف آموزشی و خارجماندن شمار زیادی از کودکان و نوجوانان از چرخه تحصیل خبر میدهد. در حالی که حدود ۱۶ میلیون دانشآموز در مدارس ایران تحصیل میکنند، مقامهای آموزش و پرورش شمار بازماندگان از تحصیل و ترکتحصیلکردگان در سال گذشته را حدود ۹۵۰ هزار نفر اعلام کردهاند.
رضوان حکیمزاده، معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش، نیز گفته است که در سال تحصیلی گذشته ۱۴۱ هزار و ۸۳۷ کودک ۶ تا ۱۱ ساله بهعنوان بازمانده از تحصیل شناسایی شدند.
این دو رقم قابل مقایسه مستقیم نیستند: رقم نخست به کودکان ۶ تا ۱۱ ساله شناساییشده در فرایندهای آموزش و پرورش مربوط است، اما رقم ۹۵۰ هزار نفر برآوردی گستردهتر از بازماندگان از تحصیل و ترکتحصیلکردگان در گروههای سنی مختلف است.
فقر؛ عامل اصلی خروج کودکان از مدرسه
به گفته معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش، عوامل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی از مهمترین دلایل بازماندگی از تحصیلاند. فقر، کار کودک، جابهجایی خانوار، بیسرپرستی یا بدسرپرستی و برخی عوامل فرهنگی در شمار این عوامل قرار دارند.
افزایش هزینههای زندگی و کاهش قدرت خرید، فشار بر خانوادههای کمدرآمد را بیشتر کرده است. خرید کیف، کفش، لباس و نوشتافزار و پرداخت هزینه رفتوآمد، حتی در مدارس دولتی، برای بسیاری از خانوادهها دشوار شده است. در چنین شرایطی، آموزش ممکن است در اولویت پایینتری از تأمین غذا، مسکن و دیگر نیازهای ضروری قرار گیرد.
تداوم این وضعیت میتواند خطر ترک تحصیل و ورود زودهنگام کودکان به بازار کار را، بهویژه در خانوادههای کمدرآمد، افزایش دهد.
جنگ؛ فشار تازه بر آموزش
جنگ اخیر نیز فشارهای موجود بر آموزش را تشدید کرده است. آسیبدیدن یا تعطیلی موقت مراکز آموزشی، جابهجایی خانوادهها، اختلال در رفتوآمد، کاهش درآمد و افزایش هزینههای زندگی میتواند ادامه تحصیل کودکان را دشوارتر کند.
با این حال، تاکنون آمار مستقلی درباره شمار کودکانی که در نتیجه جنگ از تحصیل بازماندهاند منتشر نشده است؛ بنابراین نمیتوان افزایش بازماندگی از تحصیل را مستقیماً به جنگ نسبت داد. با وجود این، تشدید عوامل اقتصادی و اجتماعی، که مقامهای آموزش و پرورش آنها را از دلایل اصلی این پدیده میدانند، میتواند خطر بازماندگی را افزایش دهد.
شکاف آموزشی فراتر از بازماندگی از تحصیل
بحران آموزش تنها به کودکانی محدود نیست که به مدرسه نمیروند. تراکم بالای کلاسها، کمبود فضای آموزشی و نابرابری امکانات میان مناطق مختلف نیز بخشی از این بحران است.
در استان تهران، با وجود تمرکز امکانات، بیش از ۲.۱ میلیون دانشآموز تحصیل میکنند و گزارشهای اخیر از کلاسهای پرتراکم و مدارس دوشیفته در بخشهایی از استان خبر میدهد. در مناطق محروم نیز کمبود مدرسه و امکانات آموزشی همچنان پابرجاست.
استانهایی مانند سیستانوبلوچستان، کوردستان، آذربایجان غربی، خوزستان و خراسان شمالی، بهدلیل فقر، پراکندگی جمعیت، کمبود زیرساخت و دسترسی دشوار به مدرسه، در گزارشهای مختلف درباره نابرابری آموزشی و ترک تحصیل مورد توجه قرار گرفتهاند.
احتمال افزایش آمار در سال تحصیلی جدید
آمار رسمی سال تحصیلی جدید هنوز تصویر روشنی از آثار اقتصادی و اجتماعی جنگ بر ثبتنام و تداوم تحصیل ارائه نمیکند. بنابراین نمیتوان از افزایش قطعی شمار بازماندگان از تحصیل سخن گفت.
با این حال، همزمانی شمار بالای کودکان خارج از چرخه آموزش، افزایش هزینههای زندگی و تحصیل، کاهش قدرت خرید خانوارها و پیامدهای جنگ، خطر تشدید این بحران را افزایش میدهد. در این میان، کودکان خانوادههای کمدرآمد، کودکان کار و ساکنان مناطق محروم آسیبپذیرترند؛ هرچند تأیید این احتمال به انتشار آمار رسمی جدید نیاز دارد.
رقم حدود ۹۵۰ هزار نفر، که مقامهای رسمی پیشتر بهعنوان شمار بازماندگان از تحصیل و ترکتحصیلکردگان اعلام کردهاند، تصویری کلی از ابعاد بحران ارائه میدهد. مشخصشدن اینکه این رقم پس از تحولات اقتصادی و جنگ اخیر افزایش یافته است یا نه، به انتشار آمار رسمی ثبتنام، ترک تحصیل و بازماندگی از تحصیل برای سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ وابسته است.