آغاز سال تحصیلی در سایهی جنگ، گرانی و ناامنی
زنگ مدارس در ایران در حالی به صدا در میآید که سایهی جنگ، تبلیغات حکومتی و بحران اقتصادی همچنان بر امنیت دانشآموزان وجود دارد و بر تعداد صندلیهای خالی از دانشآموزان محروم افزوده میشود.
ژوان شریفزاده
بوکان- روز چهارشنبه، اول مهرماه به رسم هر سال در ایران زنگ مدرسه دوباره به صدا درآمد. امسال اما بازگشت دانشآموزان به کلاس، همانند گذشته نیست. در روزهایی که سایه جنگ و گرانی بر زندگی مردم سنگینی میکند، مدرسهها بار دیگر به روی دانشاموزان باز شدهاند.
اوضاع تحصیل برای دانشآموزان در ایران از دوران کرونا و اعتراضات اخیر دیگر به حالت نرمال خود بازنگشته است. شرایط جنگی و بهویژه تجربهی جنگ اخیر بسیاری از والدین را از بازگشایی مدارس نگران کرده و وضعیت تورم سرسام آور موجود نیز شرایط تحصیل را برای بسیاری متفاوتتر کرده است.
نگرانی از بازگشایی مدارس و مشکلات آموزش مجازی
مادران در گوشهای از حیاط مدرسه چشمهای خود را به صف دانشآموزان دوختهاند. یکی از مادران میگوید: «راستش هنوز نمیدانم کار درستی میکنم که بچه را میفرستیم مدرسه یا نه. از یک طرف نمیخواهم از درس عقب بماند، از طرف دیگر شرایط طوری نیست که خیالم راحت باشد و احتمال جنگ و حمله همچنان هست. مدرسه هم امن نیست، اصلا مشخص نیست محتوای آموزشی چیست یا گروهایی مثل بسیج چه به خورد ذهن این بچهها میدهند.»
یکی دیگر از مادران در ادامهی این سخنان میگوید: «اسفندماه به محض شنیدن خبر شروع حملات نظامی دنبال دخترم آمدیم. ترافیک آنقدر سنگین بود که مجبور شدم از وسط شهر با پای پیاده تا مدرسه دوان دوان بروم. هنوز هم اضطرابش در تنم مانده است.»
در میانهی این سخنان، گلایهها از کیفیت آموزش هم خودنمایی میکند. در سالهای اخیر آموزش آنلاین بر برنامههای آنلاینی چون "شاد" در ایران از اصلیترین راههای آموزش بوده است. با این حال نه کیفیت برنامه و نه آموزش از راه دور برای دانشآموزان چنان مثمر ثمر نبوده است. به گفتهی نسرین.ج معلم و مادر دو محصل این برنامهها با مشکلات زیادی همراه بودهاند: «در سالهای اخیر حتی کمبود انرژی هم سبب شد آموزش به محیط آنلاین منتقل شود اما دانشآموز نمیتواند با محتوای آموزشی ارتباط برقرار کنند و بخشی از این موضوع به ناتوانی در ارائه و برنامهریزی برای تدریس محتوای آموزشی و حتی کیفیت اینترنت برمیگردد.»
تأثیرات تورم و گرانی
در کنار نگرانی از امنیت و کیفیت آموزش، هزینه تحصیل هم به یکی دیگر از دغدغههای این سال تحصیلی تبدیل شده است. افزایش هزینههای زندگی باعث شده است حتی محتوای کیفهای مدرسه، نحوه رفت و آمد و ... تغییر کند.
برای طیفی از جامعه تغییرات در شکل نوع انتخابها میباشد. برای مثال والدینی که پیش از این فرزندشان را در مدارس غیردولتی ثبتنام میکردند، امسال به مدرسه دولتی روی آوردهاند. شیدا.ک، والدین یکی از این دانشآموزان میگوید: «سالهای قبل دخترم را مدرسه غیرانتفاعی میفرستادیم، امسال دیگر از عهده شهریه برنمیآییم و مدرسه دولتی ثبتنامش کردیم. شرایط جنگ هم مزید بر علت شد. وقتی معلوم نیست کلاسها چقدر حضوری باشد، واقعاً نمیدانیم پرداخت شهریه بالا چه توجیهی دارد.»
برای طیف دیگری از جامعه هم انتخابها کاملا اجباری و اوضاع وخیمتر شده است. بطوریکه صندلی خالی برخی از دانشآموزان به دلیل فقر و گرانی بیش از هر زمان دیگری دیده میشود و قلبهای کوچک بسیاری با حسرت برای مدادهای رنگی، کیف و کفش نو و حتی لباس فرم راهی مدرسه شدهاند.
لیلا شریفی (نام مستعار) سرپرست خیریهای در استان اورمیه در اینباره میگوید: «اوضاع سختتر از هر زمان دیگری است بطوریکه مواردی داشتیم که لباس فرم دست دوم را برای کودکشان کوچکتر کردهاند. خیرین کمتر از سالهای قبل قادر به تهیه وسایل دانشآموزان نیازمند بودهاند و ترک تحصیل به ویژه در بین نوجوانان بیشتر است.»
اهمیت آموزش؛ کودکان اولین قربانیان بحرانها
آموزش یکی از اصلیترین ارکان هر جامعهای برای ساخت آینده است. برخی بر این باورند وضعیت جنگ و آموزش مجازی میتواند این رکن را تحت تأثیر قرار دهد. فاطمه.ص، مشاور مدرسه در اینباره میگوید: «شرایط جنگ و تعطیلی مدارس فقط باعث عقبماندن دانشآموزان از درس نمیشود بلکه ارتباط آنها با مدرسه، معلم و همسالان را هم مختل میکند. تجربه آموزش مجازی نیز برای بسیاری از کودکان بهدلیل ضعف اینترنت، نداشتن ابزار مناسب و تفاوت امکانات خانوادهها نتوانسته جای آموزش حضوری را بگیرد و این آسیب برای کودکان مناطق محروم، کم بضاعت و دانشآموزان دارای نیازهای ویژه آنهم در شرایط اقتصادی کنونی بیشتر است ورای اینها امنیت دانشاموزان هم مهمترین مسئلهی مطرح شده است.»
او همانند اکثریت بر این باور است که کودکان اولین قربانیان جنگ، تحریم و ناامنیها هستند و دولتمردان باید به این شرایط با صلح و دموکراسی پایان بدهند.
امروز هزاران دانشاموز دوباره به مدرسه رفتهاند؛ بعضی با شوق، بعضی با اضطراب و بعضی هم در رویاهای خود. زنگ اول در مدارس ایران در حالی به صدا در آمد که برای بسیاری از خانوادهها، در میانه روزهای جنگ، شرایط ناامن آموزش و پرورش و فشار اقتصادی، ابهام در آیندهی فرزندانشان بزرگترین مسئله است.